ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1058
SURUNKALI GEPATIT B DAVOLASH PROFLAKTIKASI
Xojimurod Muhammad Sodiq Maqsud oʻgʻli
Toshkent Shaxar tibbiy diagnostika
Maslahat markazi Klinik Labarator Diagnostika Boʻlimi
Labarator Shifokori
https://doi.org/10.5281/zenodo.12593640
Annotatsiya.
Bugungi kunda gepatitning har xil turlarida murakkab oʻzgarishlar boʻlib,
bir qancha ogʻir oqibatlarga olib keladi. Aholi oʻrtasida gepatityosh va jins tanlamaydi, kelib
chiqishiga koʻra toksik gepatit asosan zaharlanishlar orqali yuz beradi. Sariqlik — jigar
yalligʻlanishining eng sezilarli alomati, jigar tomonidan qayta ishlanmagan bilirubin qon oqimiga
kirib, teriga oʻziga xos sargʻish rang berganda paydo boʻladi. Biroq, gepatitning boshqa shakllari
ham keng tarqalgan. Baʼzida uning boshlanishi gripp ga oʻxshaydi: isitma, bosh ogʻrigʻi, tana
ogʻrigʻi va boshqalar, shuning uchun virusli gepatit belgilari namoyon boʻladi.
Kalit soʻzlar:
Homiladorlik, qoʻzgʻaluvchanlik, gepatit, terapiya, gepatomegaliya,
subfebril tana xarorati.
CHRONIC HEPATITIS B TREATMENT PROPHYLAXIS
Abstract.
Today, there are complex changes in various types of hepatitis, which lead to
several serious consequences. Among the population, hepatitis does not discriminate between age
and gender, toxic hepatitis mainly occurs through poisoning. Jaundice is the most obvious
symptom of inflammation of the liver, which occurs when unprocessed bilirubin enters the
bloodstream and gives the skin a characteristic yellow color. However, other forms of hepatitis
are also common. Sometimes its onset is similar to the flu: fever, headache, div aches, etc., so
the symptoms of viral hepatitis appear.
Key words:
Pregnancy, excitability, hepatitis, therapy, hepatomegaly, subfebrile div
temperature.
ЛЕЧЕНИЕ ХРОНИЧЕСКОГО ГЕПАТИТА В. ПРОФИЛАКТИКА
Аннотация.
Сегодня наблюдаются сложные изменения при различных видах
гепатита, которые приводят к ряду серьезных последствий. Среди населения гепатит не
различает возраст и пол, токсический гепатит возникает преимущественно при
отравлениях. Желтуха – наиболее очевидный симптом воспаления печени, возникающий
при попадании непереработанного билирубина в кровь и придающем коже характерный
желтый цвет. Однако распространены и другие формы гепатита. Иногда его начало
похоже на грипп: лихорадка, головная боль, ломота в теле и т. Д., поэтому появляются
симптомы вирусного гепатита.
Ключевые слова:
Беременность, возбудимость, гепатит, терапия, гепатомегалия,
субфебрильная температура тела.
Kirish
(Introduction)
Bugungi murakkab sharoitda, yurtimizda boshlangan keng qamrovli islohotlar, yangi
Oʻzbekistonni barpo etish sari tashlayotgan dadil qadamlarimizning bardavom boʻlishini
ta’minlash eng asosiy vazifamiz boʻlishi shartdir. Global inqiroz sharoitida iqtisodiy va siyosiy
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1059
barqarorlikni ta’minlash, joylardagi mavjud muammolarni manzilli hal etish, koʻmakka muhtoj
yurtdoshlarimizni qoʻllab-quvvatlash, yoshlarimizning orzu-umidlarini roʻyobga chiqarishdarkor.
Jahon sogʻliqni saqlash tashkilotining tahlillariga koʻra, pandemiya xavfi hali uzoq vaqt
saqlanib qolishi mumkin. Demak, insoniyat boshidagi sinovlar yana qancha davom etishini hech
kim aniq aytib bera olmaydi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti, Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti,
nufuzli ekspertlar prognoziga koʻra, pandemiya butun dunyoda inqirozli holatlar, ijtimoiy
keskinlik, qashshoqlik kabi muammolarni kuchaytirishi mumkin boʻladi.
Gepatit — jigar yalligʻlanishi bilan kechadigan kasalliklar guruhidir. Infeksion virusli
gepatit A, V, S, Ye, D yoki noinfeksion gepatit (mas, ovqatdan zaharlanish) hamda birlamchi va
ikkilamchi infeksion gepatitga boʻladi. Gepatit brutsellyoz, bezgak, zaxm va boshqa infeksion
kasalliklar, shuningdek surunkali meʼda-ichak kasalliklarida kuzatiladi. Mishyak, zaharli
zamburugʻlar, kampirchopon (geliotrop), sanoatda, qishloq xoʻjaligi va roʻzgʻorda ishlatiladigan
zaharlar (dixlofos, xlorofos, karbofos, alkogol)dan zaharlanish ham gepatitga sabab boʻlishi
mumkindir. Alkogolizmda gepatit ogʻir oʻtib, jigar irib ketishi (nekroz) mumkin. Gepatit oʻtkir va
surunkali boʻladi. Utkir gepatitda koʻz oqi va badan sargayadi, jigar kattalashadi, jigar sohasida
ogʻirlik va ogʻriq paydo boʻladi, bemorning koʻngli aynib, qusadi, ishtahasi yoʻqoladi, ogʻzi taxir
boʻladi. Baʼzan homiladorlik toksikozlarida ham oʻtkir gepatit roʻy beradi. Oʻtkir gepatit oʻz
vaqtida davolanmasa yoki bemor parhez qilmasa, jigarning maxsus (parenximatoz) toʻqimasi
biriktiruvchi toʻqima bilan almashinadi (jigar sirrozi). Baʼzi holatlarda oʻtkir gepatit 2-3 oyga
choʻzilib, surunkali gepatetga aylanadi. Kasallikning boshlanish davrida bemorning ahvoli deyarli
oʻzgarmaydi, hatto ishlayveradi, kasallik esa zoʻraya borishi natijasida bemorning koʻz oqi va
badani sargʻayganida boshlaydi. Bemorning temperaturasi normal boʻlsa ham, oʻringa yotqizib,
vrach chaqirish kerak. Gepatit zaharlanish oqibati boʻlsa, bemorni darhol kasalxonaga joylashtirish
lozim. Gepatitga chalingan bemor yotishi, jigar sohasini issiq tutishi kerakdir. Bemor ovqatida
oson hazm boʻladigan uglevod, oqsil va vitaminlar yetarli boʻlishi va yogʻ kam boʻlishi lozim.
Koʻproq hoʻl meva, sabzavot sharbati, qand-shakar, murabbo, asal, oq non, shuningdek, yengil
hazm boʻladigan ovqatlar — shirguruch, shovla, sut, qatiq, pishloq va tvorog buyuriladi (sutli
ovqatlar hamda tvorogda jigar hujayralarini yemirilishdan saqdaydigan moddalar bor). Jigar
funksiyasi kasallikdan keyin juda qiyinchilik bilan asliga keladi. Surunkali gepatitning oldini olish
uchun bemor uzoq vaqt (baʼzan 1-2 yilgacha) sabrtoqat bilan oilaviy vrach nazoratida davolanishi,
maʼlum tartib (ovqatlanish va dam olish)ga rioya qilishi kerakdir.
1
Gepatit— yalligʻlanish kasalliklar jigar turli, yilda shu jumladan virusli etiologiyadir.
Umumiy maʼnoda, u jigarning har qanday yalligʻlanishini tavsiflaydi. 2016-yilda oʻtkazilgan yirik
xalqaro tadqiqot gepatitdan oʻlim darajasi sil, bezgak va OIV. Jahon gepatitga qarshi kurash kuni
28-iyul kuni nishonlanadi.
Tadqiqot metodollogiyasi (Research Methodology)
Gepatitning klinik kechishining ikkita asosiy shakli mavjud: „oʻtkir“ va „surunkali“ oʻtkir
shakli virusli tabiatdagi gepatit uchun, shuningdek, zaharlanish natijasida kelib chiqqan gepatit
1
Медицинская вирусология : руководство под ред. Д.К. Львова. - М.: МИА, 2008. - 656 с.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1060
uchun, shu jumladan kuchli zaharlar unga xosdir. Gepatitning oʻtkir shaklida bemorning umumiy
ahvolining sezilarli darajada yomonlashishi, tananing umumiy intoksikatsiyasi belgilarining
rivojlanishi va jigar faoliyatining buzilishi (isitma, ayrim hollarda sariqlikning rivojlanishi va
boshqalar) kuzatiladi. Shuningdek, transaminazalarva umumiy bilirubin qon darajasining oshishi.
Oʻtkir gepatit, qoida tariqasida, bemorning toʻliq tiklanishi bilan tugaydi, ammo baʼzi hollarda
kasallikning oʻtkir bosqichidan surunkali holatga oʻtish kuzatiladi. Oʻtkir shakli virusli tabiatdagi
gepatit uchun, shuningdek, zaharlanish natijasida kelib chiqqan gepatit uchun, shu jumladan kuchli
zaharlar unga xosdir. Gepatitning oʻtkir shaklida bemorning umumiy ahvolining sezilarli darajada
yomonlashishi, tananing umumiy intoksikatsiyasi belgilarining rivojlanishi va jigar faoliyatining
buzilishi (isitma, ayrim hollarda sariqlikning rivojlanishi va boshqalar) kuzatiladi. Shuningdek,
transaminazalarva umumiy bilirubin qon darajasining oshishidir. Oʻtkir gepatit, qoida tariqasida,
bemorning toʻliq tiklanishi bilan tugaydi, ammo baʼzi hollarda kasallikning oʻtkir bosqichidan
surunkali holatga oʻtish kuzatiladi. Surunkali shakli mustaqil ravishda rivojlanishi mumkin
(masalan, etil spirti bilan surunkali zaharlanish bilan) yoki oʻtkir gepatit (virusli gepatit B, D)
rivojlanishi davom etishi mumkin. Surunkali gepatitning klinik koʻrinishi yomon, kasallik uzoq
vaqt davomida shakillanib zoʻrayib boʻradi. Surunkali gepatitda jigar hujayralari asta-sekin
biriktiruvchi toʻqima bilan almashtiriladi, shuning uchun koʻp hollarda davolanmagan surunkali
gepatit jigar sirrozi rivojlanishi hisoblanadi. Surunkali gepatit bilan ogʻrigan bemorlarda birlamchi
jigar saratoni rivojlanish xavfi yuqoridir. Surunkali virusli gepatit B, C, D ayrim hollarda antiviral
terapiyaga javob beradi. Davolash tajribali yuqumli kasallik gepatolog tomonidan amalga
oshiriladi.
Mavzuga oid adabiyotlar tahlili (Literature review)
Sankt-Peterburgda Paster epidemiologiya va mikrobiologiya ilmiy-tadqiqot instituti
olimlari jigar sirozi va jigar saratoniga olib kelishi mumkin boʻlgan, jiddiy kasallik hisoblangan
yashirin virusli gepatit Bni aniqlash usulini topdi.
Agar biror kishi gepatit B rivojlanishini koʻrsatadigan alomatlarni aniqlasa yoki ushbu
kasallik bilan kasallangan boʻlishi mumkinligiga asos boʻlsa, u darhol tibbiy muassasaga tashrif
buyurishi kerakdir. Qabul vaqtida mutaxassis jigarni palpatsiya yordamida tekshirish va kasallik
anamnezini yigʻish bilan birlamchi tashxis qoʻyadi. Birlamchi tashxisni tasdiqlash yoki rad etishga
qon va siydikning laborator tahlillari yordam beradi.
Tashxislash
Barcha shunga oʻxshash holatlarda bemorga quyidagilarga yoʻllanma beriladi.
Klinik va biokimyoviy qon tekshiruvlari (jigar bilan bogʻliq muammolarni yuqori
bilirubin, AST yoki ALT miqdori ko’rsatishi mumkin);
Umumiy siydik tahlili;
Gepatit B virusining antigenini aniqlaydigan qon tekshiruvi;
IgG va IgM antitanalari uchun qon tahlili.
Koʻpincha, gepatit B kasalligi ehtimoli mavjud boʻlgan bemorlar immunogramma deb ataladigan
klinik-laborator tekshiruvdan oʻtkaziladi, buning natijasida nafaqat organizmning bu kasallikka
qanday munosabatda bo’lishini oʻrganish, balki yaqin kelajakda kasallik oʻzining qanday tutishini
ham aniqlash ham mumkin boʻladi. Ushbu yuqumli virusli kasallikning genetik materiallarini
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1061
aniqlash va replikatsiya tezligini oʻrganish uchun shifokor qoʻshimcha analiz — PZR ni
belgilaydi.
2
Tahlil va natijalar (Analysis and results)
Gepatit B Hepadnaviridae oilasiga mansub DNK oʻz ichiga olgan viruslar Gepatit B virusi
tomonidan qoʻzgʻatiladi va ham oʻtkir, ham qoʻzgʻatadi. gepatitning surunkali shakllari. Surunkali
gepatit gepatit B bilan ogʻrigan katta yoshli bemorlarning 10 foizida rivojlanadi, gepatitga qarshi
emlash mavjuddir. Infektsion manbalari gepatitning oʻtkir va surunkali shakllari bilan ogʻrigan
bemorlar, shuningdek, virus tashuvchilar hisoblanadi. Virusning yuqishi tabiiy va sunʼiy yoʻllar
bilan parenteral dori vositalari amalga oshiriladi. Tabiiy yoʻllardan infektsiyaning jinsiy yoʻl bilan
yuqishi eng keng tarqalgan. Shuningdek, kasal onadan bolaga tugʻruq paytida infektsiyani yoki
homilaning transplasental infektsiyasini homiladorlik vaqtida yuborish mumkin boʻladi.
Infektsionning sunʼiy yuqishi kontaminatsiyalangan qonni quyish yoki uning tarkibiy qismlarini
sterilizatsiya qilinmagan jarrohlik yoki stomatologik asboblar, shpristslar va boshqalardan
foydalanganda sodir boʻladi. Bunday infektsiya uchun 0,0001 ml qon etarli. Qon oqimiga kirib,
virus qon oqimi orqali jigarga oʻtadi va u yerda gepatotsitlar ichiga kiradi. Virusning hujayra
ichidagi koʻpayishi tufayli gepatotsitlar membranasiga virusli oqsillar kiradi, ular hujayralar
tomonidan immun tizimi tomonidan tan olinsa, Immun reaktsiyasi rivojlanishiga sabab boʻladi.
|immun javob. Jigar hujayralarining keyingi nobud boʻlishi T-limfotsitlar (qotil hujayralar)
taʼsirida sodir boʻladi. Kuluçka muddati 50 dan 180 kungacha davom etishi mumkin. Gepatit B
ning klinik koʻrinishlari koʻp jihatdan gepatit A ga oʻxshaydi. Koʻpincha „ikterik shakl“
rivojlanadi. Bemorlar hazm qilish buzilishi, boʻgʻimlar ahlardagi ogʻriqlar, zaiflikdan shikoyat
qiladilar. Baʼzi hollarda terida qichiydigan toshmalar paydo boʻladi. Sariqlik bemorning
farovonligining yomonlashishi bilan parallel ravishda kuchayadi. Eng tez-tez qayd etilganlar
kasallikning „oʻrtacha“ va „ogʻir shakllari“. Gepatit A, gepatit B bilan solishtirganda, jigar
disfunktsiyasi koʻpincha ogʻirroqdir. xolestatik sindrom, kuchayishi, uzoq davom etishi,
shuningdek kasallikning qaytalanishi va jigar komasi rivojlanishi tez-tez rivojlanadi.
Bemorlarning taxminan 10 foizida gepatit B ning oʻtkir shakli „surunkali faol“ yoki „surunkali
doimiy shakl“ ga aylanadi, bu vaqt oʻtishi bilan jigar sirrozining rivojlanishiga olib keladi.
Kasallikdan keyin uzoq muddatli immunitet rivojlanadi. Profilaktik maqsadlarda aholini rejali
emlash amalga oshiriladi. Laboratoriyada yoki uyda test chiziqlari yordamida gepatit B ni aniqlash
imkonini beruvchi [[tezkor] testlar mavjud. Gepatit B ga antikorlarni aniqlaydigan
immunoxromatografik tezkor test 10-15 daqiqada kasallikning mavjudligi yoki yoʻqligini
aniqlaydigan ishonchli va xavfsiz vositadir. Tadqiqot uchun material barmoqdan olingan qondir.
Agar kasallik aniqlansa, test indikatorida 2 ta binafsha chiziq paydo boʻladi. Salbiy natija —
nazorat zonasida bitta chiziq. Sinov zonasidagi bitta chiziq yoki ularning toʻliq yoʻqligi tahlilni
takrorlash va yangi koʻrsatkich bilan oʻtkazish kerakligini koʻrsatadi. Zamonaviy antiviral
preparatlarni qoʻllash bilan gepatit B ni toʻliq davolash imkoniyati kamdir. Pegilatlangan
2
Лечение вирусных гепатитов. Информация для пациентов. Брошюра / Перевод и адаптация Л. Бредневой —
С-Пб, 2007
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1062
interferon surunkali gepatit B bilan ogʻrigan bemorlarni davolash uchun birinchi tanlov dori
sifatida qaralishi mumkin. Surunkali virusli gepatit, xususan gepatit B, depressiya, dermatologik
muammolar va boshqalar kabi interferon terapiyasi paytida nojoʻya taʼsirlar xavfi tufayli
davolanish tajribali yuqumli kasallik gepatologi nazorati ostida amalga oshirilishi kerakdir.
Gepatit B kasalligi faqat bemorning biologik materiallari bilan aloqa qilish orqali yuqishi
mumkin boʻladi. Koʻp hollarda infektsiya bemor uchun sezilmay kechadi, shuning uchun kasallik
laboratoriya tahlillari natijasida yoki xususiyatli belgilari namoyon boʻlgan paytda aniqlanadi. Oʻz
vaqtida davolangan odamlar gepatit B kasalligidan butkul sogʻayib ketadi va oʻzlarida ushbu
kasallikka qarshi barqaror immunitet shakllantirishadi.
Gepatit B jigarga salbiy ta’sir koʻrsatadigan kasallik hisoblanadi. Infektsiya va
yalligʻlanish jarayonlari natijasida bu muhim organ hujayraviy darajasida shikastlanadi. Davolash
paytida jigar faoliyatini osonlashtirish uchun bemor parhezli oziqlanishga amal qilishi kerak
boʻladi. Mutaxassislar bemorlarga maxsus tayyorlangan parhez dasturini qoʻllashni tavsiya etadi.
Avvalo, kishi kundalik oziq-ovqat ratsionini teng ravishda 5-6 ta qismga ajratishi kerak.
Davolanish davomida koʻpincha zararli oziq-ovqat va spirtli ichimliklarni iste’mol qilish bilan
birga kechadigan ommaviy bayramlarda ishtirok etish qat’iyan taqiqlanadi. Kechqurun bemor
ovqat hazm qilish tizimiga kuchli ta’sir koʻrsatmaydigab yengil ovqatlar qabul qilishi kerak
boʻladi.
Gepatit B bilan kasallangan bemorlar kundalik ratsionidan quyidagi mahsulotlarni chiqarib
tashlashlari kerakdir:
Achchiq ovqatlar va ziravorlar;
Dudlangan va tuzlangan mahsulotlar;
Koʻp miqdorda efir moylari mavjud boʻlgan sabzavotlar;
Spirtli va gazlangan ichimliklar;
Yaxna ichimliklar va muzqaymoq;
Yogʻli goʻsht va baliq turlari;
Suvda suzuvchi parrandalar goʻshti;
Tarkibida xolesterin yuqori boʻlgan ovqatlar.
Bemorlarga kundalik ratsionga quyidagilarni kiritish tavsiya etiladi:
Yormalar, ayniqsa suli yormasi;
Sut mahsulotlari;
Soya, zaytun va oʻsimlik moyi;
Tovuq tuxumining oqi;
Goʻsht va baliqning kam yogʻli navlari.
Mahsulotlarni bugʻda tayyorlash kerak boʻladi, chunki bunday ishlov berishda mahsulot
maksimal foydali moddalarni saqlab qoladi. Kundalik ratsionda 3500 kkal (100 gramm oqsil, 100
gramm yogʻ, 450 gramm uglevod) boʻlishi kerakdir.
Gepatitning ogʻir kechishida bemorlarda turli xil asoratlar rivojlanishi mumkin:
Miyaning yalligʻlanishi;
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1063
Koʻpgina bemorlarda jigar ensefalopatiyasi kuzatiladi. Bemor bezovtalik, gallyutsinatsiya,
qoʻrquvni boshdan kechiradilar. Vaqt oʻtishi bilan asab tizimining vazifalari buziladi, natijada
ahvolning yomonlashuvi, uyquning buzilishlari va boshqalar kuzatiladi. Ensefalopatiyaning
soʻnggi bosqichida bemor komaga tushishi mumkindir.
1)
Jigar yoki nafas olish yetishmovchiligi;
2)
Jigar sirozi yoki gepatotsellyulyar saraton.
Gepatit B bilan bilan ogʻrigan bemorlarni ushbu kasallikning oʻtkir yoki surunkali davrga
oʻtishiga yoʻl qoʻymaslik uchun oʻz vaqtida davolanishlari kerakdir. Kasallikning rivojlanishi
bemorlarning oʻrtacha umr koʻrish darajasiga bogʻliq boʻladi.
Xulosa va takliflar (Conclusion/Recommendations)
Xulosa qilib aytishimiz mumkinki, Gepatit B jigarga salbiy ta’sir koʻrsatadigan kasallikdir.
Infektsiya va yalligʻlanish jarayonlari natijasida bu muhim organ hujayraviy darajasida
shikastlanadi. Davolash paytida jigar faoliyatini osonlashtirish uchun bemor parhezli oziqlanishga
amal qilishi kerak boʻladi. Mutaxassislar bemorlarga maxsus tayyorlangan parhez dasturini
qoʻllashni tavsiya qiladi. Har qanday yuqumli kasallik avj olmasidan uni oldini olishimiz kerak
chunki, inson hayotiga va sogʻligiga, atrof muhitgamamlakatimiz taraqqiyotiga jiddiy xavf
tugʻdiradi. Natijada insonlarning turmush tarzi mamlakatning iqisodiyoti rivojlanishiga toʻsqinlik
qiladi. Shuning uchun avvalo har bir inson shaxsiy gigiyena qoidalariga amal qilmogʻi kerak.
REFERENCES
1.
Медицинская вирусология : руководство под ред. Д.К. Львова. - М.: МИА, 2008. -
656 с.
2.
Лечение вирусных гепатитов. Информация для пациентов. Брошюра / Перевод и
адаптация Л. Бредневой — С-Пб, 2007
3.
Информационный портал www.gepatit.com.ua
4.
Луценко М.Т. Морфофункциональные изменения в легких плода при
внутриутробной цитомегаловирусной инфекции. Выпуск 53, 2014.
5.
Басий Р.В., Васильев В.А., Здиховский И.А., Довгялло Ю.В., Бешуля О.А.,
Селиванова Е.С. Анатомия легких. Вестник гигиены и эпидемиологии Том 22, № 4,
2018.
6.
Uchqun o'g'li, B. S. (2021). BLOOD DISEASES IN SURKHANDARYA REGION,
THEIR CAUSES AND PREVENTION. International Engineering Journal For Research
& Development, 6(ISPCIEI), 2-2.
