ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1027
TEXNOLOGIYA FANINI O‘QITISH JARAYONIDA 3D MODELLASHTIRISH, VA
ROBOTOTEXNIKA KABI ZAMONAVIY TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANISH
Toʼlaganov Dilmurod Mirjalolovich
Toshkent viloyati Qibray tumani 39-umumiy oʼrta taʼlim maktabning
"Texnologiya" fani oʼqituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11285245
Annotatsiya.
Ushbu maqolada o‘rta maktabda texnik fanlarni o‘qitish jarayonida 3D
modellashtirish, dasturlash va robototexnika kabi zamonaviy texnologiyalardan foydalanish
masalalariga bag‘ishlangan. Mavzuning dolzarbligi o‘quvchilarning texnologik sohalarda
muvaffaqiyatli martaba olishlari uchun zarur bo‘lgan ko‘nikmalarni o‘rganish va rivojlantirish
samaradorligini oshirish zarurati bilan bog‘liq.
Kalit so’zlar:
3D modellashtirish, dasturlash, robototexnika, loyiha, dizayn.
USE OF MODERN TECHNOLOGIES SUCH AS 3D MODELING AND ROBOTICS IN
THE PROCESS OF TEACHING TECHNOLOGY
Abstract.
This article is devoted to the use of modern technologies such as 3D modeling,
programming and robotics in the process of teaching technical subjects in high school. The
relevance of the topic is related to the need to improve the efficiency of learning and development
of skills necessary for students to have a successful career in technological fields.
Keywords:
3D modeling, programming, robotics, project, design.
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ СОВРЕМЕННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ, КАК 3D
МОДЕЛИРОВАНИЕ И РОБОТИКА, В ПРОЦЕССЕ ОБУЧЕНИЯ ТЕХНОЛОГИИ
Аннотация.
Данная статья посвящена использованию современных технологий,
таких как 3D-моделирование, программирование и робототехника, в процессе
преподавания технических предметов в средней школе. Актуальность темы связана с
необходимостью повышения эффективности обучения и развития навыков, необходимых
студентам для успешной карьеры в технологических сферах.
Ключевые слова:
3D-моделирование, программирование, робототехника, проект,
дизайн.
Zamonaviy rivojlanayotgan dunyoda texnologiya hayotning turli sohalarida, shu jumladan
ta'limda tobora muhim rol o‘ynamoqda. O‘rta maktabda texnik fanlarni o‘qitish jarayonida 3D
modellashtirish, dasturlash va robototexnika kabi zamonaviy texnologiyalarni joriy etish dolzarb
vazifadir, chunki u o‘quv samaradorligini oshirish, o‘quvchilarda texnologik sohalarda
muvaffaqiyatli martaba uchun zarur bo‘lgan ko‘nikmalarni rivojlantirish va ularni kelajak
muammolariga tayyorlash imkonini beradi.
Shuningdek Prezidentinimiz ta’kidlaganlaridek, “Al-Xorazmiy bobomizga dunyo
hozirgacha qoyil qoladi. Bugungi texnologiyalar, dasturiy mahsulotlarga u yaratgan algoritm asos
bo‘lgan. Siz bundan faxrlanishingiz, buyuk ajdodimizdek qunt bilan o‘qib, doim izlanishingiz
kerak” deb ta’kidlagan al-Xorazmiy texnologiya maktabiga tashrif chog‘ida .
O‘zbekistondagi o‘rta maktab o‘quv jarayoniga 3D modellashtirish, dasturlash va
robototexnika kabi zamonaviy texnologiyalarni joriy etish ta'lim tizimini modernizatsiya qilish va
o‘quvchilarni kelajak muammolariga tayyorlash yo‘lidagi muhim qadamdir. Ushbu
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1028
texnologiyalardan samarali foydalanish ta'lim sifatini sezilarli darajada oshirishi, o‘quvchilarda
texnologik sohalarda muvaffaqiyatli martaba uchun zarur bo‘lgan ko‘nikmalarni rivojlantirishi va
mamlakatning innovatsion iqtisodiyotini rivojlantirishi mumkin.
3D modellashtirishni o‘quv jarayoniga muvaffaqiyatli kiritishning asosiy jihatlaridan biri
bu to‘g‘ri dasturiy ta'minotni tanlash va o‘quvchilarning kerakli resurslardan foydalanishiga
ishonch hosil qilishdir. SketchUp, Autodesk Fusion 360 va Blender kabi dasturlar bepul ta'lim
litsenziyalari va o‘quv materiallarining keng kutubxonalarini taklif qiladi. O‘qituvchilar ushbu
resurslardan o‘quvchilarga 3D modellashtirish asoslarini o‘rganish va fazoviy fikrlashni
rivojlantirishga imkon beradigan qiziqarli loyihalar va topshiriqlarni ishlab chiqish uchun
foydalanishlari mumkin.
O‘quv jarayoniga dasturlashni joriy etish, shuningdek, o‘rta maktab o‘quvchilari uchun
mos dasturlash tillari va rivojlanish muhitini sinchkovlik bilan tanlashni talab qiladi. Python va
Scratch kabi kirish chegarasi past bo‘lgan tillar o‘quvchilarga dasturlash asoslarini tezda o‘rganish
va maxsus loyihalarni yaratish imkonini beradi. O‘qituvchilar ushbu tillardan o‘quvchilarning
algoritmik fikrlash va muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradigan
interaktiv darslar va topshiriqlarni ishlab chiqish uchun foydalanishlari mumkin.
Robototexnika O‘zbekistondagi o‘rta maktab o‘quv jarayoniga samarali integratsiya
qilinishi mumkin bo‘lgan yana bir istiqbolli texnologiya hisoblanadi. Lego Mindstorms EV3 va
Arduino kabi o‘quv to‘plamlari o‘quvchilarga dizayn, dasturlash va mantiqiy fikrlash
ko‘nikmalarini rivojlantirish orqali o‘z robotlarini yaratish va dasturlash imkonini beradi.
O‘qituvchilar ushbu to‘plamlardan o‘quvchilarning muhandislik ko‘nikmalari va
ijodkorligini rivojlantirishga yordam beradigan amaliy mashg‘ulotlar va loyihalarni tashkil qilish
uchun foydalanishlari mumkin.
Masalan, o‘quvchilar Samarqanddagi
Ulug‘bek madrasasi yoki Buxorodagi
Masjidi Kalon kabi O‘zbekistonning
tarixiy binolarining virtual modellarini
yaratish bo‘yicha loyihalar ustida
ishlashlari mumkin. Bunday loyihalar
nafaqat o‘quvchilarga 3D
modellashtirish ko‘nikmalarini
o‘rganishga yordam beradi, balki
fanlararo integratsiyani rag‘batlantirish
orqali mamlakat tarixi va madaniyati
haqidagi bilimlarini chuqurlashtiradi.
O‘rta maktab o‘quvchilari uchun
dasturlash loyihalarining bir misoli
o‘zbek tilini o‘rganish uchun dastur
yaratish bo‘lishi mumkin. O‘quvchilar
foydalanuvchilarga o‘zbek tilining so‘z
boyligi va grammatikasini
o‘zlashtirishga yordam beradigan
interaktiv darslar, o‘yinlar va testlarni
ishlab chiqish uchun jamoalarda
ishlashlari mumkin. Bunday loyiha
o‘quvchilarga dasturlash ko‘nikmalarini
amalda qo‘llash imkonini beribgina
qolmay, yoshlar orasida o‘zbek tilini
asrash va ommalashtirishga ham yordam
beradi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1029
1-rasm. Lego Mindstorms EV3 va Arduino kabi o‘quv to‘plamlari
Robototexnika loyihasiga misol sifatida paxta yoki meva kabi qishloq xo‘jaligi
mahsulotlarini saralash uchun avtonom robot yaratish mumkin. O‘quvchilar mahsulotlarni sifat va
o‘lcham bo‘yicha tanib olish va saralashga qodir robotni loyihalash va dasturlash uchun
jamoalarda ishlashlari mumkin. Bunday loyiha o‘quvchilarga robototexnika bo‘yicha bilimlarni
amalda qo‘llash imkonini beribgina qolmay, innovatsion texnologiyalarni joriy etish orqali
O‘zbekiston qishloq xo‘jaligini rivojlantirishga ham ko‘maklashadi.
O‘quv jarayoniga zamonaviy texnologiyalarni samarali joriy etishning muhim jihati
o‘qituvchilarning to‘g‘ri tayyorgarligini ta'minlashdir. O‘zbekiston xalq ta'limi vazirligi
o‘qituvchilar 3D modellashtirish, dasturlash va robototexnika bilan ishlash ko‘nikmalarini
o‘rganishlari, shuningdek, ushbu fanlarni o‘qitish metodikasini o‘rganishlari mumkin bo‘lgan
malaka oshirish kurslari va seminarlarni tashkil qilishi mumkin. Bundan tashqari, o‘qituvchilar
o‘rtasida tajriba va o‘quv materiallarini almashish uchun onlayn platforma yaratish texnologik
ta'lim sohasida eng yaxshi amaliyotlar va innovatsiyalarni tarqatishga yordam beradi.
Zamonaviy texnologiyalarni muvaffaqiyatli joriy etishning yana bir muhim omili, ularning
ijtimoiy-iqtisodiy holati yoki geografik joylashuvidan qat'i nazar, barcha o‘quvchilar uchun
resurslardan teng foydalanishni ta'minlashdir. O‘zbekiston hukumati maktablarni kompyuter
sinflari, 3D printerlar va robototexnika to‘plamlari bilan jihozlashga, shuningdek, qishloq
tumanlarida yuqori tezlikdagi internetga kirishga sarmoya kiritishi mumkin. Bu barcha
o‘quvchilarga zamonaviy texnologiyalarni o‘zlashtirish va kelajakda muvaffaqiyatli martaba
uchun zarur bo‘lgan ko‘nikmalarni rivojlantirish imkoniyatini beradi.
O‘quv jarayoniga zamonaviy texnologiyalarni joriy etish, shuningdek, o‘quvchilarning
bilim va ko‘nikmalarini baholash usullarini moslashtirishni talab qiladi. An'anaviy testlar va
imtihonlar o‘quvchilarning 3D modellashtirish, dasturlash va robototexnika ko‘nikmalariga ega
bo‘lish darajasini to‘liq aks ettirmasligi mumkin. O‘qituvchilar loyihaga yo‘naltirilgan baholash
usullaridan foydalanishlari mumkin, bunda o‘quvchilar o‘z loyihalarini yaratish va amaliy
muammolarni hal qilish orqali o‘z mahoratlarini namoyish etadilar. Ushbu yondashuv nafaqat
o‘quvchilarning nazariy bilimlarini, balki ushbu bilimlarni amalda qo‘llash qobiliyatini ham
baholashga imkon beradi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1030
Zamonaviy texnologiyalarni o‘quv jarayoniga samarali tatbiq etish barcha manfaatdor
tomonlarni, shu jumladan o‘quvchilar, ota-onalar, o‘qituvchilar va soha vakillarini faol jalb
qilishni talab qiladi. Maktablar o‘quvchilar 3D modellashtirish, dasturlash va robototexnika
loyihalarini namoyish etishlari mumkin bo‘lgan ochiq eshiklar kunlarini tashkil qilishlari mumkin
va sanoat vakillari ushbu texnologiyalarni rivojlantirish istiqbollari haqida o‘z tajribalari va
qarashlari bilan o‘rtoqlashishlari mumkin. Bunday tadbirlar texnologik ta'limni ommalashtirishga
va yoshlarni zamonaviy texnologiyalarni o‘rganishga jalb etishga yordam beradi.
Robototexnika loyihasiga misol sifatida
nogironlar uchun robot yordamchisini yaratish
mumkin. O‘quvchilar mushak-skelet tizimining buzilishi bo‘lgan odamlarga narsalarni ko‘chirish
yoki eshiklarni ochish kabi kundalik vazifalarni bajarishda yordam beradigan robot yaratish ustida
ishlashlari mumkin. Bunday loyiha o‘quvchilarga robototexnika ko‘nikmalarini real muammolarni
hal qilish va empatiya va ijtimoiy mas'uliyatni rivojlantirish uchun qo‘llash imkonini beradi.
Yumshoq ko‘nikmalarni rivojlantirishning muhim jihati o‘quvchilar o‘rtasida hamkorlik
va aloqa uchun sharoit yaratishdir. 3D modellashtirish, dasturlash va robototexnika loyihalari
ustida ishlash ko‘pincha jamoaviy ishni talab qiladi, bu erda o‘quvchilar samarali muloqot
qilishlari, vazifalarni taqsimlashlari va murosaga kelishlari kerak. O‘qituvchilar o‘quvchilarning
muloqot va hamkorlik ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun sharoit yaratish uchun loyihani
o‘rganish va juftlik dasturlash usullaridan foydalanishlari mumkin.
Masalan, o‘quvchilar
robofutbol musobaqalarida qatnashish uchun robot yaratish
loyihasi
ustida jamoalarda ishlashlari mumkin. Har bir jamoa a'zosi robotni loyihalash, dasturlash
yoki sinovdan o‘tkazish kabi loyihaning ma'lum bir jihati uchun javobgar bo‘lishi mumkin.
Jamoaning muvaffaqiyati o‘quvchilarning samarali muloqot qilish, muvofiqlashtirish va yuzaga
keladigan muammolarga yechim topish qobiliyatiga bog‘liq bo‘ladi. Birgalikda ishlashning
bunday tajribasi o‘quvchilarning etakchilik ko‘nikmalarini, tinglash va boshqalarning fikrlarini
hisobga olish qobiliyatini rivojlantirishga yordam beradi.
Yumshoq ko‘nikmalarni rivojlantirishning yana bir muhim jihati aks ettirish va
introspektsiya uchun sharoit yaratishdir. 3D modellashtirish, dasturlash va robototexnika
loyihalari ustida ishlash ko‘pincha xatolar, muvaffaqiyatsizliklar va yangi echimlarni izlash
zarurati bilan birga keladi. O‘qituvchilar ushbu vaziyatlardan o‘quvchilarning tanqidiy fikrlash
qobiliyatini va xatolaridan saboq olish qobiliyatini rivojlantirish uchun foydalanishlari mumkin.
Loyihalar tugagandan so‘ng munozaralar va aks ettiruvchi sessiyalarni tashkil qilish
o‘quvchilarga kuchli va zaif tomonlarini tushunishga yordam beradi, shuningdek, keyingi
rivojlanish yo‘llarini belgilaydi.
Masalan, tarixiy binoning 3D modelini yaratish loyihasi ustida ishlayotgan o‘quvchilar
arxitektura uslublari, qurilish texnologiyalari va ma'lum bir davr tarixini mustaqil ravishda
o‘rganishlari mumkin. Ular kerakli ma'lumotlarni to‘plash va loyiha mavzusidagi bilimlarini
chuqurlashtirish uchun onlayn kutubxonalar, muzey arxivlari va ekspert maslahatlaridan
foydalanishlari mumkin. O‘z-o‘zini o‘qitishning bunday tajribasi o‘quvchilarning keyingi o‘qish
va kasbiy faoliyatida talab qilinadigan ma'lumotlarni qidirish, baholash va qo‘llash ko‘nikmalarini
rivojlantirishga yordam beradi.
Xulosa qilib shuni ta'kidlash kerakki, O‘zbekistonda o‘rta maktab o‘quv jarayoniga 3D
modellashtirish, dasturlash va robototexnikani joriy etish ta'lim tizimini modernizatsiya qilish va
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1031
o‘quvchilarni kelajak muammolariga tayyorlash yo‘lidagi muhim qadamdir. Ushbu
texnologiyalardan samarali foydalanish puxta rejalashtirishni, zarur resurslardan foydalanishni
ta'minlashni, o‘qituvchilarni tayyorlashni va bilimlarni baholash usullarini moslashtirishni talab
qiladi. Biroq, to‘g‘ri yondashuv bilan zamonaviy texnologiyalarni joriy etish ta'lim sifatini sezilarli
darajada oshirishi, o‘quvchilarda texnologik sohalarda muvaffaqiyatli martaba orttirish uchun
zarur bo‘lgan ko‘nikmalarni rivojlantirishi va O‘zbekistonning innovatsion iqtisodiyotini
rivojlantirishga ko‘maklashishi mumkin.
REFERENCES
1.
O’.O.Tohirov, Shamsiyeva Z.S., Texnologiya ta’limini modernizatsiyalashning nazriy-
metodologik masalalari. Umumiy o’rta ta’lim sifatini oshirish: mazmun, metodologiya,
baholash va ta’lim muhiti. 2020.-15 b
2.
N.A.Umarjonova, Elektron o’quv-uslubiy majmualarni yaratishda multimediya
komponentkaridan foydalanish “Фан, таълим ва техникани инноватцион
ривожлантириш масалалари” 191 b.
3.
О.А.Қўйсинов, узлуксиз таълимда узвийликни таъминлаш ҳамда халқаро
тадқиқотлар асосида ўқувчиларнинг мантиқий фикрлашини ривожлантириш.
“Таълимдаги халқаро тадқиқотларнинг Янги Ўзбекистон тараққиётидаги ўрни”
мавзусидаги халқаро илмий-амалий конференция илмий ишлар тўплами. 10 б.
4.
Муминова, Ф. (2019). Проектно-ориентированное обучение как средство развития
креативности
учащихся
на
уроках
информатики.
Вестник
Тверского
государственного университета. Серия: Педагогика и психология, (2), 234-240.
5.
Садыков, Б. (2018). Развитие навыков командной работы у учащихся на занятиях по
робототехнике. Школьные технологии, (3), 107-113.
6.
Хакимов, А. (2019). Организация соревнований по робофутболу как средство
развития навыков совместной работы у учащихся. Наука и школа, (5), 112-118.
