30-Sentabr, 2024-Yil
137
NEFTCHILARNING MAXSUS KIYMINI LOYIHALASH MASALALARI
Tosheva Sh.A.
Student.
Norqobilova M.B
izlanuvchi.
Mansurova M.A.
Ilmiy rahbar: t.f.d.
Toshkent to‘qimachilik va yengil sanoat instituti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13831756
Annotatsiya. Neft va gaz sanoati ishchilarining mehnat sharoitlarini hisobga olgan holda,
ishchilarning ish o‘rinlari o‘rganildi. Neft ishlab chiqaradigan korxonasi ishchilari o‘rtasida
o‘tkazilgan ijtimoiy so‘rovnoma natijalari asosida maxsus kiyimlar assortimentining yangi
namunasini loyihalash masalasi belgilab olindi.
Kalit so'zlar: maxsus kiyim, neft, gaz, kurtka, mustahkamlik, shim, komplekt, omil, talablar,
quduq burg'ulash, singdirilgan mato, antistatik mato, zararli omillar, dizayn, ish sharoitlari.
ISSUES OF DESIGNING SPECIAL CLOTHING FOR OILMEN
Abstract. Taking into account the working conditions of workers in the oil and gas industry,
positions of workers were organized. Based on the results of a social survey conducted among
workers of an oil-producing enterprise, the issue of designing a new model of the range of special
clothing was determined
Key words: special clothing, oil, gas, jacket, strength, trousers, set, factor, requirements,
well drilling, fabric with impregnation, antistatic fabric, harmful factors, design, working
conditions
ВОПРОСЫ ПРОЕКТИРОВАНИЯ СПЕЦИАЛЬНОЙ ОДЕЖДЫ ДЛЯ
НЕФТЯНИКОВ
Аннотация. С учетом условий труда работников нефтяной и газовой
промышленности были организованы должности рабочих. По результатам социального
опроса, проведенного среди работников нефтедобывающего предприятия, определен
вопрос проектирования новой модели ассортимента специальной одежды.
Ключевые слова: спецодежда, нефть, газ, куртка, прочность, брюки, комплект,
фактор, требования, бурение скважин, ткань с пропиткой, антистатическая ткань,
вредные факторы, конструкция, условия труда.
30-Sentabr, 2024-Yil
138
Neft qazib olish murakkab va ko‘p bosqichli jarayondir, shuning uchun katta investisiyalar
va mehnat sarflarini talab qiladigan bir necha o‘rganish bosqichlarini o‘z ichiga olgan kompleks
yondashuvni talab etadi. 100 mingdan ortiq ishchilar neft ishlab chiqarish ob’ektlariga jalb
qilingan. Ishchilarni qulay maxsus kiyim hamda shaxsiy himoya vositalari bilan ta’minlash neft
sanoatining oldiga muhim vazifalarni qo‘yadi[1].
Neftchining xavfsizligi, qulayligi va psixologik holati to'g'ri tanlangan maxsus kiyim
komplektiga bog‘liq. O‘z navbatida, bu mehnat unumdorligiga ta'sir qiladi. Shuning uchun, ish
lavozimlariga qarab, neftchi o‘zining maxsus kiyimiga ega bo'lishi kerak.
Maxsus kiyimlarini loyihalashda neftchilarning fikrlarini o‘rganish alohida ahamiyatga
ega bo‘lib, maxsus kiyimlarini ishlab chiqarish korxonalariga funktsional bog‘liq holda,
iste'molchi talab qiladigan assortimentda va hajmda mahsulot ishlab chiqarishni belgilaydi.
Ijtimoiy tadqiqotlar natijalari asosida maxsus kiyimning qanday ko‘rinishda bo‘lishini
neftchilarning talablariga ko‘ra belgilanadi[2].
Neft va gaz sanoati o‘bektlardagi neftchilarning amaldagi maxsus kiyimining tahlili shuni
ko‘rsatdiki, korxonalarida ishlab chiqarilayotgan maxsus kiyimlar ko‘pincha boshqa maqsadlar
uchun ishlatiladi, ular neft sohasi ishchilari uchun mo‘ljallanmagan (boshqa kasblarga tegishli),
ekspluatatsiya sharoitlariga mos kelmaydi. Maxsus kiyim tezda yaroqsiz holga keladi va
belgilangan ekspluatatsiya zo‘riqishlariga bardosh bera olmaydi[3,4]. Demak, neftchilar uchun
Maxsus kiyim assortimenti
Gazlama turi
20%
24%
42%
14%
Kombenizon va kurtka
Kurtka va shim
Kurtka, nimcha va shim
Kurtka va yarimkombenizon
30%
29%
16%
5%
20%
Propitkali
Antistatik
Olovbardoshli
Kislotaga bardoshli
Qoplangan matolar
30-Sentabr, 2024-Yil
139
maxsus kiyim nafaqat himoya vazifasini bajarishi, balki atrof-muhit va ish jarayonining barcha
o‘ziga xos jihatlarini, hamda respublikamizning issiq va quruq iqlim sharoitlarini e’tiborga olgan
holda, neftchilarning ish lavozimlariga ham mos bo‘lishi lozim. Neft korxonalarida burg‘ulovchi,
burg‘ulovchi yordamchisi, burg‘ulovchi-ta’mirlovchi, laborant-kollektor va dizelchi
vazifalaridagi ishchilar faoliyat olib borishadi[5].
2-rasm Ijtimoiy so‘rovnoma natijalarining tadqiqi
Amaldagi maxsus kiyimlarni holatini tahlil qilish va neft sohasi ishchilarining mehnat
sharoitlarini o'rganish metodologiyasi adabiyotlarda etarlicha batafsil tavsiflangan. Ushbu ishda
kuzatish usullari va ijtimoiy usullar ham qo'llanilgan. Tadqiqot ishlari Surxandaryo viloyatining
“Petromaruz Uzbekistan” neft va gaz ishlab chiqarish MCHJ xorijiy korxonasidagi ishchilar
o‘rtasida olib borildi. So‘rovnomada kamida 3 yillik ish stajiga ega va oliy toifali ishchilar jalb
etildi. Maxsus anketa-so‘rovnomasi ishlab chiqilgan. Anketa-so‘rovnomadagi savollar maxsus
kiyimni eskirish muddatini, mavjud kiyimning nuqsonlari va kamchiliklarini, neftchilarning
fikrlari, maxsus kiyimning rangi, dizayni, material turi, kelajakdagi modellarning issiq iqlimga
bardoshliligi va boshqalar bo‘yicha afzalliklarini aniqlashga imkon berdi.
Chidamliligi
Xavfli va zararli ishlab
chiqarish omillari
28%
7%
19%
5%
40%
Yirtilishi
Kirishishi
Yuvilishi
Kimyoviy ishlov berish(ximchistka)
Umumiy kirlanishi
77%
7%
6%
3%
6%
1%
Neft
Olov
Portlash
Aylanayotgan va harakatlanayotgan mexanizmlar
Bug'dab zaxarlanish
Shovqin va tebranish
30-Sentabr, 2024-Yil
140
Surxondaryo viloyatida joylashgan “Petromaruz Uzbekistan” neft va gaz ishlab chiqarish
MChJ xorijiy korxonasining 100 ga yaqin ishchilari o‘rtasida so‘rovnoma o‘tkazildi. Ijtimoiy
tadqiqotlari natijalari shuni ko'rsatdiki, ishchilarning aksariyati maxsus kiyim komplektida kurtka,
nimcha va shim-42% bo‘lishi kerakligini taklif etishdi. Maxsus kiyimning himoyalovchi
xususiyatlarga ega bo‘lishi chidamlilik darajasi umumiy kirlanishi bo‘yicha-40% ni, propitkali
gazlama-30% ni, ishchilar hayoti uchun xavfli va zararli ishlab chiqarish omillaridan 77% ni neft
tashkil qilishi kerakligini belgilashdi[6].
Xulosa.
Korxona ishchilarining xohishini inobatga olgan holda maxsus kiyim ish
lavozimiga, mehnat vazifalariga, chidamliligi yuqoriligiga va tashkilotning imidjiga mos bo‘lishi
kerakligi belgilandi va real ish sharoitlariga dosh beruvchi maxsus kiyimlarni loyihalash zarurligi
aniqlandi.
REFERENCES
1.
Сурженко Е.Я. Теоретические основы и методическое обеспечение эргономического
проектирования специальной одежды: автореф. .докт. техн. наук: 05.19.04. - Санкт-
Петербург: СПГУТД, 2001.- 49 с.
2.
Oystein Nordrum Wiggen, Sirgi Heen, Hilde Faerevik, Randi Eidsmo Reinertsen. Effect of
Cold Conditions on Manual Performance while Wearing Petroleum Industry Protective
Clothing //Industrial Health. - 2011. - №49. - P. 443451.
3.
Ulkanbayeva,G., Bobodjanov,S., Mansurova,M., Nigmatova, F.Calculation of the strength of
a shock-compensating vest made of high-strength material in an inflatable state
AIP
Conference Proceedings
, 2023, 2789, 040016
4.
Ганиева Г.А. Разработка методики проектирования специальной одежды для рабочих
нефтьяной отрасли: дис. докт. фил. (PhD): 6D072600. –Алматы: АТУ. - 2017.-30 с.
5.
Chorieva M.M. “Neft-gaz sanoat ishchilari uchun maxsus kiyimni loyihalash usullarini
takomillashtirish” (PhD) 05.06.04-“Tikuvchilik buyumlari texnologiyasi va kostyum dizayni”
dissertatsiya ishi Buxoro-2023y.
6.
Baratova U.M. Ekspluatatsion xususiyati oshirilgan matolardan neft-gaz sanoati ishchilari
uchun maxsus kiyim ishlab chiqish: magistr dissertatsiya-2023y-77b.
