250
BILIMLENDIRIW TARAWINDA TÁLIM MARKETINGI PÁNININ ORNI HÁM
AHMIYETI
E.Tolepov
NMPI, Tariyx fakulteti, Geografiya oqitiw metodikasi oqitiwshisi
Z.Daljanova
NMPI, Tariyx fakulteti, Jamiyetlik panler kafedrasi oqitiwshisi
S.Abatbaev, Q.Sadıkova, S.SHinnazarov, G.Quwanıshbaeva, T.Ametova, M.Saǵınbaeva
Pedagogika fakulteti mektep menedjmenti 2-kurs talabaları
https://doi.org/10.5281/zenodo.12572838
Annotatsiya:
Bul maqalada tálim marketing pániniń teoriyalıq -stilistik tiykarları, onı
ámeliyatda qóllaw baǵdarları, tálim sapasın asırıwdaǵı roli hám rawajlanıw keleshekleri hár
tárepleme analiz etilgen. Izertlewdiń aktuallıǵı tálim marketing pániniń tálim sistemasındaǵı ornı
hám áhmiyetin ashıp beriw, bul tarawda ámelge asırılǵan ilimiy-ámeliy tájiriybelerdi
ulıwmalastırıp, milliy tálim sistemasına qollanıw múmkinshiliklerin anıqlaw menen belgilenedi.
Izertlew nátiyjelerine kóre, tálim marketing páni tálim sistemasında zárúrli áhmiyetke iye bolıp,
onıń tiykarǵı wazıypaları tálim xızmetlerin bazar talaplarına muwapıq shólkemlestiriw, tálim
mákemeleriniń básekige shıdamlılıǵın asırıw, tálim xızmetleriniń nátiyjeli xoshametleniwin
támiyinlewden ibarat. Sonıń menen birge, tálim marketing pániniń tálim sapasın asırıwdaǵı roli
hám rawajlanıw keleshekleri kórsetip berilgen.
Tayanısh sózler:
tálim marketing, tálim xızmetlerin bazarı, tálim mákemeleriniń básekige
shıdamlılıǵı, tálim sapası, innovciyalıq tálim texnologiyaları, sanlı marketing, insan resursları,
tálim marketing pániniń rawajlanıw keleshekleri.
THE ROLE AND IMPORTANCE OF EDUCATIONAL MARKETING IN OBTAINING
EDUCATION
Abstract.
This article deals the theoretical and methodological foundations of education
marketing, its practical application areas, its role in improving the quality of education, and its
development prospects. The relevance of the research is determined by the need to reveal the place
and importance of education marketing in the education system, to summarize the scientific and
practical experience in this field, and to identify the possibilities of its application in the national
education system. According to the research results, education marketing plays an important role
in the education system, with its main tasks being the organization of educational services in
accordance with market demands, increasing the competitiveness of educational institutions, and
251
ensuring the effective promotion of educational services. The role of education marketing in
improving the quality of education and its development prospects are also covered.
Keywords:
education marketing, educational services market, competitiveness of
educational institutions, quality of education, innovative educational technologies, digital
marketing, human resources, prospects for the development of education marketing.
РОЛЬ И ЗНАЧЕНИЕ ОБРАЗОВАТЕЛЬНОГО МАРКЕТИНГА В ПОЛУЧЕНИИ
ОБРАЗОВАНИЯ
Аннотация.
В данной статье подробно рассматриваются теоретико-
методологические основы маркетинга образования, направления его практического
применения, роль в повышении качества образования и перспективы развития.
Актуальность исследования определяется необходимостью раскрытия места и значения
маркетинга образования в системе образования, обобщения научно-практического опыта
в этой области и определения возможностей его применения в национальной системе
образования. Согласно результатам исследования, маркетинг образования играет важную
роль в системе образования, его основными задачами являются организация
образовательных услуг в соответствии с требованиями рынка, повышение
конкурентоспособности образовательных учреждений и обеспечение эффективного
продвижения образовательных услуг. Также освещается роль маркетинга образования в
повышении качества образования и перспективы его развития.
Ключевые слова:
маркетинг образования, рынок образовательных услуг,
конкурентоспособность
образовательных
учреждений,
качество
образования,
инновационные образовательные технологии, цифровой маркетинг, человеческие ресурсы,
перспективы развития маркетинга образования.
Tálim sistemasında marketing principleriniń engiziliwi hám rawajlanıwı búgingi kúnde
aktual máselelerden biri esaplanadı. Zamanagóy sharayatlarda tálim xızmetleriniń básekige
shıdamlılıǵın asırıw, innovciyalıq jantasıwlardı qóllaw, tálim sapasın jaqsılaw maqsetinde tálim
marketing pánin rawajlandırıw zárúriyatı asıp barıp atır. Bul dissertatsiya jumısı sheńberinde tálim
marketing pániniń teoriyalıq -stilistik tiykarları, onı ámeliyatda qóllaw baǵdarları, tálim sapasın
asırıwdaǵı roli hám rawajlanıw keleshekleri hár tárepleme uyreniledi. Izertlewdiń aktuallıǵı tálim
marketing pániniń tálim sistemasındaǵı ornı hám áhmiyetin tereń ashıp beriw, bul tarawda ámelge
asırılǵan ilimiy-ámeliy tájiriybelerdi ulıwmalastırıp, milliy tálim sistemasına qollanıw
múmkinshiliklerin anıqlawdan ibarat.
252
Tálim marketing pániniń tálim sistemasında tutqan ornı
Tálim marketing páni tálim sistemasında zárúrli orın iyeleydi. Bul pán arqalı tálim
xızmetlerin usınıw, olardı bazarda usınıw, tálim alıwshılar mútajliklerin úyreniw, tálim
xızmetleriniń básekige shıdamlılıǵın asırıw sıyaqlı máseleler sheshiledi. Tálim marketing páni
tálim mákemeleriniń strategiyalıq joybarlaw, marketing izertlewleri, tálim xızmetlerin
assortimenti, bahalaw siyasatı, úgit-násiyatlaw hám kommunikatsiya, satıw kanalların
shólkemlestiriw sıyaqlı xızmetlerin óz ishine aladı. Tálim marketing pániniń tálim sistemasındaǵı
ornı jáne de bekkemlenip, tálim sapası hám natiyjeliligin asırıwǵa xızmet etedi.
ÁDEBIYATLAR ANALIZI HÁM METODOLOGIYA
Tálim marketing salasındaǵı ilimiy izertlewler hám jantasıwlar uzaq tariyxqa iye. Bul
tarawda kóplegen jetik ilimpazlar tárepinen fundamental hám ámeliy izertlewler alıp barılǵan.
Atap aytqanda, Kotler P. hám Keller K. L. sıyaqlı ataqlı marketing ilimpazlarınıń
jumıslarında tálim marketing máseleleri tereń kórsetilgen. Olar tálim xızmetlerin bazarınıń
ayriqsha qásiyetlerin, tálim mákemeleriniń marketing iskerligin, tálim xızmetlerin assortimenti,
bahalaw, úgit-násiyatlaw hám jetkiziw sıyaqlı elementlerin kórsetip bergenler.
Sonıń menen birge, ayırım qánigeler tárepinen tálim marketing konsepsiyası jáne onıń
ámeliy qollanıwına tiyisli ilimiy maqalalar, monografiyalar daǵaza etildi. Atap aytqanda,
Temirova G. T., Tashpulatov Sh. Sh., Karimova D. B. sıyaqlı ilimpazlardıń izertlewlerinde tálim
marketing iskerliginiń zamanagóy usılları, tálim xızmetlerin orınlaw, tálim mákemeleriniń brend
strategiyaları sıyaqlı máseleler izertlew etilgen.
Usı waqıtta, tálim marketing salasında ilimiy-ámeliy konferensiyalar, seminarlar hám
basqa ilajlar úzliksiz ótkerip kelinip atır. Bul ilajlar arqalı pán qánigeleri arasında oy-óris hám
tájiriybe almaslawı ámelge asırılıp atır.[1]
Solay etip, tálim marketing salasında nátiyjeli ilimiy-izertlew jumıslarınıń ámelge
asırılǵanlıǵı, bul tarawdıń boyınsha teoriyalıq hám ámeliy bilimlerdiń rawajlanıp baratırǵanlıǵı
gúzetilip atır.
IZERTLEW METODOLOGIYASI
Bul izertlew óziniń maqset hám wazıypaları, úyrenilip atırǵan mashqalanıń mazmun-
mánisi hám de ilimiy-ámeliy áhmiyetinen kelip shıqqan halda tiyisli metodlar hám jantasıwlar
qollanılǵan.
Izertlewde tómendegi tiykarǵı metodlar qollanildi:
1. Tariyxıy -logikalıq analiz. Bul metod arqalı tálim marketing pániniń rawajlanıw
tariyxın, tarawǵa tiyisli ilimiy qarawlar hám jantasıwlardı úyreniw ámelge asırıldı.
253
2. Salıstırıwiy analiz. Izertlew sheńberinde túrli ilimpazlar hám mektepler tárepinen tálim
marketing máselesine jantasıwlar salıstırma analiz etildi.
3. Statistikalıq analiz. Tálim sistemasındaǵı processler, tálim xızmetlerin bazarı, tálim
marketing iskerliginiń dinamikası hám makroekonomikalıq kórsetkishleri statistikalıq usıllar
járdeminde úyrenildi.
4. Informacion-analiz. Izertlew processinde kóplegen ilimiy maqalalar, monografiyalar,
lekciya tekstleri, statistikalıq maǵlıwmatlar, internet derekler hár tárepleme analiz etildi.
5. Ekspertlik bahalaw. Izertlew teması boyınsha jetik qánigeler, ámeliyatshılar hám
ilimpazlar fikrlari, oy-órisleri úyrenildi.
Bunnan tısqarı, izertlewde induksiya, deduksiya, sistemalaw, ulıwmalastırıw sıyaqlı
usıllardan da paydalanildi. [2]
Qollanılatuǵın metodlar hám jantasıwlar izertlew maqsetine erisiw, júzege kelgen
mashqalalardi úyreniw hám sheshimlerin tabıw ushın muwapıq dep tapildi.
NÁTIYJELER
Tálim marketing pániniń tálim sistemasındaǵı ornı
Tálim marketing páni bilimlendiriw tarawıdaǵı eń zárúrli pánlerden biri esaplanadı. Bul
pán tálim xızmetlerin bazar talapları hám mútajliklerine muwapıq qáliplestiriw, tálim
mákemeleriniń básekige shıdamlılıǵın asırıw, tálim xızmetleriniń nátiyjeli xoshametleniwi hám
jetkezip beriliwin támiyinlew sıyaqlı máselelerdi úyrenedi. Tálim marketing pániniń tiykarǵı
funksiyaları qatarına tálim xızmetlerin túrlerin belgilew, olardı bazarda orınlaw, bahalaw, úgit-
násiyatlaw hám kommunikatsiya kanalların tańlaw, satıw processlerin shólkemlestiriw sıyaqlılar
kiredi.
Tálim mákemeleri iskerliginde tálim marketing strategiyasın islep shıǵıw, tálim
xızmetlerin assortimentin qáliplestiriw, bahalaw siyasatın belgilew, ǵalaba xabar qurallarında
tálim xızmetlerin xoshametlew, internet saytları arqalı elektron marketing ilajların ámelge asırıw
sıyaqlı máseleler sheshiledi. Tálim marketing pániniń tálim sistemasında tutqan ornı usınıń menen
belgilenediki, onıń principlerine tıykarlanıp tálim xızmetlerin bazarın rawajlandırıw, tálim
mákemeleriniń bazarlardaǵı ornın bekkemlew, tálim sapası hám natiyjeliligin asırıw
múmkinshiligi tuwıladı. [3]
Búgingi kúnde tálim marketing páni tálim-tárbiya procesiniń ajıralmaytuǵın bólegi retinde
qaralıp atır. Bul pán tálim sistemasındaǵı eń zamanagóy jantasıwlardan biri bolıp, onı ámelde
qóllaw tálim sistemasın jetilistiriwdiń zárúrli shárti bolıp tabıladı. Usınıń sebepinen, tálim
254
marketing pánin rawajlandırıw jáne onıń tálim ámeliyatına keń qollanıwı aktual wazıypalardan
biri esaplanadı.
TALQILAW
Tálim marketing pániniń ámeliyatdaǵı qollanıwı
Tálim marketing pánin ámelde qóllaw tálim mákemelerinde túrli sırtqı kórinislerde ámelge
asırılıp atır. Atap aytqanda, tálim mákemeleri tárepinen óz xızmetlerin bazarda nátiyjeli orınlaw,
jańa tálim ónimleri hám xızmetlerin jaratıw, tálim alıwshılar mútajliklerin úyreniw hám olardı
qandırıw, úgit-násiyatlaw hám kommunikatsiya strategiyaların belgilew, sanlı texnologiyalardan
paydalanıw sıyaqlı marketing xızmetleri ámelge asırılıp atır.
Usınıń menen birge, ayırım tálim mákemelerinde tálim marketing boyınsha arnawlı
bólimler hám xızmetler islengen. Bunday jantasıwlar tálim xızmetleriniń básekige shıdamlılıǵın
asırıw, bazardaǵı ornın bekkemlew hám tálim sapasın jaqsılaw imkaniyatın berip atır. [4]
Usı waqıtta, tálim marketing iskerliginiń natiyjeliligin asırıw ushın arnawlı ilajlar, mısalı,
tálim marketing boyınsha oqıw kursların shólkemlestiriw, xızmetkerlerdi mamanlıǵın asırıw,
konsalting xızmetlerinen paydalanıw sıyaqlı jónelislerde de qosımsha jumıslar ámelge asırılıp atır.
Ulıwma alǵanda, tálim marketing pánin ámeliyatda qóllawda tálim mákemeleri tárepinen
túrli jantasıwlar hám usıllar qollanilayotgani gúzetilip atır. Bul bolsa tálim sistemasınıń
rawajlanıwda hám tálim sapasın jaqsılawda zárúrli rol oynaıp atır.
Tálim marketing pániniń tálim sapasın asırıwdaǵı roli
Tálim marketing páni tálim sapasın asırıwda zárúrli áhmiyetke iye boladı. Bul pán
jantasıwları tiykarında tálim mákemeleri óz xızmetlerindegi tómendegi táreplerdi jaqsılawǵa
jetiwi múmkin:
- Tálim xızmetlerin assortimentin tálim bazarı talaplarına maslaw, jańa innovciyalıq tálim
xızmetlerin jaratıw;
- Tálim xızmetleriniń bahaların optimallastırıw hám olardıń básekige shıdamlılıǵın asırıw;
- Tálim xızmetlerin nátiyjeli xoshametlew, tálim alıwshılar menen jeterlishe baylanıs
ornatıw;
- Tálim processlerin nomerlestiriw, aralıqtan oqıtıw xızmetlerin keńeytiw;
- Tálim mákemeleriniń imidji hám brendin bekkemlew. [5]
Bunday jantasıwlar tiykarında tálim xızmetleriniń sapası, qolaylıǵı hám erișiluvchanligi
asıp, tálim alıwshılardıń qanıǵıw dárejesi ósedi. Nátiyjede tálim sapası hám natiyjeliligi
jaqsılanadı.
255
Sonıń menen birge, tálim marketing pániniń tálim processlerin jetilistiriw, tálim
xızmetlerin innovciyalıq rawajlandırıw, básekige shıdamlı kadrlardı tayarlaw sıyaqlı táreplerine
de bólek itibar qaratıladı.
Izertlewdiń tiykarǵı nátiyjelerine kóre, tálim marketing páni tálim sistemasında zárúrli orın
tutadı. Bul pán tálim xızmetlerin bazar talapları hám mútajliklerine muwapıq qáliplestiriw, tálim
mákemeleriniń básekige shıdamlılıǵın asırıw, tálim xızmetleriniń nátiyjeli xoshametleniwin
támiyinlew sıyaqlı zárúrli wazıypalardı atqaradı. Tálim marketing pániniń tiykarǵı áhmiyeti tálim
mákemeleriniń bazardaǵı ornın bekkemlew, tálim xızmetleriniń sapa hám básekige shıdamlılıǵın
asırıw, tálim processleriniń natiyjeliligin jaqsılaw, jańa tálim texnologiyaları hám innovatsiyalardı
engiziw baǵdarları menen belgilenedi. Tálim marketing pánin tálim mákemeleri iskerliginde
nátiyjeli qóllaw, onıń tálim sapasın asırıwdaǵı rolin jáne de kúsheytiwge, sonıń menen birge,
rawajlanıw kelesheklerin keńeytiw múmkinshiliklerin qáliplestiriw zárúrshiligi bar.
REFERENCES
1.
Sharıpov, F. (2021). " Tálim marketing: teoriya hám ámeliyat integraciyasi". Ekonomika
hám innovciyalıq texnologiyalar, 3 (5), 45-54.
2.
Ullıov, A. & Bahadırov, J. (2020 ). " Tálim xızmetlerin bazarında marketing strategiyaların
qáliplestiriw". Pán hám texnologiyalar, 12 (2), 38-44.
3.
Xolmatova, M. (2022). " Tálim mákemeleri imidji: marketing jantasıwlar". Ózbekstan
Milliy universiteti informaciyanaması, 4 (1), 112-120.
4.
Usmonov, N. (2019 ). " Tálim marketing: teoriya hám ámeliyat". Tashkent: " Ózbekstan"
baspası.
5.
Turayev, H. & Mamatov, B. (2021). " Tálim mákemeleri marketing iskerligi: jaǵdayı hám
jetilistiriwnimg ilimiy-ámeliy tiykarlari". Samarqand: SamDU baspası.
