30-Sentabr, 2024-Yil
113
DAVLAT-XUSUSIY SHERIKLIK ASOSIDA AVTOMOBIL YO`LLARINI
TAKOMILLASHTIRISH
Baxromov Rasuljon A'zamjon o'g'li
Bank-moliya akademiyasi magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13824979
Annotatsiya. Mazkur tezisda mamlakatimizda avtomobil yo‘llariga ko‘yiladigan standart
va normativ-huquqiy talablar hamda rivojlangan davlatlardagi avtomobil yo‘llariga ko‘yiladigan
talablar xaqida ma’lumotlar yoritilgan.
Kalit so‘zlar: avtomobil, yo‘l, transport, infratuzilmasi, xorijiy, loyiha, standartlarini,
xususiy yo‘l.
IMPROVEMENT OF AUTOMOBILE ROADS BASED ON PUBLIC-PRIVATE
PARTNERSHIP
Abstract. In this thesis, the information about the standard and normative legal
requirements for highways in our country and the requirements for highways in developed
countries is highlighted.
Key words: car, road, transport, infrastructure, foreign, project, standards, private road.
ЛУЧШЕНИЕ АВТОМОБИЛЬНЫХ ДОРОГ НА ОСНОВЕ ГОСУДАРСТВЕННО-
ЧАСТНОГО ПАРТНЕРСТВА
Аннотация. В данной дипломной работе выделена информация о нормативных и
законодательных требованиях к автомобильным дорогам в нашей стране и требованиях
к автомобильным дорогам в развитых странах.
Ключевые слова: автомобиль, дорога, транспорт, инфраструктура, зарубежный,
проект, стандарты, частная дорога.
KIRISH
Mamlakatimizni yo‘l-transport infratuzilmasini jadal rivojlantirish, ilg‘or texnologiyalar
va eng yaxshi xorijiy tajribalarni joriy etish asosida loyiha va yo‘l qurish ishlari sifatini yanada
oshirish, shuningdek, Yangi O‘zbekistonning 2022-2026 yillarga mo‘ljallangan taraqqiyot
strategiyasida belgilangan vazifalardan kelib chiqib, yo‘l qurish sohasida davlat boshqaruvi
tizimini kompleks takomillashtirilganligi maqsadlidir.
Ma’lumki, davlat iqtisodiyotining yildan-yilga faol o‘sishi avtomobil yo‘llarining sifati va
yo‘l tarmog‘i infratuzilmasi bilan bevosita bog‘liq hisoblanadi. Yo‘l tarmog‘i va transport
infratuzilmasining rivojlanishi iqtisodiy aloqalarning intensivligini belgilaydi va mamlakat
30-Sentabr, 2024-Yil
114
iqtisodiyotini rivojlantirishning eng muhim shartlaridan biri bo‘lib hisoblanadi.
ASOSIY QISM
So‘nggi yillarda respublikamizda yo‘l qurilishi sohasiga alohida e’tibor qaratilib, ko‘plab
normativ-huquqiy hujjatlar qabul qilinmoqda.
Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining «Avtomobil yo‘llarini qurish va
ulardan foydalanish sohasida ishlarni tashkil etishning ilg‘or xorijiy uslublarini joriy etish chora-
tadbirlari to‘g‘risida» 2018 yil 27 noyabrdagi PQ-4035-son va
«O‘zbekiston Respublikasi Transport vazirligi faoliyatini tashkil etish to‘g‘risida» 2019 yil
1 fevraldagi PQ-4143-son qarorlari, Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 22 maydagi «O‘zbekiston
Respublikasida uzoq muddatli istiqbolga mo‘ljallangan yo‘l qurilishini rivojlantirish strategiyasini
ishlab chiqishni tashkil etish chora- tadbirlari to‘g‘risida»gi 425-son va 2022 yil 2 fevraldagi
«Avtomobil yo‘llari sohasida ochiqlik standartlarini joriy etish va sohada jamoatchilik nazoratini
kuchaytirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi 49-son qarorlari bu sohadagi islohotlarni yanada
jadallashtirishda muhim o‘rin tutadi.
Jumladan, «Avtomobil yo‘llari sohasida ochiqlik standartlarini joriy etish va sohada
jamoatchilik nazoratini kuchaytirish chora-tadbirlari to‘g‘risida»gi Hukumat qaroriga ko‘ra, 2022
yil 1 iyuldan avtomobil yo‘llari sohasiga tegishli ma’lumotlar bazasini o‘z ichiga olgan «Shaffof
yo‘l» platformasi ishga tushirilishi, «Ochiq budjet» axborot portali orqali tuman (shahar)lar
budjetlari parametrlarida hududiy ichki yo‘llarini ta’mirlash uchun ajratilgan mablag‘lar
jamoatchilik fikri asosida shakllangan ichki xo‘jalik yo‘llarni ta’mirlashga yo‘naltirilishi
belgilandi.
O‘tkazilgan kuzatuv va tadqiqotlardan ma’lum bo‘lishicha, mamlakatimizda jumladan
Namangan viloyatining ba’zi tuman va shaharlari avtomobil ko‘chalari, avtomobil yurish
yo‘llariga o‘z boshimchalik bilan meva sabzavot va poliz mahsulotlari sotish holatlari mavjud
bo‘lmoqda. Bu jaranyo avtomobillarning tuxtashiga va yurishiga salbiy ta’sir etmoqda. Avtomobil
yo‘llaridan foydalanish qaniqarli darajada emasligi kishini bir oz tajublantiradi. Bu holatlarni
oldini olish va nazorat qilish yo‘l xaraqati xavfsizligi xodimlarining va har bir fuqaroning
insoniylik burchidir.
Umumiy foydalaniladigan avtomobil yo‘llarini loyihalashtirish, qurish, rekonstruksiya
qilish va kapital ta’mirlash ishlari sohasida davlat-xususiy sheriklikni amalga oshirish O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining «Avtomobil yo‘llari qurish va foydalanish sohasida ishlarni tashkil
etishning ilg‘or xorijiy usullarini joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida» 2018 yil 27 noyabrdagi
PQ-4035-son qarori qoidalari hisobga olingan holda amalga oshiriladi.
30-Sentabr, 2024-Yil
115
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 05.12.2018 yildagi 990-sonli
«2018— 2022 yillarda O‘zbekiston Respublikasida yo‘l harakati xavfsizligini ta’minlash
konsepsiyasini amalga oshirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar haqida»gi qarorida
investorlar va tadbirkorlarga davlat-xususiy sheriklik asosida pullik magistral yo‘llar qurish uchun
yo‘l va yer uchastkalari berilishi belgilangan.
Amaldagi qonunchilik tahlili mamlakatimizda xususiy yo‘l qurilishini bevosita tartibga
solish uchun huquqiy asoslar yetarli emasligini ko‘rsatmoqda. Jumladan, «Avtomobil yo‘llari
to‘g‘risida»gi Qonunning 2-moddasida haq to‘lanadigan avtomobil yo‘llari sohasidagi
munosabatlar alohida qonun bilan tartibga solinishi belgilangan bo‘lsada, amaldagi qonunchilik
hujjatlarida mazkur munosabatlar tartibga solinmagan. Shuningdek, xususiy yo‘llar qurilishi
davlat-xususiy sherikchiligi shartlari asosida tashkil etilishi sababli mazkur sohadagi umumiy
masalalar «Davlat-xususiy sheriklik to‘g‘risida»gi Qonun bilan belgilansa-da, xususiy yo‘llar
qurilishini maxsus tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjat mavjud emas.
Ma’lumotlarga e’tibor bersak umumiy foydalanishdagi yo‘llar 42654 km. Hozirgi kunda
avtomobil yo‘llarining 3993 km (9 foizi) xalqaro, 14 203 km (33 foizi) davlat hamda 24 673 km
(58 foizi) mahalliy ahamiyatdagi yo‘llar hisoblanadi.
Ta’kidlash kerakki, xususiy yo‘llar tirbandliklarni oldini olishda, davlat budjetidan yo‘l
qurilishi uchun sarflanadigan xarajatlarni kamaytirishda, foydalanuvchilarga qulaylik yaratishda
muhim ahamiyatga ega. Shu sababli barcha davlatlarda bunday yo‘llarga bo‘lgan ehtiyoj ortib
bormoqda.
Bugungi kunda dunyo miqyosidagi pulli yo‘llarning 70 foizi Xitoy hissasiga to‘g‘ri
kelmoqda.
Xorijiy davlatlarda yo‘llarda xususiy sektor ishtirokining eng keng tarqalgan qonuniy
vositasi bu konsessiyadir. Konsessiya shartnomasiga ko‘ra, xususiy sektor firmasi yigirma yoki
o‘ttiz yil davomida yo‘lni quradi, unga texnik xizmat ko‘rsatadi, undan foydalanadi va
moliyalashtiradi. Hukumat xususiy firmaga yo‘l foydalanuvchilaridan to‘lov undirish huquqini
beradi.
Yuqoridagilardan kelib chiqib, respublikamizda ham konsessiya shartlari asosida xususiy
yo‘llar qurilishini bevosita tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjat loyihasini ishlab chiqish va
qabul qilish taklif etilgan.
30-Sentabr, 2024-Yil
116
REFERENCES
1.
2.
3.
PQ-2580-son. 26.08.2016.LEX.UZ
4.
