ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 7
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
131
FIBROBETON HOZIRGI KUNDAGI HOLATI
To‘xtaboyev Axmedjon Adashevich
dots.
Jo‘rayeva Asalxon Sobirjonovna
staj-tad. Doktorant.
Axmedov Akmaljon Rustamovich
Namangan muhandislik-qurilish institute.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13819472
Annotatsiya. Мaqolada fibrobetonning xususiyatlari bazalt tola istiqboli va hozirgi kunda
qurulishda qo‘llanishihaqida ma’lumot keltirilgan.
Kalit so‘zlar: polipropilen, bazalt, shisha va metall tolalari, Bazaltofibrobeton
po'latfibrobeton Fibrobeton.
CURRENT STATUS OF FIBROCONCRETE
Abstract. The article provides information on the properties of fiber concrete, the prospect
of basalt fiber and its current use in construction.
Key words: polypropylene, basalt, glass and metal fibers, Basalt-fibrobeton, steel-
fibrobeton, Fibrobeton.
СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ ФИБРОБЕТОНА
Аннотация. В статье представлена информация о свойствах фибробетона,
перспективах базальтового волокна и его применении в строительстве в настоящее время.
Ключевые слова: полипропилен, Базальт, стекловолокно и металлические волокна,
Базальтофибробетон стальфибробетон фибробетон.
Respublikamizda ham innovatsiyalardan foydalangan holda bino va inshootlarni
mustahkamligi, seysmik xavfsizligi hamda ishonchliligini ta’minlash, tabiiy xomashyo
materiallarini iqtisod qilish, mahalliy xomashyolardan ishlab chiqarishda foydalanish imkonini
beruvchi yangi qurilish materiallari va konstruksiyalarini ishlab chiqarishga katta e’tibor
qaratilmoqda. Xususan, mahalliy xom- ashyodan olinadigan polipropilen, bazalt, shisha va metall
tolalari asosida dispers armaturalangan fibrobeton olish tehnologiyasini yaratish, fibrobetonning
fizik-mexanik hossalarini tadqiq qilish, O‘zbekiston iqlim sharoitlarida dolzarb muammolardan
biri hisoblanadi.
Beton materiallarni dispers mustahkamlash masalalarini hal qilishda shuni yodda tutish
kerakki, barcha sun'iy tolalar gidratlangan tsement muhitining ta'siriga bardosh bera olmaydi.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 7
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
132
Oddiy tarkibdagi shisha tolalar Portand tsementidagi qattiq betonda kuchli korroziyaga
uchraydi. Tsement toshining qattiqlashishi agressiv muhitni hosil qiladi, bu esa tolaning sirtini
buzadi va qobiqlarni hosil qiladi. Biroq, bu nafaqat materialning mustahkamligiga salbiy ta’sir
ko‘rsatishi mumkin. Fibrobetonning qo‘shimcha tarkibini kiritish orqali pozzolan qo‘shimchalari
tolaning Portland tsementining ishlov paytida ajralib chiqadigan ohak bilan o'zaro ta'sirini tartibga
solish mumkin. Bazalt tolasi bir qator mineral tolalardan, ularni gidroksidi muhitda chidamliligi
bilan baholashda ajralib turadi. Ba’zi ma’lumotlarga ko‘ra, tsement betonlarida ishlatilganda uning
kuchi butun xizmat muddati davomida o‘zgarmaydi. Bazaltofibrobeton po‘latfibrobeton bilan
taqqoslaganda, matritsada tolani taqsimlashning maqbul usullarini ishlab chiqish va matritsaning
o‘zini ishlab chiqish sharti bilan u yuqori kuch va defor-mativlikka ega bo‘lishi mumkin, chunki
uni mustahkamlovchi bazalt tolasi tsement toshini mustahkamlashning yuqori darajadagi
dispersiyasini ta’minlaydi va bazalt tolasining o‘zi yuqori kuchga ega. po‘lat toladan ko‘ra, bu 1,9
- 3,9 Па. Bundan tashqari, bazaltofibrobeton katta elastik deformatsiyalarga bardosh qila oladi,
chunki bazalt tolasi plastik deformatsiyalarni cho‘zishda deyarli bo‘lmaydi va elastik modul
bo‘yicha betondan 3 baravar ko‘pdir.
Bazalt tolalarining zichligi po‘lat tolalar bilan taqqoslanadigan boshqa xususiyatlar bilan
bazalt tolalarining betonning xususiyatlariga ta’siri ularning uzunligiga va uzunlikning diametrga
nisbatiga bog‘liq. Nazariy jihatdan uzunroq tolalar va uzunlikning diametrga nisbati qisqaroq
tolalarga qaraganda yaxshiroqdir. Fiber uzunligi qanchalik katta bo‘lsa, tola umuman betonning
quvvat ko‘rsatkichlariga ta’sir qiladi. Biroq, uzun tolalarni tarqatish va yotqizish qiyinroq, ular
betonda kamroq taqsimlanadi. Betonni dispers mustahkamlashda mineral tolaning eng samarali
uzunligi 8-15 mm bo‘lib, tolaning uzunligi eng katta agregatning ikki baravar diametridan oshib
ketishi shartiga rioya qilish kerak.
Bugungi kunga qadar qurilish mahsulotlarida bazalt tolalaridan foydalanish bir qator
sabablarga ko‘ra cheklangan. Xususan, bazalt tolasidan foydalangan holda tayyor betondan
qurilish inshootlarini loyihalash, hisoblash, ishlab chiqarish texnologiyalari bo‘yicha me’yoriy-
huquqiy baza mavjud emas. Bazaltofibrobetonlarni keng joriy etish normativ hujjatlar yo‘qligidir,
Ikkinchi usul tolalarning geometrik xususiyatlarini sozlash, bir xil tuzilish va mexanik
xususiyatlarga ega tolalarni olish imkonini beradi. Bazalt tolasini ishlab chiqarishning bu usuli
betonni dispers mustahkamlash uchun eng mos keladi. Qurilish sanoatida ishlatiladigan fiber
turlarining xilma-xilligiga qaramay, zamonaviy qurilish materiallariga qo‘yiladigan barcha
talablarga javob beradigan yagona turni tanlash mumkin emas. Yuqori quvvatli tolalar bilan
mustahkamlangan, betonga nisbatan yuqori elastik modulga ega bo‘lgan tolali fibrolar qiziqish
uyg‘otadi. Ushbu turdagi fibrobetonlarning har biri o‘ziga xos afzalliklari va kamchiliklariga ega.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 7
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
133
Betonlarning mustahkamligi bo‘yicha quyidagi tasnifi taklif qilindi:
1 - qurilish bozorida eng katta talab va iste’molga ega bo‘lgan oddiy betonlar (kuchi 40
МПа gacha); 2 - baland binolar va inshootlarni qurishda keng qo‘llaniladigan yuqori quvvatli
betonlar (40-80 МПа); 3-ayniqsa yuqori quvvatli betonlar uchun.
1-rasm polipropilen tola
Tola yuqori modulli modifikatsiyadan tayyorlangan diametri 20-25 mikron bo‘lgan
polimer. Kuchlanish kuchi kamida 450 МПа, elastik modul kamida 5100 МПа va erish nuqtasi
160 °C. 31 Ushbu polipropilen tolasi: siqilish paydo bo‘lishining oldini oladi yoriqlar; zarba
kuchini sezilarli darajada oshiradi, geometrik mahsulot yuzalarining aniqligi va sifati; darzlarni
pasaytiradi; changga qarshilik; sovuqqa chidamliligini oshiradi va suv o‘tkazmaydigan bo‘ladi,
bosim va kuchlanish kuchini oshiradi yopishqoqlik xususiyatlarini oshiradi, plastik xususiyatlarini
oshiradi
.
2-rasm polipropilen mikro mustahkamlovchi tola
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 7
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
134
Bunday tolalarning xarakterli xususiyatlari kuch, qattiqlikdir, elastiklik, bu mo‘rt
elementlarni mustahkamlash uchun xosdir mineral biriktiruvchi moddalardir. Poliamid tolasi
ishqorga chidamli atrof-muhit va oddiy erituvchilar uchun yaxshi qarshilikka yordam beradi
kapillyar qadoqlashni yaxshilaydi, bu esa pasayishiga olib keladi beton tomonidan so‘rilgan suv
hajmi, erish nuqtasi 250 °C. Metall tolali fibrobeton yuqori quvvat xususiyatlari va odatdagidan
yuqori narx betondir. Ushbu fibrobetonning yuqori narxiga qaramay, u yuqori fizik – mexanik
xususiyatlari tufayli va ko‘pincha talabga ega qurilishda poydevorlar ishlab chiqarish uchun
ishlatiladi, sanoat binolarining uskunalari va quyma pollari uchun ham ishlatiladi. Yuqori narx
ushbu fibrobeton materialning chidamliligi bilan qoplanadi.
REFERENCES
1.
Холмирзаев, С. А., Ахмедов, А. Р., & Жўраева, А. С. (2022). БАЗАЛЬТ ТОЛАЛИ
АРМАТУРАЛАРНИ КЎЛЛАНИШИ ВА ТАДБИҚ ҚИЛИНИШИ.
Conferencea
, 121-
123.
2.
Tukhtaboev, A. A., Turaev, F., Khudayarov, B. A., Esanov, E., & Ruzmetov, K. (2020).
Vibrations of a viscoelastic dam-plate of a hydro-technical structure under seismic load.
In
IOP Conference Series: Earth and Environmental Science
(pp. 012051-012051).
3.
Ахмедов, А. Р., & Жўраева, А. С. (2022). Базальт толали-дисперс тўлдиргичли цемент
боғловчиларининг хоссаларини ўрганиш.
4.
Холмирзаев, С. А., Ахмедов, A. Р., & Жўраева, А. С. Қурилишда фибробетонларнинг
ишлатилишининг бугунги кундаги ҳолати.
Modern scientific research: achievements,
innovations and development prospects номли тўплам 2nd part
, 2-342.
5.
Ahmedjon, T., & Pakhritdin, A. (2021). Stress-strain state of a dam-plate with variable
stiffness, taking into account the viscoelastic properties of the material.
Asian Journal of
Multidimensional Research (AJMR)
,
10
(3), 36-43.
