ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1085
INTELLEKTUAL ROBOTOTEXNIK TIZIMLARNING TIBBIYOTDA
QO‘LLANILISHI. TIBBIYOTDA QO‘LLANILADIGAN ROBOTLAR
Ahmadjоnоv Ibrоhim
Nigmatоv Sardоr
Muhammad al-Xоrazmiy nоmidagi Tоshkent axbоrоt texnоlоgiyalari universiteti
https://doi.org/10.5281/zenodo.12597058
Annotatsiya.
Ushbu maqola biz robotlarning turli xil tibbiy ixtisosliklarda, jumladan
jarrohlik, reabilitatsiya, farmatsevtika va diagnostikada qo'llanilishini ko'rib chiqamiz. Biz
robotlarga murakkab vazifalarni yuqori aniqlik va avtonomiya bilan bajarishga imkon beruvchi
ilg'or sensorlar, aktuatorlar, sun'iy intellekt (AI) va mashinani o'rganishni o'z ichiga olgan ushbu
tizimlarni asoslovchi asosiy texnologiyalarni muhokama qilamiz. Maqolada robot tizimlarining
sog'liqni saqlashga integratsiyalashuvi bilan bog'liq muammolar va imkoniyatlar o'rganilib,
axloqiy mulohazalar, me'yoriy-huquqiy bazalar va mas'uliyatli va adolatli qabul qilishni
ta'minlash uchun fanlararo hamkorlik zarurligini ta'kidlaydi.
Kalit so‘z:
jarrohlik robototexnika, minimal invaziv jarrohlik, telepresensiya jarrohlik,
reabilitatsiya robototexnikasi, yordamchi qurilmalar, dorixonani avtomatlashtirish, diagnostik
robototexnika, rasm tahlili, biopsiya va to'qimalardan namuna olish.
USE OF INTELLECTUAL ROBOTIC SYSTEMS IN MEDICINE. ROBOTS USED IN
MEDICINE
Abstract.
In this article, we examine the use of robots in various medical specialties,
including surgery, rehabilitation, pharmaceuticals, and diagnostics. We discuss the key
technologies that underpin these systems, including advanced sensors, actuators, artificial
intelligence (AI), and machine learning that enable robots to perform complex tasks with high
precision and autonomy. The article explores the challenges and opportunities associated with
the integration of robotic systems into healthcare, highlighting the need for ethical considerations,
regulatory frameworks, and interdisciplinary collaboration to ensure responsible and equitable
adoption.
Key words:
surgical robotics, minimally invasive surgery, telepresence surgery,
rehabilitation robotics, assistive devices, pharmacy automation, diagnostic robotics, image
analysis, biopsy and tissue sampling.
ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНЫХ РОБОТИЧЕСКИХ СИСТЕМ В
МЕДИЦИНЕ. РОБОТЫ, ИСПОЛЬЗУЕМЫЕ В МЕДИЦИНЕ
Аннотация.
В этой статье мы рассматриваем использование роботов в
различных медицинских специальностях, включая хирургию, реабилитацию, фармацевтику
и диагностику. Мы обсуждаем ключевые технологии, лежащие в основе этих систем,
включая передовые датчики, исполнительные механизмы, искусственный интеллект (ИИ)
и машинное обучение, которые позволяют роботам выполнять сложные задачи с высокой
точностью и автономностью. В статье исследуются проблемы и возможности,
связанные с интеграцией роботизированных систем в здравоохранение, подчеркивая
необходимость этических соображений, нормативной базы и междисциплинарного
сотрудничества для обеспечения ответственного и справедливого внедрения.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1086
Ключевые слова:
хирургическая робототехника, малоинвазивная хирургия,
хирургия телеприсутствия, реабилитационная робототехника, вспомогательные
устройства, автоматизация аптеки, диагностическая робототехника, анализ
изображений, биопсия и забор тканей.
Kirish.
Tibbiyot, innovatsiyalar va bemorlarning yaxshi natijalariga intilish bilan
boshqariladigan soha, aqlli robot tizimlarining paydo bo'lishi bilan transformatsion o'zgarishlarni
boshdan kechirmoqda. Ushbu tizimlar aniqlik, avtomatlashtirish va moslashishning noyob
aralashmasini taklif etadi, ular inson imkoniyatlarini oshirishga va tibbiy amaliyotni inqilob
qilishga qodir. Ushbu maqola tibbiyotdagi aqlli robot tizimlarining keng qamrovli ko'rinishini
taqdim etadi, ularning turli xil ilovalari, asosiy texnologiyalari va sog'liqni saqlashga
integratsiyalashuvi bilan bog'liq muammolar va imkoniyatlarni o'rganadi.
Sun’iy intellekt kechagina mashinalar uchun yopiq bo‘lib ko‘ringan sohalarda ham insonga
yordam bermoqda. Robotlar bemorlarga qarovchi, yolg‘iz keksa kishilar uchun sherik bo‘lmoqda
va tashxis aniqligi hamda jarrohlik operatsiyalari mahorati bo‘yicha malakali shifokorlar
bilan raqobatlashmoqda. Albatta, operatsiyalarni, robotning bir o‘zi amalga oshirmaydi –ularni
jarroh masofadan turib boshqaradi. Biroq robotlashtirilgan qurilmadan foydalanish orqali
jarroh bemor uchun minimal shikastli usulda hatto eng murakkab operatsiyalarni hamo‘ta
aniqlik bilan muvaffaqiyatli amalga oshirishi mumkin. Jarroh operatsiyani masofadan turib,
robotning to‘rt qo‘lini konsol yordamida boshqargan holda olib boradi. Har bir manipulyatorning
o‘z vazifasi bor –ular skalpel, tutqich, koagulator va aspirator vazifasini bajaradi
1
.
Robotlar turli xil tibbiy ixtisosliklar bo'yicha tobora muhim rol o'ynab, bemorlarni
parvarish qilishga chuqur ta'sir ko'rsatmoqda:
Jarrohlik robototexnikasi:
•
Minimal invaziv jarrohlik:
Robotik jarrohlik tizimlari jarrohlarga murakkab
muolajalarni katta aniqlik va nazorat bilan, ko'pincha kichikroq kesmalar orqali amalga oshirish
imkonini beradi, bu esa tiklanish vaqtini tezlashtiradi va asoratlarni kamaytiradi. Masalan, da
Vinchi jarrohlik tizimi va Mako robot qo'li.
•
Telepresensiya jarrohligi:
jarrohlar tomonidan masofadan boshqariladigan robot qo'llar
jug'rofiy jihatdan uzoq joylarda operatsiyalarni amalga oshirishi mumkin, bu esa ixtisoslashtirilgan
tibbiy yordamdan foydalanish imkoniyatini kengaytiradi.
•
Neyroxirurgiya:
Robotik tizimlar nozik miya operatsiyalari uchun qo'llaniladi,
jarrohlarga aniq aralashuvlar uchun kengaytirilgan vizualizatsiya va barqarorlikni ta'minlaydi.
Reabilitatsiya robototexnikasi:
•
Yordamchi qurilmalar:
Robotlar yurish, yetib borish va kundalik vazifalarni bajarishda
yordam beradigan, harakatchanligi buzilgan shaxslarga yordam berish uchun ishlatiladi. Masalan,
ekzoskeletlar va robotlashtirilgan protez a'zolar.
•
Reabilitatsiya terapiyasi:
Robototexnika bemorlarga yo'qolgan funktsiyalarni tiklashga
va hayot sifatini yaxshilashga yordam beradigan shaxsiylashtirilgan va intensiv reabilitatsiya
mashqlarini bajarishi mumkin.
1
https://innoist.uz/index.php/ist/article/view/353?articlesBySimilarityPage=2
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
1087
Dorixonani avtomatlashtirish:
•
Dori-darmonlarni tarqatish:
Robotlar dori-darmonlarni tarqatishni avtomatlashtiradi,
aniqlikni ta'minlaydi va xatolik xavfini kamaytiradi.
•
Murakkablashtirish:
Robotlar bemorning o'ziga xos ehtiyojlariga ko'ra moslashtirilgan
dori-darmonlarni tayyorlashi mumkin, bu esa moslashtirilgan tibbiyotni osonlashtiradi.
Diagnostika va tasvirlash:
•
Tasvirlarni tahlil qilish:
AI bilan boshqariladigan robotlar tibbiy tasvirlarni tahlil qilishi,
inson radiologlari aniqlashi qiyin bo‘lishi mumkin bo‘lgan naqsh va anomaliyalarni aniqlashi,
diagnostika aniqligini oshirishi mumkin.
•
Biopsiya va to'qimalardan namuna olish:
Robotik tizimlar to'qimalarning
shikastlanishini kamaytiradigan va diagnostika aniqligini oshirib, biopsiyalarni aniqroq bajarishi
mumkin.
Xulosa.
Aqlli robot tizimlari sog'liqni saqlash sohasida inqilob qilishga tayyor bo'lib,
aniqlik, avtomatlashtirish va moslashuvchanlikning noyob aralashmasini taklif etadi. Narxlar,
axloq va tartibga solish bilan bog'liq muammolar saqlanib qolsa-da, bemorlarni parvarish qilishni
yaxshilash, xavfsizlikni oshirish va ixtisoslashtirilgan tibbiy xizmatlardan foydalanish
imkoniyatlarini kengaytirish uchun potentsial foyda juda katta. Davomli tadqiqot va ishlanmalar,
mas'uliyatli qabul qilish va axloqiy mulohazalar bilan birgalikda robot tizimlari sog'liqni saqlash
tizimiga foydali tarzda integratsiya qilinishini ta'minlaydi.
REFERENCES
1.
Taylor, R. H. va Stoianovici, D. (2003). Kompyuter integratsiyalashgan jarrohlikda tibbiy
robototexnika. IEEE Transactions on Robotics and Automation, 19(5), 765-781.
2.
Simaan, N. (2007). Robotik jarrohlik: sharh. Biotibbiyot muhandisligining yillik sharhi,
9, 1-26.
3.
Stoianovici, D. va Buess, G. (2013). Robot yordamida minimal invaziv jarrohlik: ko'rib
chiqish. Tibbiy robototexnika va kompyuter yordamli jarrohlik xalqaro jurnali, 9 (2), 131-
147.
4.
Okamura, A. M. (2008). Tibbiyot uchun robototexnika. Robototexnika qo'llanmasida
(1237-1268-betlar). Springer Berlin Geydelberg.
5.
Xogan, N. (2009). Reabilitatsiyada robototexnika. Robototexnika qo'llanmasida (1269-
1295-betlar). Springer Berlin Geydelberg.
6.
https://innoist.uz/index.php/ist/article/view/353?articlesBySimilarityPage=2
