ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
220
SPAZMOFILIYA VA RAXIT KASALLIGI
Davronova Charos Luqmonovna
Toshkent tibbiyot akademiyasi Termiz filiali assestenti.
Sadiyev Javohir Ulug‘bek o‘g‘li
Toshkent tibbiyot akademiyasi Termiz filiali davolash 1fakulteti 3 kurs.
https://doi.org/10.5281/zenodo.11536438
Annotatsiya.
Yosh organinzning har tomonlama rivojlanishi uchun vitaminlar talab
etiladi. Vitaminlar tanada modda almashinuvini aktivlashtiradi va imunologik holatni oshiradi.
Agarda tanada birortavitaminkamaysa- gipovitaminoz holati rivojlanadi. Ushbu maqola
spazmofiliya va raxit kasalliklarining sabablari, oqibatlari va klinikasi haqida yortiladi.
Kalit so’zlar:
spazmofiliya, raxit, ferment, garmon, meda ichak kasalliklari.
SPASMOPHILIA AND RICKETS
Abstract.
Vitamins are required for the comprehensive development of a young organism.
Vitamins activate metabolism in the div and increase immunological status. If the div lacks any
vitamin, hypovitaminosis develops. This article discusses the causes, consequences and clinical
features of spasmophilia and rickets.
Key words:
spasmophilia, rickets, enzyme, hormone, intestinal diseases.
СПАЗМОФИЛИЯ И РАХИТ
Аннотация.
Витамины необходимы для всестороннего развития молодого
организма. Витамины активизируют обмен веществ в организме и повышают
иммунологический статус. Если в организме не хватает какого-либо витамина,
развивается гиповитаминоз. В статье рассмотрены причины, последствия и
клинические
особенности спазмофилии и рахита.
Ключевые слова:
спазмофилия, рахит, фермент, гормон, кишечные заболевания.
Yosh organinzning har tomonlama rivojlanishi uchun vitaminlar talab etiladi.
Vitaminlar tanada modda almashinuvini aktivlashtiradi va imunologik holatni
oshiradi. Agarda tanada birorta vitamin kamaysa- gipovitaminoz holati rivojlanadi. Vitamin
“A” ko’zni ko’rish faoliyatida qatnashadi. Vitamin “S” ferment, garmon, modda almashinuvida
qatnashadi. Vitamin “B” qon ishlab chiqarishda qatnashadi. Vitamin “D” fosfor va
kalsiy modda almashinuvida qatnashadi. Bular bola sharbatlar, sabzavotli bo’tqalar istemol
qilinganda qabul qiladi bola organizmida vitamin “D” yetishmasa raxit kasalligi paydo
bo’ladi. Raxit 2 oylikdan to 3 yoshgacha uchraydigan kasallik bo’lib, butun organizm
hayot faoliyatining kesgin buzilishiga olib keladi. Raxit avj olishiga olib keladigan
asosiy sabab quyosh ultira binafsha nurlarining bolaga yetarli ta’sir ko’rsatmasligidir va
bolalar hayatning maishiy iqtisodiy hamda moddiy shart sharoitlar bilan mahkam bog’liq.
Raxit yosh go’daklarda uchraydigan kasdallikdir. O’sib kelayotgan bola organizmida
vitamin “D” zarur ekanligi aniqlangan uning asosiy vazifasi fosfor bilan kalsiyni
o’zlashtirib olish bularning suyaklarda to’planib borish protesini idora etish va bu bolaning
to’g’ri o’sib borishi hamda suyaklar o’sishiga yordam beradi.
Vitamin “D” asosiy manbai organizmning o’zi. Vitamin “D” ovqat kirmasdan turib,
odamning organizmida provitamin “D” xosil bo’la oladigan birdan bir vitamindir. Buning
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
221
uchun bolabadan terisida vitamin “D” hosil bo’lishida ishtirok etadigan steringlar bo’lishi
va ularga urug’lik nurlari ta’sir etishi zarur.
Raxitning kelib chiqishida vitamin “A”, ”B” va “S” yetishmasligi ham ahamiyatga
ega.
Raxitning kelib chiqishida bundan tashqari mikroelementlar: magniy, rux, temir,
mis yetishmasligi, bolaning notog’ri ovqatlanlantirib borish ularga beriladigan qo’shimcha
ovqatning sifatida, tarkibi, chala tug’ilganlik, yil fasli, turmush shoroitlarining yomonligi
ham sabab bo’lishi mumkin.
Meda ichak kasaliklari va yuqumli kasalliklar raxit paydo bo’lishiga sharoit
tug’diradi. Chunki bu kasalliklardan moddalar almashuvi buziladi. Chala tug’ilgan bolalarda
raxit ko’p b uchraydi. Bundan ona qorning oxirgi oylarida bola o’zi uchun qish va
baxor oylarida tug’ilgan bolalar raxitga moil bo’ladi. Chunki quyosh nuridan terida
vitamin “D” hosil bo’lishi kerak. Shuning uchun bu bolalarga bir oyligidan vrach
tomonidan vitamin “D” olishi maslaxat beriladi.
Oy kuni yotib tug’ilgan bolalarda raxitning dastlabki klinik alomatlari 2-3 oyligidan
boshlab topiladi, chala tug’ilgan bolalarda 1oyligidan boshlab topiladi.
Klinikasi.
Raxitbutun organiz kasalligi bo’lib birqancha organ va sistemalar funksiyalarining
anchagina buzilishiga olib keladi. Asosiy belgilari: bolaning haddan tashqari ko’p terlash,i
ensa sochichining to’kilishi, birdan cho’chib- turishi yotgan vaqtda uyquning be xalovat,
notinj bo’lishi.
Raxitning boshlanish davrining oxiriga kelib suyak to’qimalarida o’zgarishlar
topiladi. Kraniotabez - ensa suyaklarining yumshab qolishi bosh shaklining ozgarishi,
katta liqqildoqni kech berkinishi, tishlarning kech va noto’g’ri chiqishi, ko’krak qafasi
umurtqa pogonasi ko’p oyoq naysimon suyaklarning o’zgarib ketishidir. Suyak sistemasi
o’zgarishi bilan bir qatorda muskullarda va boylam oparati tonusining pasayib ketishi -
gipotoniya bu vujudga keladi. Raxit bo’lgan bolaning harakat rivoji kechikib qoladi,
kech o’tiradi, kech yuradi, bo’shang, lapashang bola bo’lib qoladi.
Raxitdan nafas olish qon aylanish va organizm uchun kislalarot bilan taminlab
turish funksiyasi izdan chiqadi. Bu shunga olib keladiki agar pnevmaniya yuz bersa
og’ir o’tadi. Raxitda qorin kattalashib, jigar va taloq kattalashadi, boshi katta, ko’krak
qafasi suyaklari notekis o’sadi, oyoq -qo’llari X yoki O simon bo’ladi .
1.
Klasifikatsiyasi
Kasallikning davriga qarab:
1. Boshlanish davri 2-3 haftadan, 2-3 oygacha davom etadi.
2. Avjga chiqqan davri suyaklarda o’zgarishlar paydo bo’ladi.
3.Raxit simptomlari susayib boradi.
4. Qoldiq hodisalar 2-3 darajali raxitda 2-3 yashar bolalarda kuzatiladi.
Klinik ko’rinishiga, og’ir - yengilligiga qarab uchta darajaga bo’linadi
1. Yengil - nerv va suyak sistemasida sust ifodalangan raxit belgilari bo’lishi
bilan xarakterlanadi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
222
2.O’ta og’ir - nerv, suyak, mushak, qon yaratish sistemalarida o’rtacha o’zgarishlar
bilan xarakterlanadi. Xayotning 4-5 oyligida raxit 2chi daraja qo’yiladi.
3. Og’ir - bunda suyaklarning o’zgarib ketishi, harakat funksiyalarining buzilishi, jigar
va taloqning kattalashuvi.
Qanday o’tishi bo’yicha: o’tkir, yarim o’tkir qo’zg’ab turadigan formalarga bo’linadi.
2.
Profilaktikasi.
Raxitning profilaktikasi nospesifik va spesifik chora tadbirlardan iboratdir.
Nospesifik - xomilador ayolga yaxshi shart-sharoitlar yaratib berish, ovaqti xilma -
xil vitamilarga boy bo’lishi, vaqtida dam olishi, ochiq havoda sayr qilishi,
xomiladorliknikning oxirida vitamin “D” ichishi bilan baliq moyi istemol qilishi kiradi.
Tug’ruq keyin ko’krak suti bilan emizish, ochiq havoda sayr qildirish, massaj, gimnastika
vitamin “D” (1oy mobaynida) berish.
3.
Davosi.
Bolaning ovqati oqsillar, yog’lar uglevodlar va mikro elementlarga bo’lgan ehtiyoji
normada bo’lishi kerak. Ona suti bilan birga meva sharbatlarida 2-3 mahal 1 qoshiqchadan,
6 oylikdan boshlab tuxum sarig’i tvorog kifr, 8 oyligidan go’sht maxsulotlari berish
kerak. Davosi uchun vitamin “D” miqdori (dozasi) ko’proq beriladi 1-1,5 oy mobaynida
ultrabinafsha nur berilib turilishi, quyoshda 15-20 minut sayr qildirish tavsiya etiladi.
4.
Spazmofilliya.
Yosh go’daglar uchun xarakterli kasllik bo’lib u xoyotning 2yilida uhraydi.
Ko’p bolalarda bu kasallik yashirin - latent o’tadi.
Raxitbilan spazmofilya patoginetik jihatdan olganda kalsiy bilan fosfor almashinuvi
buzilishi 2 xil fazasi bo’lib organizmda vitamin “D” yetishmasligi natijasida paydo
bo’ladi. Spazmafillya davrida almashinuvning o’ziga xos xusisiyatlari sezilarli
gipokalsimiya (raxitda o’rtacha bo’ladi ), alkalos (raxitda asidos bo’ladi ).
Spazmofilyaning asosiy klinik belgisi spazm bilan talvasa. Bu asosan kalsiyning
yetishmasligi nervlar qo’g’aluvchanligidir.
Klinikasi:
3 xil formasi mavjud.
1. Laringospazm.
2.Kapopedal spazmalar (oyoq va qo’l panja, muskullarning tirishib qolishi)
3. Eklapsiya formalari (talvasa tutishi ).
Eng ko’p uchraydigan formasi langgopazm ya’niogiz tirqishining torayib qolishi.
Bu bola tinch maxalida yoki hayajonlangan vaqtida birdan nafas olishi qiyinlashib
nafas olishda xirinlash eshiladi. Bolaning yuzida qo’rquv ifodasi paydo bo’ladi badan
terisi ko’karib, yuzi bilan gavdasi sovuq ter bilan qoplanadi. 1 necha sekund bola
shovqin bilan nafas oladi va nafas asta -sekin asliga kelib boradi. Longospazm kun
davomida takror takror tutilib turishi mumkin .
Kapopedal spazmalar yani qo’l – oyoq muskullarining, ayniqsa panja muskullarning
tonik qisqarib turishi ko’proq uchraydi bunda qo’l oyoq panjasi musht bo’lib turishi
va akusher qo’li kabi bo’lishi mumkin.
Spazmafillyaning eng kam uchraydigan lekin xarakterli formasieklapsiyadir.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
223
Bunda butun tana ko’ndalang targ’il silliq mushaklarda tarqalgan kloniktonik talvalar
bilan yuzaga chiqadi.
Davosi:
umumiy kloniktonik talvasalar tutib turgan , larengospazm bo’shalib qolgan
maxallarda shoshilinch chora ko’rish kerak .Tinch sharoit yaratib bolani boshini sal
yonga burib qisib turgan narsalardan yechintirib lat yemaasligi uchun yechintirib
boshi oyoq qo’llarini ohista ushlab turish zarur. Tezda spazmni yuqotadigan dori darmonlar:
Relanium, fenobarbital, manizi sulfat ichirish zarur, hech bo’lmasa litik aralashma o’tkaziladi.
Bolaga suv sepish dumbalariga urish, yuziga urish, tilini tutib turish zarur. Talvasa bartaraf
etilgandan keyin bir necha kun davomida kuniga ikki mahal fenobarbital, kalsiy pereparatlari
berish zarur.
Profilaktikasi rahit bilan bir hil. Bolani ko’krak suti bilan emizish sun’iy ovqatlantirilib
kelayotgan bolalar meva sharbatlari, qo’shimcha ovqatlarni vitaminlarni kalsiy pereparatlarini
berish zarur.
REFERENCES
1.
V.P.Bisyarina “Bolalar kasalliklari bolalar parvarishi va go’daklarning
anatomik - fiziologik xususiyatlari “ Toshkent 1990 yil.
2.
V.A.Belousov, A.D. Pevzner “Bolalar kasalliklari “ Toshkent 1992 yil .
3.
J.Eshqobulov, A.Maxmudov “Bolalar kasalliklari “ Toshkent 1993 yil.
4.
