ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1163
BO’LAJAK BOSHLANG’ICH SINF O’QITUVCHILARIDA UMUMMA’DANIY
KOMPETENTLIKNI SHAKLLANTIRISH
Mingqobilova Zarnigor Abdusamad qizi
Termiz davlat pedagogika instituti
"Pedagogika tarixi va nazariyasi" yo'nalishi magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11306062
Annotatsiya.
Ushbu maqola bo'lajak boshlang'ich sinf o'qituvchilarida umumma'daniy
kompetentlikni shakllantirishning nazariy asoslari va amaliy yo'nalishlarini tadqiq etadi.
Tadqiqot usullari sifatida adabiyotlar tahlili, so'rovnoma o'tkazish va pedagogik kuzatuvdan
foydalanilgan. Natijalar shuni ko'rsatadiki, talabalarning umumma'daniy kompetentligini
rivojlantirish uchun maxsus o'quv dasturlari, madaniyatlararo muloqot treninglari va amaliyotlar
muhim ahamiyatga ega. Tadqiqot natijalari bo'lajak o'qituvchilarni tayyorlashda umumma'daniy
kompetentlikni shakllantirishning samarali yo'llarini ishlab chiqishga yordam beradi.
Kalit so'zlar:
umumma'daniy kompetentlik, bo'lajak boshlang'ich sinf o'qituvchilari,
madaniyatlararo muloqot, o'qituvchilarni tayyorlash.
FORMATION OF UNIVERSAL COMPETENCE IN FUTURE PRIMARY SCHOOL
TEACHERS
Abstract.
This article studies the theoretical foundations and practical directions of the
formation of universal competence in future primary school teachers. Literature analysis, survey
and pedagogical observation were used as research methods. The results show that special
curricula, intercultural dialogue trainings and practices are important for the development of
students ' overall competence. The results of the study will help to develop effective ways to form
universal competence in the training of future teachers.
Keywords:
general competence, future primary school teachers, intercultural dialogue,
teacher training.
ФОРМИРОВАНИЕ ОБЩЕКУЛЬТУРНОЙ КОМПЕТЕНТНОСТИ У БУДУЩИХ
УЧИТЕЛЕЙ НАЧАЛЬНЫХ КЛАССОВ
Аннотация.
В данной статье рассматриваются теоретические основы и
практические направления формирования общекультурной компетентности у будущих
учителей начальных классов. В качестве методов исследования использовались анализ
литературы, проведение анкетирования, педагогическое наблюдение. Результаты
показывают, что специальные учебные программы, тренинги по межкультурной
коммуникации и практики важны для развития общекультурной компетентности
учащихся. Результаты исследований способствуют разработке эффективных путей
формирования общекультурной компетентности в подготовке будущих педагогов.
Ключевые слова:
общекультурная компетентность, будущие учителя начальных
классов, межкультурная коммуникация, подготовка учителей.
KIRISH
Globallashuv va ko'pmadaniyatli jamiyatning rivojlanishi tufayli ta'lim sohasida
o'qituvchilarning umumma'daniy kompetentligini shakllantirish tobora dolzarb masalaga
aylanmoqda. Umumma'daniy kompetentlik o'qituvchilarga turli madaniy muhitlardan kelgan
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1164
o'quvchilar bilan samarali ishlash, ular o'rtasida o'zaro hurmat va tushunishni rivojlantirishga
yordam beradi [1]. Bo'lajak boshlang'ich sinf o'qituvchilari uchun bu kompetentlik alohida
ahamiyatga ega, chunki ular o'quvchilarning shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishiga katta ta'sir
ko'rsatadi [2].
USULLAR VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Tadqiqotda umumma'daniy kompetentlikni shakllantirishning nazariy asoslari va amaliy
yo'nalishlari o'rganildi. Adabiyotlar tahlili shuni ko'rsatdiki, umumma'daniy kompetentlik
tushunchasi turli xil talqin qilinadi va uning tarkibiy qismlari haqida har xil fikrlar mavjud [3].
Tadqiqotchilar umumma'daniy kompetentlikni shakllantirish uchun turli yondashuvlarni
taklif qilishgan, jumladan, madaniyatlararo muloqot treninglari, maxsus kurslar va amaliyotlar [4].
Empirik tadqiqot doirasida bo'lajak boshlang'ich sinf o'qituvchilari ishtirokida so'rovnoma
o'tkazildi va pedagogik kuzatuv amalga oshirildi. So'rovnomada talabalarning umumma'daniy
kompetentlik darajasi va uni rivojlantirish yo'llari haqidagi fikrlari o'rganildi. Pedagogik
kuzatuvda esa talabalarning madaniyatlararo muloqot ko'nikmalari va muammoli vaziyatlarda
qaror qabul qilish qobiliyatlari baholandi.
NATIJALAR
Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatdiki, bo'lajak boshlang'ich sinf o'qituvchilarining
umumma'daniy kompetentlik darajasi yuqori emas. So'rovnoma natijalariga ko'ra, talabalarning
68% umumma'daniy kompetentlikni rivojlantirish zarurligini his qilishadi, ammo 42% bu borada
yetarli bilim va ko'nikmalarga ega emasligini ta'kidlashdi [5]. Pedagogik kuzatuv natijalari shuni
ko'rsatdiki, talabalar madaniyatlararo muloqotda qiyinchiliklarga duch kelishadi va stereotiplar
ta'sirida qaror qabul qilishadi.
Shuningdek, tadqiqot davomida umumma'daniy kompetentlikni shakllantirishning
samarali usullari aniqlandi. Bular qatoriga madaniyatlararo muloqot treninglari, maxsus o'quv
kurslari, amaliyotlar va mustaqil tadqiqot loyihalarini kiritish mumkin [6]. Talabalar ushbu
tadbirlar orqali turli madaniyatlar haqida bilimlarini oshirish, stereotiplarni engish va
madaniyatlararo muloqot ko'nikmalarini rivojlantirishga muvaffaq bo'lishdi.
TAHLIL VA MUHOKAMA
Olingan natijalar bo'lajak boshlang'ich sinf o'qituvchilarida umumma'daniy kompetentlikni
shakllantirish zaruratini ko'rsatadi. O'qituvchilar ta'lim jarayonida madaniy xilma-xillikni hisobga
olishlari va barcha o'quvchilar uchun teng imkoniyatlarni ta'minlashlari kerak [7]. Shuning uchun,
pedagogika oliy ta'lim muassasalarida umumma'daniy kompetentlikni rivojlantirishga qaratilgan
maxsus dasturlarni joriy etish maqsadga muvofiq.
Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, umumma'daniy kompetentlikni shakllantirish
jarayoni kompleks yondashuvni talab qiladi. Nazariy bilimlarni o'zlashtirish bilan birga, talabalar
amaliy ko'nikmalarni ham rivojlantirishlari kerak [8]. Madaniyatlararo muloqot treninglari va
amaliyotlar talabalarning haqiqiy hayotiy vaziyatlarda o'z bilim va ko'nikmalarini qo'llash
imkonini beradi.
XULOSA
Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, bo'lajak boshlang'ich sinf o'qituvchilarida
umumma'daniy kompetentlikni shakllantirish dolzarb vazifa hisoblanadi. Bu jarayon maxsus o'quv
dasturlari, madaniyatlararo muloqot treninglari va amaliyotlarni o'z ichiga olishi kerak.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1165
Umumma'daniy kompetentlikning shakllanishi bo'lajak o'qituvchilarga turli madaniy
muhitlardan kelgan o'quvchilar bilan samarali ishlash va ularga sifatli ta'lim berishga yordam
beradi.
Umumma'daniy kompetentlik bo'lajak boshlang'ich sinf o'qituvchilarining professional
rivojlanishining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Oliy ta'lim muassasalari bu kompetentlikni
shakllantirishga alohida e'tibor qaratishlari va talabalarni ko'pmadaniyatli ta'lim muhitida
ishlashga tayyorlashlari zarur. Bu esa, o'z navbatida, jamiyatda madaniy xilma-xillikni qadrlash
va bagrikenglikni rivojlantirishga xizmat qiladi.
REFERENCES
1.
Ibragimov, X.I., 2022. Bo'lajak boshlang'ich sinf o'qituvchilarini tayyorlashda
umumma'daniy kompetentlikning ahamiyati. Pedagogika va psixologiyada innovatsiyalar,
2(3), pp.120-128. [1]
2.
Qodirov, M.A., 2020. Oliy ta'lim muassasalarida talabalarning madaniyatlararo muloqot
kompetentsiyasini rivojlantirish. Xalq ta'limi, (4), pp.32-38. [2]
3.
Nurmatova, M.R., 2019. Boshlang'ich sinf o'qituvchilarining kasbiy kompetentligini
takomillashtirish yo'llari. Zamonaviy ta'lim, (5), pp.51-58. [3]
4.
Sharipova, D.D., 2018. Talabalarning madaniyatlararo kompetentligini shakllantirish:
muammo va yechimlar. Pedagogik mahorat, (2), pp.75-80. [4]
5.
[Muallif tomonidan o'tkazilgan pedagogik kuzatuv natijalari] [5]
6.
Ahmedov, A.A., 2021. Madaniyatlararo muloqot treninglarining bo'lajak o'qituvchilar uchun
ahamiyati. Uzluksiz ta'lim, (1), pp.62-68. [6]
7.
Djo'rayev, R.H., 2017. O'qituvchilarning madaniyatlararo kompetentligini rivojlantirishning
pedagogik shart-sharoitlari. Pedagogika, (4), pp.45-51. [7]
8.
Mirzayeva, S.A., 2016. Bo'lajak boshlang'ich sinf o'qituvchilarining umumma'daniy
kompetentligini shakllantirish texnologiyalari. Pedagogik ta'lim, (3), pp.68-73. [8]
