ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1239
HOMILADORLIKDA KAMQONLIK VA UNI DAVOLASH CHORA-TADBIRLARI
Umirova Muhabbat Аbdusattorovna
TTАTF “Аkusherlik ginekologiya va oilaviy shifokorlikda ginekologiya”
kafedrasi assistenti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11318233
Annotatsiya.
Mazkur maqolada homiladorlikda ko’p ayollarda uchraydigan kamqonlik va
uning salbiy oqibatlari masalalari yoritib berilgan. Maqola davomida homilador ayollardagi
kamqonlikni davolash chora-tadbirlariga alohida to’xtalib o’tilgan. Maqola so’nggida mavzu
doirasidagi ilmiy xulosa va takliflar berilgan.
Kalit so’zlar:
kamqonlik, homiladorlik, tug’ruq, anemiya, bola salomatligi, asabiylashish,
bosh aylanishi.
ANEMIA IN PREGNANCY AND ITS TREATMENT MEASURES
Abstract.
This article describes the issues of anemia and its negative consequences, which
are common in many women during pregnancy. In the course of the article, measures to treat
anemia in pregnant women were specifically discussed. At the end of the article, scientific
conclusions and proposals are given within the scope of the topic.
Key words:
anemia, pregnancy, childbirth, anemia, child health, nervousness, dizziness.
АНЕМИЯ ПРИ БЕРЕМЕННОСТИ И МЕРЫ ЕЕ ЛЕЧЕНИЯ
Аннотация.
В статье рассмотрены вопросы анемии и ее негативных последствий,
которые возникают у многих женщин во время беременности. В ходе статьи конкретно
обсуждались меры лечения анемии у беременных. В конце статьи даны научные выводы и
предложения в рамках темы.
Ключевые слова:
анемия, беременность, роды, анемия, здоровье ребенка,
нервозность, головокружение.
Homiladorlik davrida kamqonlik - homiladorlik yoki tugʻruqdan keyingi davrda qondagi
qizil qon tanachalari yaʼni gemoglobinning umumiy miqdorining kamayishi, bu hol qonning
kislorodni tashish xususiyatini pasayishiga olib keladi. Anemiya butun dunyoda homiladorlik va
tugʻruqdan keyingi davrda juda keng tarqalgan holat boʻlib, ona va bola salomatligi uchun bir
qator xavf tugʻdiradi. Onada quyidagi belgilar kuzatilishi mumkin: nafas qisilishi, charchoq, rangi
oqarishi, bosh aylanishi, asabiylashish va ovqat hazm qilish buzilishi. Anemiyaning onaga koʻplab
maʼlum taʼsiri bor: yurak-qon tomir kasalligining kuchayishi, jismoniy va aqliy ish qobiliyatining
pasayishi, tugʻruq paytida yoki undan keyin qon quyish xavfi, tugʻruqdan keyin charchoq va sut
ishlab chiqarishning kamayishi.
JSST ma’lumotlariga ko‘ra temir tanqisligi kamqonligi (TTK) bilan dunyo bo‘yicha 800
mln odam kasallangan, 100 ta bemordan 95 tasini ayollar tashkil qiladi. Homiladorlarda eng ko‘p
uchraydigan ichki kasallik kamqonlik hisoblanadi. Bu asosan temir mikroelementining
yetishmasligidan kelib chiqadi. Kamqonlik kasalligi homiladorlikda, tug‘ruqda va chilla davrida
ko‘p asoratlar sodir bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Bunda homilaning hayoti ham xavf ostida qoladi.
M.A. Nabieva (1984), Yu.Q. Jabborova (1990) va X.K.Farmonqulov (1994) larning
tekshirishlariga ko‘ra homiladorlar ekstragenital kasalliklari ichida TTK birinchi o‘rinda turadi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1240
Barcha anemiyalar ichida esa TTK 75-95 % ni tashkil qiladi. TTK ning muammoligi uning
keng tarqalganligidir. O‘zbekistonda fertil yoshidagi ayollarda 70 %, homilador ayollarda 91,2 %
uchraydi (B.X. Hamzaliev 1990, D.A. Azimova 1994, Sh.I. Karimov 1994, S.M. Bahramov, X.K.
Farmonkulov, 1996, I.Z. Zokirov 1997.) Orol atrofidagi ekologik holatning jiddiyligi ayollarning
sog‘ligiga ta’siri katta.O‘sib kelayotgan kasalliklar orasida birinchi o‘rinda ayollar kamqonligi
kasalligi turadi. Bu kasallik so‘nggi 10 yil ichida 5 baravar oshgan. (O.A. Ataniyozova, 1997).
JSST (1996) ma’lumotlari bo‘yicha kamqonlik bilan og‘rigan ayollarda tug‘ruq paytidagi
o‘lim, sog‘lom ayollarga nisbatan 5-10 barobar ko‘p uchraydi. Gemoglobin 80 g/l dan past bo‘lsa,
homilador ayolning qon yo‘qotishga tolerantligini pasaytirib yuboradi. Gemoglobin 60 g/l dan
pasayib ketsa, sirkulyator dekompensatsiya tinch holatda hansirash, yurak minutlik xajmining
oshishi bilan yaqqol namoyon bo‘ladi.
Homiladorlik davrida temir tanqisligi, shuningdek, erta tugʻilish va kam vaznli yoki temir
zahiralari kam boʻlgan chaqaloq tugʻilish xavfini oshiradi. Tashxis gemoglobin, qizil qon
hujayralari darajasiga qarab qoʻyilishi mumkin. Bundan tashqari, homiladorlik darajasi
homiladorlik davrida tez-tez oʻzgarishi mumkin. Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti
homiladorlikdagi kamqonlikni umumiy gemoglobin miqdori 110 g/l dan kam deb belgilaydi,
ammo ikkinchi trimestrda gemoglobin darajasi 5 g/l ga kamayishini taʼkidlaydi. Homiladorlik
davrida temir tanqisligi kamqonligini davolashda kuniga 65-200 mg temirni qoʻshimcha isteʼmol
qilish tavsiya etiladi. Yengil va oʻrtacha shakllarda ogʻiz orqali joʻnatish odatda buyuriladi, ammo
bu oshqozon-ichak traktining ishiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin. Ogʻiz orqali yuborish
natijasida 3-4 haftadan soʻng gemoglobin miqdorini 20 g/l ga oshishi mumkin. Agar ogʻiz orqali
temirni qabul qilishga chiday olmasa yoki foydasizligi isbotlangan boʻlsa, tomirning ichiga temir
moddasini yuborish buyuriladi, buning natijasida temir zahiralari 1-2 kun ichida toʻldiriladi va
gemoglobin darajasi 1-3 hafta ichida normallashadi.
Agar gemoglobin darajasi normaga keltirilsa, tanadagi temir zahiralarini tiklash uchun
yana 3 oy va tugʻruqdan keyingi davrda kamida 6 hafta davomida temir qoʻshimchalarini qabul
qilish davom ettirilishi tavsiya etiladi.
Gemoglobinni oshirishning tabiiy usullari
Lavlagi: Temir, foliy kislotasi, vitaminlar va minerallarga boy gemoglobinni yaxshilashda
ajoyib natijalar beradi. Uni sharbat sifatida yoki salatlarda isteʼmol qilish mumkin. Lavlagi ildizi
gemoglobin miqdorini oshirishga va qizil qon hujayralarining yangilanishiga yordam beradi
Yashil bargli sabzavotlar: ismaloq, brokkoli kabi quyuq yashil bargli sabzavotlar temir,
foliy kislotasi va B va C vitaminlariga boy boʻlib, ular temirning soʻrilishini yaxshilash va
homilador ayollarning sogʻligʻini yaxshilash uchun zarurdir.
Mayiz, anjir va xurmo: bu mevalar nafaqat energiya beradi, balki ichak harakatini ham
tartibga soladi. Ular ovqat hazm qilishni va temir va boshqa muhim oziq moddalarning soʻrilishini
yaxshilaydi. Ular nafaqat gemoglobinni yaxshilaydi, balki ajoyib yorqinlikni yaratishga yordam
beradi.
Temir qozonlarda pishiring: Bu eng kam baholangan, ammo eng muhim maslahat. Har
doim xavfsiz boʻlgan idishlarda pishiring va ovqatga qiymat qoʻshing. Taomni temir tovada va
skovorodkada pishirish temir elementini pishirilgan ovqatga kiritishga yordam beradi. Shunday
qilib, oziq-ovqat yanada toʻyimli boʻlib, onaning sogʻligʻini yaxshilashga yordam beradi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1241
Mashq qilish: Homiladorlik qiyin kechishi va dangasalik va letargiyaga olib kelishi
mumkin. Oddiy, nazorat ostida mashq qilish kislorod aylanishini yaxshilashga va temirning
soʻrilishini yaxshilashga yordam beradi. Mashq qilish, shuningdek, ona va homila salomatligini
yaxshilashga yordam beradi.
Yetarlicha proteinga ega boʻling: Yuqorida aytib oʻtilganidek, gemoglobin gem va globin,
oqsil birikmasidir. Protein temirning soʻrilishini yaxshilash uchun juda muhimdir. Temirni
yaxshiroq singdirish uchun yongʻoq, yasmiq, tuxum isteʼmol qiling. Yaxshi protein uchun
qaynatilgan tuxum, bodom kabi yongʻoq va qovoq urugʻi kabi urugʻlarni isteʼmol qiling.
Anemiya bilan kasallangan homilador ayollar uchun 10 ta temir qo’shimchasi
Homiladorlik paytida, homilador ayollar uchun temir qo’shimchalarini qabul qilishdan
tashqari, temirni ovqatdan so’rib olish ham muhimdir. Oziq-ovqat moddalari temirdan tashqari
nihoyatda xilma-xil ozuqa manbai bo’lib, homilador onalar ilmiy va oqilona parhez orqali boshqa
vitaminlar va minerallarni ham o’zlashtirish imkoniyatiga ega.
Anemiya bilan kasallangan homilador ayolga nima yeyish kerakligi haqidagi savolga javob
berish uchun temir ayol quyidagi 10 ta temir qo’shimchalarini o’rganib chiqdi:
1. Mol go’shti
Homilador ayollar uchun mol go’shti har doim temir qo’shimchalari ro’yxatida eng yaxshi
tanlovdir, chunki u gem temirining eng ososiy manbaidir. Har 100 g mol go’shti tarkibida 2,6 mg
gacha gem temir mavjud bo’lib, u organizm uchun o’simlik temiridan (gem bo’lmagan temirdan)
osonroq singib ketadi. Bundan tashqari, mol go’shti oqsil, sink, selen va B vitaminlariga boy.
Homilador onalar semiz mol go’shtini tanlashadi, chunki uning tarkibida eng ko’p temir
moddasi, shu bilan birga u yog’siz, ishlov berish uchun juda oson hisoblanadi.
2. Tovush go’sht
Tovuq – bu homilador ayollar uchun qo’shimcha temir moddasi. Ushbu turdagi go’sht
tarkibida temir ko’p bo’ladi; 100 g tovuq go’shtida 1,3 mg gem temir mavjud. Bundan tashqari,
tovuq ona va homilaga olib keladigan oqsil va boshqa vitaminlar va foydali moddalarning miqdori
ham juda yuqori.
Tovuqni iste’mol qilish va turli mazali taomlarni tayyorlash oson, shu bilan birga
homilador onalar uchun yaxshi tanlovdir.
3. Hayvonlarning jigari
Hayvonlarning jigari, odatda sigir jigari, fuagra, tovuq homilador ayollar uchun juda
to’yimli, chunki ular temir va A vitamini, B vitamini, mis va selen kabi foydali moddalarga boy.
100 g sigir jigarida 6,5 mg gem temir mavjud.
Bundan tashqari, hayvon jigari xolinning eng yaxshi manbalaridan biridir. Bu homila
miyasining shakllanishi va rivojlanishi uchun ayniqsa muhim ozuqa moddasidir.
4. Baliq turlari
Baliq homilador ayollar uchun temir qo’shimchalaridan biri, ayniqsa laqqa baliqda.
Darhaqiqat, 100 gramm laqqa baliq tarkibida 1 mg temir va niatsin, selen va B12 vitaminlari
bo’lgan bir qator boshqa muhim oziq moddalar mavjud.
Baliq, shuningdek, yurak-qon tomir tizimiga foydali bo’lgan yog’ning bir turi bo’lgan
omega-3 yog’ kislotalariga boy. Xususan, omega-3 miya sog’lig’ini yaxshilaydi, immunitetni
oshiradi va onalar va chaqaloqlarning sog’lom o’sishi va rivojlanishini qo’llab-quvvatlaydi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1242
Biroq, homilador ayollar laqqa baliqni ko’p iste’mol qilmasliklari kerak, chunki baliqlarda
simob miqdori ancha yuqori. Shuning uchun, laqqa baliqdan tashqari, homilador ayollar
o’zlarining ratsioniga qizil ikra, makkel yoki sardina balig’ini qo’shishlari mumkin.
Homiladorlikning dastlabki 3 oyida homilador onalar uchun ovqatlanish ro’yhati
Homiladorlikning dastlabki bosqichlarida onalar ko’plab ovqatlanish odatlarini
o’zgartirishi kerak. Bu vaqtda ona tanasida o’zgarishlar bo’lib, bola ona qorniga o’ralib joylashadi
va bu “juda ta’sirli jarayon”…
5. Brokkoli
Brokkoli nihoyatda to’yimli va homilador ayollar uchun eng mashhur temir
qo’shimchalaridan biridir. Bir stakan pishirilgan brokkoli (taxminan 156 gramm) tarkibida 1 mg
temir mavjud.
Bundan tashqari, brokkoli tarkibida C vitamini ham mavjud bo’lib, u organizmga temirni
yaxshiroq singdirishga yordam beradi. Foliy kislotasi, tola, K vitamini ular shuningdek, yashil
sabzavot tarkibidagi to’yimli tarkibiy qismlardir.
6. Ismaloq (ismaloq)
Ismaloqning sog’liq uchun foydasi ko’p, ammo juda kam kaloriyali hisoblanadi. Taxminan
100 gramm xom ismaloq tarkibida 2,7 mg temir mavjud. Ismaloq assimilyatsiya darajasi past
bo’lgan temir (gem bo’lmagan temir) manbai bo’lsa-da, u C vitaminiga boy. Bu esa juda
muhimdir, chunki C vitamini tanadagi temirni yutish qobiliyatini sezilarli darajada oshiradi.
7. Dukkakli o’simliklar
Dukkakli o’simliklar temirning ajoyib manbai, ayniqsa vegetarianlar va homilador ayollar
uchun. Dukkakli mahsulotlarni nafaqat kaloriya miqdori past va eruvchan tolaga boy bo’lgan
gazaklarga aylantirish mumkin.
Shu bilan birga, dukkaklilar tarkibida bo’lgan temir C vitamini orqali yaxshi so’riladi.
Shuning uchun, homilador ayollar pomidor, yashil sabzavotlar yoki tsitrus mevalar kabi C
vitaminiga boy ovqatlar bilan dukkakli o’simliklar iste’mol qilishlari kerak.
8. Mevalar
Olma, banan va anor kabi mevalar temirning boy manbalari bo’lib, kamqonlik bilan
og’rigan odamlar yonoqlarini pushti va sog’lom saqlash uchun har kuni iste’mol qilishlari kerak.
Tut va qora smorodina ham temirga boy. Lavlagidan oqayotgan to’q pushti sharbat anemiyani
davolash qobiliyatini juda yaxshi namoyish etadi.
9. Qovoq urug’i
10. Qora shokolad
Qora shokolad mazali va ozuqaviy qiymati tufayli homilador ayollar uchun temir
qo’shimchasi sifatida mos gazak hisoblanadi. 100 g qora shokolad tarkibida 11,9 mg gacha temir
bor. Bundan tashqari, qora shokoladda prebiyotik tolalar mavjud bo’lib, ular ichak uchun foydali
bakteriyalarni oziqlantirishga yordam beradi. Shu bilan birga, shokolad ham yuqori antioksidant
ta’sirga ega bo’lib, homilador ayollarga ko’p foyda keltiradi.
Eslatma:
Hayvon oziq-ovqatlari tarkibidagi temir (gem temir) o’simliklarga mansub temir
moddalariga qaraganda (gem bo’lmagan temir) yaxshi singadi. Shuning uchun homilador onalar
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1243
temirning so’rilishini oshirish uchun go’sht, baliq, tuxum iste’mol qilishga alohida etibor
qaratishlari kerak.
Agar temirga boy ovqatlar C vitaminiga boy ovqatlar bilan to’g’ri birlashtirilsa, temirning
so’rilishi samaraliroq bo’ladi.
Sut va sut mahsulotlari tarkibidagi kaltsiy, choy tarkibidagi tanin, donlar tarkibidagi fitat,
choy va kofe tarkibidagi kofein manbalari temirning so’rilishiga xalaqit berishi mumkin. Shuning
uchun ushbu oziq-ovqatlarni kamida 1 soat oraliqda iste’mol qilish kerak.
Xulosa o’rnida aytish mumkinki, homilador ayollardagi kamqonlik nafaqat onaning balkim
tug’ilajak farzandning ham hayotiga jiddiy xavf solishi mumkin. Buning oldinini olish uchun
homiladorlikning dastlabki oylarida kamqonlikni aniqlash va qo’shimcha chora-tadbirlar qo’llash
muhimdir.
REFERENCES
1.
Adolf Faller.
≪
Michael Schuenke — The Human Body
≫
. An Introduction to Structure
and Function. -
≪
Thieme Stuttgard
≫
New York http: www.bestmedbook.com — 2004.
2.
G.A. Shaxmurova, D.A. Mamatqulov. Sport anatomiyasi. — Т.:
≪
0 ‘zbekiston Milliy
ensiklopediyasi
≫
. — 2013-y.
3.
D.A. Mamatkulov, G.A.Shaxmurova. Sport anatomiyasi va biomexanika. -
≪
ILM ZIYO
≫
nashriyoti - 2016-y.
4.
Axmedov A. Odam anatomiyasi. —
≪
Iqtisod moliya
≫
. — 2007-y.
5.
Anatomiya, fiziologiya va antropologiya. — Т.:
≪
Noshir
≫
nashiriyoti. — 2013.
6.
N.K. Axmedov. Normal patologik anatomiya bilan fiziologiya. — Abu Ali ibn Sino
nomidagi tibbiyot nashriyoti. — 1997-y.
7.
R. Boxodirov.
≪
Odam anatomiyasi
≫
. — Т.:
≪
0 ‘zbekiston
≫
. 2006-y.
8.
I.K. Axmedov.
≪
Atlas. Odam anatomiyasi
≫
. — Т.:
≪
0 ‘zbekiston Milliy
ensiklopediyasi
≫
. — 1998-y.
