ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1264
DIN - SOSIOMADANIY INSTITUT SIFATIDA
Kazakboyeva Hafiza Ilyosboy qizi
Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o’zbek tili va adabiyoti universiteti,
O’zbek tili ta’limi fakulteti, Ijtimoiy-gumanitar fanlar kafedrasi,
Sotsiologiya yo’nalishi 1-bosqich talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11355782
Annotatsiya. Maqolada “Din-sosiomadaniy institut sifatida” o’rganib u haqida o’z
qarashlarim bildirib tahlil qilingan.
Kalit so‘zlar: din, e’tiqod, Iudaizm, buddaviylik, protestantlik, provaslaviye, cherkov.
RELIGION AS A SOCIO-CULTURAL INSTITUTION
Abstract. In the article, "Religion as a socio-cultural institution" was studied and analyzed.
Key words: religion, belief, Judaism, Buddhism, Protestantism, Proto-Slavicism, church.
РЕЛИГИЯ КАК СОЦИОКУЛЬТУРНЫЙ ИНСТИТУТ
Аннотация В статье изучается и анализируется «Религия как социокультурный
институт».
Ключевые
слова:
религия,
вера,
иудаизм,
буддизм,
протестантизм,
протославянство, церковь.
Kirish.
Ijtimoiy hayotning muhim jabhasi bo‘lgan din va diniy etiqod masalasi
Sotsiologiya fanining muhim obyektlaridan biri hisoblanadi. Sotsi jamiyat hayotini o‘rganar ekan,
shu hayotning muhim qismi bo‘lgan va ayni paytda unga kuchli tasir o‘tkazuvchi omil - din doimo
uning diqqat markazida bo‘lgan.
Kont jamiyat taraqqiyotini davrlarga bo‘lar ekan, asosiy mezonlardan biri sifatida dinga
murojaat qiladi. uning fikricha, insoniyat o‘z rivojida uch bosqichni bosib o‘tadi. Bular jismoniy:
teologik, metofizik va ilmiy qadamlar. Har uch bosqichda ham din muayyan rol o‘ynaydi. Din
o‘ziga xos belgilarga ega:
1. Muayyan etiqod va talimotning harakati. Har bir din dunyoni o‘z nazaricha izohlaydi va
ishonuvchilarda belgilangan etiqod shakllanadi;
2. Marosim va rasm-rusumlar. Har bir din o‘ziga xos marosim va rasm rusumlarga ega;
3. Diniy marosim va rasm-rusumlarning muayyan qismi faqat harakat jamoa bo‘lib.
Masalan, yahudiy va xristian dinida ibodatning asosiy qismi sinagogda va cherkovda bajariladi.
Islom dinida erkaklar o‘qiladi namoz asosan jomye masjidlarida o‘qiladi. Din sehrgarlikdan avvalo
mana shu belgi bilan, yangi belgilangan marosimlarni belgilangan davrlarda bilan farqlanadi.
Sehrgar va shomonlar g‘ayritabiiy harakatlarni individual ravishda bajarsalar, dindor diniy
marosim va ibodatlarni ishtirokchilar jamoa bo‘lib ishtirokchilar. Sanab o‘tilgan olimlarning
uchtasi ham dunyoviy dinlarning barchasida mavjud. Bu dinlar: iudaizm, xristianlik, islom.
Iudaizm
ular ichida eng qadimiysi bo‘lib, miloddan keyin ming oldin shakllangan. Bu din
o‘sha davrdagi dinlardan farqli o‘laroq, yakka xudoni tan olardi.
Milodning asrlarida yahudiylar dunyoning ko‘p mamlakatlariga tarqalib ketdilar, lekin bir
mamlakatda iudaizm rasmiy ravishda tan olinmadi. Ko‘p mamlakatlarda bu din taqib ostiga olsin.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1265
Ikkinchi jahon urushi yillarida nasistlar tomonidan ko‘plab yahudiylar chiqib yuborildi. Urush
tugagach, Isroil davlati tashkil topdi va unda iudaizm rasmiy ravishda etirof etildi.
Xristianlik
dastavval sekta ichida iudaizm tarkibiga keldi, Kichik Osiyo Yunoniston,
Rimda tarqala Yunoniston. Imperatorning hozirda bu din imperiyasining rasmiy dini deb e im
turgan R. Xristianlikning provaslaviye, katolisizm, protestantlik kabi bir necha tarmoq va oqimlari
mavjud.
Islom
dini eramizning VII asrida shakllandi, Bu dinning asosini 5 rukn tashkil qiladi. 1)
Iymon; 2) Namoz; 3) Ro‘za; 4) Zakot; 5) Haj.
Islomda sunniylik va shia yo‘nalishlari bo‘lib, ular ham o‘z chiqishi bir qator mazhablarga
bo‘linadi. Musulmon dini dunyoning 5 qitasida va barcha mamlakatlarda mavjud. Saudiya
Arabistoni, Liviya, BAA,Iordaniya, Jazoir, Pokiston, eron kabi qator davlatlarda islom rasmiy
rasmiy deb elon qilingan. Islom dinida ham moʻtadil va aqidaparast oqimlar mavjud.
Uch olamiy dindan tashqari buddaviylik, induizm, kunfuchilik kabi dinlar ham ko‘p
millionlik tarafdorlariga ega. Induizm eramizdan oldingi 4 ming yilliklarda shakllangan. Bu din
tarafdorlari Hindistonda yashaydilar. Bu din odamlarning kastalarga bo‘linishini ilohiy sabab bilan
izohlaydi. Buddaviylik, kunfuchilik vaosizm dinlari uchun umumiy huquq, tarafdorlar xudoni
e'tirof etmaydilar.
Buddaviylik
er.avv. VIasrlarda Nepalda yashagan Sidxart Gautama talimotidan
boshlanadi.
Xulosa
. Din-sosiomadaniy institut sifatida o'zining ijtimoiy va madaniy hayotda muhim
rol o'ynaydi. Ushbu rol turli madaniyatlar va jamiyatlarda turlicha bo'lishi mumkin, ammo umumiy
jihatlari quyidagilardir:
Axloqiy Me'yorlar: Din ko'pincha axloqiy me'yorlar va qadriyatlarni belgilaydi. Ushbu
me'yorlar jamiyat a'zolari uchun xulq-atvor qoidalarini belgilab beradi va ijtimoiy tartibni
saqlashga yordam beradi.
Jamoaviy Birlik: Diniy marosimlar va an'analar odamlarni birlashtiradi va jamoaviy
birdamlikni mustahkamlaydi. Masjid, cherkov yoki ibodatxonada jamoaviy ibodat qilish orqali
odamlar o'zlarini katta bir jamoaning bir qismi sifatida his qiladilar.
Ta'lim va Tarbiya: Din ko'pincha ta'lim va tarbiya tizimlarining asosi hisoblanadi. Ko'plab
madaniyatlarda diniy maktablar va ta'lim muassasalari diniy bilimlarni tarqatish va yoshlarni
axloqiy jihatdan tarbiyalash bilan shug'ullanadi.
Madaniy Meros: Din madaniy merosni saqlash va avlodlarga yetkazishda muhim rol
o'ynaydi. Diniy urf-odatlar, bayramlar va marosimlar madaniy merosning ajralmas qismi bo'lib,
avloddan avlodga o'tib keladi.
Ijtimoiy Hamjihatlik: Diniy tashkilotlar ko'pincha xayriya ishlari, ijtimoiy yordam va
qo'llab-quvvatlash xizmatlari bilan shug'ullanadi. Ular ijtimoiy adolatni ta'minlash va ijtimoiy
muammolarni hal qilishda muhim rol o'ynaydi.
Identifikatsiya: Din odamlarning o'ziga xosligini aniqlashda yordam beradi. Diniy
e'tiqodlar va amallar odamlarning kimligini belgilaydi va ularning hayot tarzini shakllantiradi.
Ijtimoiy Nazorat: Din ijtimoiy nazorat vositasi sifatida ham xizmat qiladi. U ijtimoiy
me'yorlarga rioya qilishni ta'minlashda va ijtimoiy qoidabuzarliklarni oldini olishda yordam
beradi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1266
An'ana va Innovatsiya: Din an'ana va innovatsiyani uyg'unlashtiradi. U bir tomondan
qadimiy an'analarni saqlab qolishda, boshqa tomondan esa zamonaviy hayot talablari bilan
moslashishda muhim rol o'ynaydi.
Dinning sosiomadaniy institut sifatidagi roli juda keng qamrovli va murakkabdir. U
jamiyatning turli jihatlariga ta'sir ko'rsatadi va inson hayotining ko'plab sohalarida asosiy rol
o'ynaydi.
REFERENCES
1.
B.А. Fаrfiyеv Din sоtsiоlоgiyаsi (оʻquv qоʻllаnmаsi.) TTIU-2018.-108-b
2.
F. Abdurahmonov, Z.Abdurahmonova Din psixologiyasi T. O`zRFA - 2011. 36
3.
Ibragimovich, R. A. (2020). MEASUREMENT OF PERSONALITY TYPE AND ITS
FEATURES. European Journal of Research and Reflection in Educational Sciences Vol,
8(6).
4.
Ivаnоv P.I, Zufаrоvа M.Е “Umumiy psixоlоgiyа” T. ОʻzFMJ.-2018.-186-b
5.
Nаrbеkоv А.V. Dinshunоslik аsоslаri (оʻquv qоʻllаnmаsi.) T.–2007.-15-b
6.
Jiyanmuratova Gulnoz. Sotsiologiya tarixi. – T.: Innovatsiya-Ziyo, 2020. – 466 b. /
7.
Gulnоz J., Bunyоd N. YОSHLАR IJTIMОIY-SIYОSIY FАОLLIGINI ОSHIRISH–
USTUVОR VАZIFА //ZAMONAVIY DUNYONING IJTIMOIY MANZARASI VA
JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. – 2024. – Т. 1. – №. 1.
