30-Sentabr, 2024-Yil
124
JAHON BANKI TOMONIDAN RAQAMLI IQTISODIYOTNI QO’LLAB
QUVVATLASH YO’NALISHLARI
Shafqarova Xanifa Xudoyberdiyevna
Bank-moliya akademiyasi magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13831545
Annotatsiya. Jahon iqtisodiyotida xizmat ko‘rsatish sohasi ko‘p yillar davomida o‘sish
sur’atlarini saqlab, eng faol rivojlanmoqda. Iqtisodiyotni rivojlantirishning texnologik asoslarini
modernizatsiya qilish, boshqaruvning yangi yo‘nalishlarining paydo bo‘lishi xizmatlar bozorining
o‘sishiga bevosita ta’sir qiladi. Tezisda xizmat ko‘rsatish sohasining marketing strategiyasiga
qo‘yiladigan ba’zi raqamli iqtisodiyotga doir qarashlar hamda Jahon bankining bu boradagi
sa`y-harakatlari ko‘rib chiqilgan.
Kalit so‘zlar: Marketing, xizmat ko‘rsatish sohasi, strategiya, marketing strategiyasi,
O‘zbekiston iqtisodiyot.
DIRECTIONS FOR SUPPORTING THE DIGITAL ECONOMY BY THE WORLD
BANK
Abstract. In the world economy, the service sector has been developing most actively,
maintaining growth rates for many years. Modernization of the technological foundations of
economic development, the emergence of new directions of management directly affect the growth
of the services market. The thesis examines some views of the digital economy and the World
Bank's efforts in this regard.
Keywords: Marketing, service sector, strategy, marketing strategy, economy of Uzbekistan.
НАПРАВЛЕНИЯ ПОДДЕРЖКИ ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКИ ВСЕМИРНЫМ
БАНКОМ
Аннотация. Сфера услуг в мировой экономике развивается наиболее активно,
сохраняя темпы роста на протяжении многих лет. Модернизация технологических основ
экономического развития, появление новых направлений управления напрямую влияют на
рост рынка услуг. В диссертации рассматриваются некоторые взгляды на цифровую
экономику и усилия Всемирного банка в этом отношении.
Ключевые слова: Маркетинг, сфера услуг, стратегия, маркетинговая стратегия,
экономика Узбекистана.
30-Sentabr, 2024-Yil
125
KIRISH
Jahonda globallashuv jarayoni chuqurlashib va iqtisodiyotni raqamlashtirish tobora
kengayib borayotgan sharoitda xizmat ko‘rsatish tarmoqlarini jadal rivojlantirishga alohida e’tibor
qaratilmoqda. Jahon bankining ma`lumotlariga ko`ra «Jahon yalpi ichki mahsulot hajmida mazkur
sohaning salmog‘i o‘rtacha 65 foizni tashkil etgani holda, mazkur ko‘rsatkich AQShda 80 foizni,
Yevropa Ittifoqi davlatlarida 70-75 foizni tashkil etadi». AQSh, Germaniya, Buyuk Britaniya,
Yaponiya, Janubiy Koreya singari jahonning rivojlangan davlatlari amaliyotiga ko‘ra, inson
salohiyati taraqqiyotiga istiqbol maqsadlardan biri sifatida yondashilgan investitsiyalash
sharoitida marketing strategiyalari samarali qo‘llanilmoqda. Bu o‘z navbatida, yuqori darajadagi
ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotni ta’minlash amaliyotida marketing faoliyati, ayniqsa marketing
strategiyalaridan keng ko‘lamda foydalanishning dolzarbligini ko‘rsatmoqda.
ASOSIY QISM
Jahonda raqamli iqtisodiyotning jadal rivojlanishi sharoitida ishlab chiqarish va xizmat
ko‘rsatish sohalarining raqobatbardoshligini ta’minlash, ayniqsa xizmat ko‘rsatish faoliyatini
manzilli va differensial tamoyilli amalga oshirish borasida marketing strategiyalarini
takomillashtirishga yo‘naltirilgan ilmiy izlanishlarga alohida e’tibor qaratilmoqda. Amalga
oshirilayotgan tadqiqotlar tarkibida mahsulot turlari diversifikatsiyasini oshirish orqali
iste’molchilarning xizmat sifatidan qoniqish darajasini kuchaytirish, marketing yondashuvlarida
innovatsion texnologiyalarni keng joriy etish, xizmat turlarini diversifikatsiyalash hamda ularning
raqobatbardoshligini ta’minlashga qaratilgan marketing tadqiqotlarini o‘tkazish ilmiy
tadqiqotning ustuvor yo‘nalishlari hisoblanadi.
Xizmatlar sohasini, jumladan, xizmat ko‘rsatish korxonalari faoliyatini rivojlantirishning
ilmiy nazariy va metodologik muammolari xorijlik olimlardan Aaker D., Avanesova G.A., Ansoff
I., Baksht K., Balaeva O.N., Beredin I.S., Best R., Gembl P., Djordan M., Djanster P., Doyl P.,
Dixtl Ye., Kotler F., Keller K.L., Lavlok K., Lamben J.J., Minett S., Ouen R. va boshqalarning
ilmiy ishlarida tadqiq qilingan.
Shuningdek, MDH mamlakatlari olimlaridan B.P.Gamayunov, Ye.P.Golubkov,
A.S.Morunov, M.Nedyakin, S.M.Perminov, O.N.Romanenkova, I.N. Sinyaeva va boshqalarning
ilmiy asarlarida o‘rganilgan.
Agarda mamlakatimiz Yevroosiyo iqtisodiy jamiyatiga qo‘shilaman desa, tashqaridagi
korxona va tadbirkorlar bilan raqobat qilishni ham o‘ylashlari kerak. Bu holatda differensiya
strategiyasidan foydalanish maqsadga muvofiq bo‘lar edi.
Uni amalga oshirishning quyidagi prinsiplariga rioya qilishni lozim, deb topadi:
30-Sentabr, 2024-Yil
126
har qanday differensiatsiya xaridor uchun «qiymat»ga ega bo‘lishi kerak;
ushbu qiymat foydalanish samarasini oshirish (kuchli qoniqish) va iste’mol xarajatlarini
kamaytirishdan iborat bo‘lishi lozim;
ushbu qiymat shu darajada yuqori bo‘lishi kerakki, xaridor uning uchun ko‘proq narxni
to‘lashga rozi bo‘lishi kerak;
korxona o‘z differensiatsiya elementini raqiblar undan darhol nusxa ko‘chirib olmasligi
uchun himoya qila olishi kerak;
xaridorga maqbul narxning ko‘tarilishi korxona differensiatsiya elementini ishlab
chiqarishga yoki xizmat ko‘rsatishga sarflagan harajatlarning ortishidan ko‘proq bo‘lishi kerak;
nihoyat, agar differensiatsiya elementi sezilarsiz bo‘lsa va bozor uni tan olmagan bo‘lsa,
firma uni ommalashtirish uchun signallarni vujudga keltirishi lozim.
Aksariyat korxonalarning strategiyasi o‘sish maqsadlari: savdo hajmi, bozor ulushi,
korxona daromadi yoki o‘lchamning o‘sishini nazarda tutadi. Shu sababdan tadqiqotlarimiz
keyingi bosqichlarida xizmat ko‘rsatishni tashkil etish, uning marketing strategiyasini ishlab
chiqish, bu orqali iste’molchilar xohish-istaklarini o‘zlarining daromadlariga aylantirish tajribasini
tahlil qilishga harakat qilamiz.
Marketing strategiyasining har xil turlarining mazmunini hisobga olgan holda, tadqiqotlar
shuni ko‘rsatadiki, muvaffaqiyatli strategik konsepsiya ulardan birini to‘g‘ri tanlash natijasi emas,
balki bir vaqtning o‘zida ko‘plab strategik tarkibiy qismlarning yagona to‘plamini ishlab
chiqishdir.
Ya’ni, har bir korxona, strategik tarmoqda taklif qilingan ko‘plab strategiyalardan biri yoki
bir nechta strategiyalarining majburiy ishtiroki bilan, korxona imkoniyatlari va maqsadlariga javob
beradigan faqat bitta o‘ziga xos strategik yo‘nalishni shakllantirishi kerak.
Muayyan marketing strategiyasini tanlash ko‘plab omillarga va parametrlarga bog‘liq
bo‘lib, ular orasida eng muhimi raqobatchilarning harakatlari va mahsulotning hayotiy siklining
bosqichidir. Korxonaning marketing maqsadlari mahsulot bir bosqichdan ikkinchi bosqichga
o‘tishi bilan o‘zgaradi va marketing strategiyasini qayta shakllantirish lozim bo‘ladi.
Shunday qilib, amalga oshirish bosqichida korxonaning barcha harakatlari ommaboplikni
ta’minlashga va iste’molchini xarid qilishga undashga qaratilgan. O‘sish va yetuklik bosqichida
sa’y-harakatlar raqobatbardoshlikni yaratishga yoki ma’lum bir tovar belgisi uchun
iste’molchilarning foydasini his qilishni saqlashga yo‘naltirilishi mumkin.
30-Sentabr, 2024-Yil
127
1.
Mamlakatda xizmatlar sohasini rivojlantirishda har bir xizmat ko‘rsatuvchi korxona
yoki tadbirkor amalga oshirayotgan faoliyatida xolistik marketing konsepsiyasiga tayangan
holda iste’molchining xohish va istaklarini qondirishga e’tibor qaratishi hamda jahon banki
qo`llovida xizmatlar sifatini oshirib borishi lozim.
2.
Xizmatlar sohasini rivojlanishining qonuniyatlari va xususiyatlari, adabiyot va
amaliyot faoliyati tahlil qilinib, ushbu sohaga ta’sir etuvchi omillar tizimlashtirildi. Ishda
xizmatlar ishlab chiqarishning YaIM ulushi aniqlanib, asosiy e’tiborni qaysi yo‘nalishlarga
qaratilishi lozimligi ko‘rsatilgan.
3.
Xizmat va tovar o‘rtasidagi asosiy farqlar o‘rganilib, korxona va tadbirkorlarning
qanday marketing strategiyasini ishlab chiqilishi masalasi hal etildi. Raqamli iqtisodiyot
talablari sharoitida AKT va ta’lim xizmatlarini saqlash va kelajakka o‘tkazish imkoniyati
asoslab berilgan. Mumtoz marketologlar agar 4 ta farqni ifodalagan bo‘lsa, tadqiqotlar natijasida
ba’zi xizmatlar turini saqlash imkoniyati mavjudligi isbotlandi. Masalan, intellektual mulk
nasldan-naslga o‘tishi, axborot texnologiyalarida katta massiv ma’lumotlarni saqlay olish
imkoniyati borligi bizning tezisimiz dalilidir.
REFERENCES
1.
2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning Oliy Majlisga
Murojaatnomasi – 20.01.2020 yil
3.
O`zbekiston Respublikasi Prezidentining 2018 yil 28 dekabrdagi 2019 yil uchun eng
muhim ustivor vazifalar haqidagi Oliy Majlisga Murojaatnomasi.
4.
Gulyamov S.S. va boshqalar.Raqamli iqtisodiyotda blokcheyn texnologiyalari. T.: “Iqtisod
Molia” nashriyoti, 2019.
5.
Ayupov R.X., Baltabaeva G.R. Rakamli valyutalar bozori: innovatsiyalar va rivojlanish
istikbollari. –T: “Fan va texnologiya” nashriyoti, 2018
6.
7.
http://tsue.uz/uz/raqamli-iqtisodiyot-yangi-ozbekiston-taraqqiyotining-yangi-davri/
8.
https://mininnovation.uz/oz/news/raqamli-iqtisodiyot-muammolar-va-imkoniyatlar
