ISSN:
2181-3906
2024
International scientifijournal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
931
CATHARANTHUS ROSEA L. PUSHTI BO’RIGUL (PUSHTI KATARANTUS) NING
LАBORАTORIYA VА DАLА SHАROITIDА URUGʼ UNUVCHАNLIGI
Karimbaeva A.
Qoraqalpog'iston qishloq xo'jaligi va agrotexnologiyalar
Instituti, Nukus shahri, Qoraqalpoqistan respublikasi
: ajzadakarimbaeva@gmail.com
, tel: (93)920-15-92
https://doi.org/10.5281/zenodo.11266003
Annotatsiya. Bu maqolada pushti katarantusning lаborаtoriya vа dаlа shаroitidа urugʼ
unuvchаnligi, tadqiqot ma'lumotlari haqida sóz etilgan.
Kalit sózlar: pushti katarantus, dimer alkaloidlari, novda, bioekologik, Urug'lar.
SEED FERTILITY OF CATHARANTHUS ROSEA L. PINK ROSEMARY (PINK
CATHARANTHUS) UNDER LABORATORY AND FIELD CONDITIONS
Abstract. This article presents research data on seed germination of pink catharanthus in
laboratory and field conditions.
Key words: pink catharanthus, dimer alkaloids, stem, bioecological, seeds.
СЕМЕННАЯ ПЛОДОРОДНОСТЬ КАТАРАНТУСА РОЗОВОГО
РОЗМАРИНА РОЗОВОГО (РОЗОВЫЙ КАТАРАНТУС) В ЛАБОРАТОРНЫХ И
ПОЛЕВЫХ УСЛОВИЯХ
Аннотация. В статье представлены данные исследований по прорастанию семян
катарантуса розового в лабораторных и полевых условиях.
Ключевые слова: катарантус розовый, димерные алкалоиды, стебель, биоэкология,
семена.
Pushti katarantus
(pushti bo’rigul, vinka) - Catharanthus roseus L. Apocynaceae -
kendirdoshlar oilasiga mansub tik o’suvchi, ko’p yillik o’t o’simlik. Balandligi 30-60 sm li poyali
doim yashil buta. Ўсимлик таркибида indol unumi bo’lgan ikki guruhga kiruvchi 80 tagacha
alkaloidlar bor: mononerlar (aymalin, serpentin, loxnerin va boshqalar) hamda dimerlar
(vinblastin, vinkristin va boshqalar). Monomer alkaloidlari rauvolfiyani alkaloidlari singari
organizmga ta’sir ko’rsatadi. Dimer alkaloidlari alohida diqqatga sazovordir. Ulardan 6 tasi yomon
shishlarni — rak kasalligini davolash ta’siriga ega bo’lib, shulardan ikkitasi — vinblastin va
vinkristin tibbiyotda qo’llanilmokda.
Barglarning novdalari va barglarida inson tanasi uchun foydali bo'lgan 60 dan ortiq
moddalar mavjud. Tadqiqot ma'lumotlariga ko'ra, ularning ba'zilari glisemik indeksni pasaytirishi
va vincristin va vinblastin kabi alkaloidlar turli darajadagi saraton o'smalariga qarshi
muvaffaqiyatli kurashishi mumkinligini aniqlash mumkin edi. Respublikamiz hududidagi tabiiy
holda tarqalagan dorivor o'simliklarning maydonlarini saqlash, ularni madaniylashtirib yetishtirish
va ulardan keng foydalanishni rivojlantirish uchun Respubli- kamiz Prizidentining bir qator Qaror
va far- monlari qabul qilingan.
Tadqiqotning maqsadi. Pushti katarantus-roning bioekologik xususiyatlarini o'rganish,
introduktsiya sharoitda fenologok kuzatuvlar olib borish ilmiy tadqiqotlarimiz maqsadi
hisoblanadi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientifijournal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
932
Usul va uslublar. Pushti katarantus o'simligi urug'larining unuvchanligini aniqlash uchun
M.K. Firsova va M.G Nikolaev usulidan foydalaniladi. O'simlikning biomorfologik xususiyatlari
T.A.Rabotnov, I.G.Serebryakov tavsiya etgan uslublar bilan o'rganiladi.
Natijalar. Catharanthus roseus L. urug'lari mayda, cho'ziq, uzunligi 1,8-2,0 mm, eni 0,8-
0,9 mm ni tashkil etadi. 1000 dona urug'ining og'irligi o'rtacha 1,6-2,0 ga teng. O'simlik urug'larini
tuproqqa ekishdan oldin uning unuvchanligi xona sharoitida undirib ko'rildi. Petri likobchasiga
distillangan suv bilan namlangan fil'tr qog'oz qo'yib, 100 donadan urug' solindi va ikki xil
haroratda o'stirib ko'rildi. Urug'lar +18- 20 OS haroratda 5 kuni una boshladi va o'rtacha 5% ni
tashkil qildi. Kuzatuvlarning 7-8 kuniga kelib unuvchanlik o'rtacha 7% ni, 9 kuni 10% ni, 10 kuni
15% bo'lganligi aniqlandi.
Urug'lar +20-250S haroratda 3 kundan boshlab una boshladi va unuvchanlik 5% ni tashkil
kildi. 5 kuni o'rtacha 10%, 8-9 kunlari o'rtacha 28% ni, 10 kunlari 12% ni tashkil qildi. Bu
haroratda urug'larning asosiy qismining unuvchanligi 8-9-kunlarga to'g'ri keldi.
Urug'larning dala sharoitida unuvchanligi ular- ning ekish muddati va chuqurligiga ham
bog'liq.
Pushti katarantus urug'larining unuvchanligini dala sharoitida aniqlash maqsadida urug'lar
erta bahorda 2 xil muddatda ekildi. Mart oyining birinchi va uchinchi dekadasida o'simlik urug'lari
0,5-1 sm chuqurlikda ekildi. Mart oyining birinchi dekadasida ekil- gan urug'lar 22-25 kunda
unib chiqdi va 10-12% ni tashkil qildi, 25-kuni unuvchanlik 40-42% ni tashkil qildi, 30-kuni 45-
52% ga yetdi. Mart oyining uchinchi dekadasida ekilgan urug'lar 12 kunda unib chiqdi va o'rtacha
12-15% ni, 25-kuni 45-50% ni, 30-kuni 58-70% ni tashkil qildi.
Xulosa. Pushti katarantus urug'ini labaratoriya sharoitida unishi uchun optimal xarorat +20-
25OS bo'lib, unuvchanlik miqdori 82% ni tashkil qildi. Dala sharoitida esa +20-22OS deb qayd
etildi va unuvchanlik 70% ga yetdi.
REFERENCES
1.
O'. Ahmedov, A. Ergashev, A. Abzalov, M. Yulchiyeva, D. Mustafakulov "Dorivor
o'simliklarni yetishtirish texnologiyasi".70-73 Bet Toshkent 2020.
2.
D.R. Annamuratova, O’R. Abdullaev, M.SH. Raximov “Xorazm tuproq-iqlim sharoitida
Catharantus roseus o’simligining ontogenez davrlarini o’rganish” haqida maqolasidan.
Urganch.
3.
X. Haydarov, Y. Tashpulatov, X. Jalov, I. Mukumov " O'simlikar sistematikasi". Toshkent
2020.
4.
O.S. Abduraimov, I.E. Mamatkulova, A.V. Mahmudov “Structure of local populations and
phytocoenotic confinement of Elwendia persica in Turkestan Ridge, Uzbekistan”.
Biodiversitas ISSN: 1412-033X.Volume 24, Number 3, March 2023 E-ISSN: 2085-
4722.Pages: 1621-1628 DOI:10.13057/biodiv/d240334
5.
Uzakbaeva V. PSYCHOLOGICAL CHARACTERISTICS AND PROCESSES OF
ADAPTATION TO THE EDUCATIONAL PROCESS IN ELEMENTARY SCHOOL
STUDENTS //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 2. – С. 988-990.
6.
Abatbaevna U. V. BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARIDA O'QUV JARAYONIGA
MOSLASHISHINING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI VA JARAYONLARI. – 2024.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientifijournal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
933
7.
Abatbaevna U. V. BOSHLANG'ICH SINF O'QUVCHILARIDA O'QUV JARAYONIGA
MOSLASHUVINING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI //PEDAGOGS. – 2024. – Т.
50. – №. 1. – С. 146-150.
