30-Sentabr, 2024-Yil
182
LOYIHANI AMALGA OSHIRISHDA JAMOANING SAMARALI ISHLASHINI
NAZORAT QILISH MEXANIZMLARI
Umarjonova Surayyoxon Yakubjon qizi
Bank-moliya akademiyasi magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13853203
Annotatsiya. Loyihani muvaffaqiyatli amalga oshirishda jamoa a'zolarining birgalikda,
samarali ishlashi muhim ahamiyat kasb etadi. Loyihaning natijaga erishishi uchun jamoa faoliyati
doimiy nazorat ostida bo‘lishi zarur. Ushbu maqolada jamoa ishini samarali nazorat qilish
mexanizmlari haqida batafsil to'xtalamiz.
Kalit so’zlar: Loyiha boshqaruvi, jamoa, mehnat unumdorligi, jamoa nazorati.
MECHANISMS FOR CONTROLLING THE TEAM'S EFFECTIVE PERFORMANCE
DURING PROJECT IMPLEMENTATION
Abstract. In the successful implementation of the project, the joint and effective work of the
team members is important. In order for the project to achieve results, it is necessary to constantly
monitor the team's activities. In this article, we will discuss in detail the mechanisms of effective
control of team work.
Key words: Project management, team, labor productivity, team control.
МЕХАНИЗМЫ КОНТРОЛЯ ЭФФЕКТИВНОЙ РАБОТЫ КОМАНДЫ В ХОДЕ
РЕАЛИЗАЦИИ ПРОЕКТА
Аннотация. В успешной реализации проекта важна совместная и эффективная
работа членов команды. Чтобы проект достиг результатов, необходимо постоянно
контролировать деятельность команды. В этой статье мы подробно обсудим механизмы
эффективного контроля работы команды.
Ключевые слова: Управление проектами, команда, производительность труда,
командное управление.
Loyiha boshqaruvi – bu ma’lum bir maqsadga erishish uchun resurslarni samarali tashkil
etish, rejalashtirish va nazorat qilishning muhim jarayonidir. Loyihalar turli sohalarda, jumladan,
qurilish, muhandislik, sog’liqni saqlash va moliya kabi sektorlarda keng qo’llaniladi. Loyihaning
asosiy xususiyati shundaki, u noyob mahsulot, xizmat yoki natijani yaratishga qaratilgan
vaqtinchalik sa’y-harakatdir. Loyihalar katta yoki kichik, oddiy yoki murakkab, arzon yoki juda
qimmat bo’lishi mumkin, ammo ularning barchasi samarali boshqaruvni talab qiladi. Loyihaning
30-Sentabr, 2024-Yil
183
miqyosi va murakkabligidan qat’iy nazar, puxta rejalashtirish, resurslarni oqilona taqsimlash va
doimiy nazorat muvaffaqiyatli yakunlash uchun kalit hisoblanadi.
1.
Loyihani rejalashtirish va aniq maqsadlar qo‘yish
Har qanday loyiha muvaffaqiyatining asosi to‘g‘ri rejalashtirilgan maqsadlar va vazifalar
tizimidan iborat. Loyihani amalga oshirish jarayonida har bir jamoa a’zosining roli aniq
belgilanishi kerak. Ular o‘zlariga yuklatilgan vazifalarni to‘liq tushunishlari va bajarish uchun aniq
maqsadlarga ega bo‘lishlari zarur. Maqsadlar SMART (Specific, Measurable, Achievable,
Relevant, Time-bound) mezonlari asosida belgilangani maqsadga muvofiqdir. Bunda har bir
maqsad aniq, o‘lchanadigan, erishish mumkin bo‘lgan, jamoa maqsadlariga mos va belgilangan
vaqt ichida bajarilishi kerak.
2. Vaqtni boshqarish va jarayonni tuzish
Loyiha muvaffaqiyatli amalga oshirilishi uchun har bir vazifa aniq muddatlarda bajarilishi
zarur. Loyihaning asosiy bosqichlari (milestones) belgilanadi va har bir jamoa a’zosiga vazifa
doirasida ma’lum vaqt oralig‘ida hisobot berish majburiyati yuklanadi. Bu loyiha o‘z vaqtida
yakunlanishini ta’minlashga xizmat qiladi. Vaqtni boshqarishning samarali usullari sifatida Gantt
diagrammasi yoki PERT diagrammasidan foydalanish tavsiya etiladi. Ushbu vositalar loyihaning
qaysi bosqichida ekanligingizni aniq ko‘rsatib beradi va kechikishlarni oldini olish imkonini
yaratadi.
3. Ish jarayonini doimiy monitoring qilish
Jamoaning ishlash samaradorligini nazorat qilish uchun ish jarayonini doimiy kuzatib
borish talab etiladi. Bugungi kunda bu jarayonni soddalashtiruvchi turli texnologik yechimlar
mavjud. Masalan, Trello, Asana, Jira kabi loyiha boshqarish platformalari orqali jamoa
a’zolarining ish holatini real vaqt rejimida kuzatish mumkin. Ushbu vositalar har bir a’zoning
qaysi bosqichda ekanini, ularning ishi qanday kechayotganini monitoring qilishda qulaylik
yaratadi.
4. Teskari aloqa va muntazam hisobot berish
Teskari aloqa – samarali ishlashning asosiy omillaridan biridir. Jamoa a’zolari o‘z
ishlarining holati haqida rahbarlarga muntazam hisobot berib turishlari kerak. Har bir a’zo
bajarilgan ishlar bo‘yicha hisobot topshirishi, yuzaga kelgan muammolar yoki kechikishlarni
rahbariyat bilan muhokama qilishi lozim. Bu jamoa ichidagi muammolarni erta bosqichda aniqlash
va ularni bartaraf etishda muhim rol o‘ynaydi.
5. Motivatsiya va mukofot tizimi
30-Sentabr, 2024-Yil
184
Jamoaning samarali ishlashi uchun motivatsiya katta ahamiyatga ega. Jamoa a’zolari o‘z
mehnatlarining e’tirof etilishini bilishlari va rag‘batlantirilishi zarur. Motivatsiya jarayoni ikki xil
bo‘lishi mumkin: moliyaviy va no-moliyaviy. Moliyaviy rag’batlantirish – mukofot puli,
qo‘shimcha bonuslar kabi moddiy vositalardan iborat bo‘lsa, no-moliyaviy rag‘batlantirish esa
e’tirof etish, lavozim ko‘tarilishi, malaka oshirish imkoniyatlari kabi vositalar bilan amalga
oshiriladi. Jamoa a’zolarini har bir muvaffaqiyatli bosqich uchun mukofotlash ularning
motivatsiyasini oshiradi va kelgusidagi faoliyatlarini yanada samarali qilishga xizmat qiladi.
6. Resurslarni samarali boshqarish va taqsimlash
Har qanday loyiha uchun resurslarning to‘g‘ri taqsimlanishi va ulardan samarali
foydalanilishi muhim ahamiyatga ega. Resurslar moddiy va inson resurslariga bo‘linadi.
Jamoaning samarali ishlashi uchun har bir a’zoga zarur resurslar o‘z vaqtida taqdim etilishi
lozim. Masalan, texnik vositalar, ma’lumotlar bazalari, moliyaviy mablag‘lar yoki inson resurslari
yetarli miqdorda ta’minlanishi kerak. Resurslarni noto‘g‘ri taqsimlash jamoaning ishi
sekinlashishiga yoki sifatli mahsulot yaratilmasligiga olib kelishi mumkin.
7. Muammolarni hal qilish mexanizmi
Har qanday loyihani amalga oshirish jarayonida muammolar yoki kechikishlar yuzaga
kelishi tabiiydir. Shu sababli, jamoa ichida muammolarni tezda hal qilish mexanizmi bo‘lishi
kerak. Bu mexanizmning asosiy vazifasi – muammoni erta bosqichda aniqlash va uni bartaraf etish
uchun tegishli choralarni ko‘rishdir. Jamoa a’zolari o‘rtasida ochiq va erkin muloqot qilish,
muammolarni o‘z vaqtida ko‘tarish va ularni hal qilish bo‘yicha tegishli yo‘riqnomalarni ishlab
chiqish zarur. Agar muammolar o‘z vaqtida hal qilinmasa, loyiha kechikishi yoki kutilgan natijaga
erishmasligi mumkin.
8. Ish natijalarini baholash
Jamoaning samaradorligini oshirish uchun ish natijalarini doimiy ravishda baholab borish
muhimdir. Bu jarayon loyihaning har bir bosqichi yakunlangach amalga oshirilishi lozim.
Baholashning asosiy mezonlari: belgilangan maqsadlarga erishilganmi, vazifalar to‘liq
bajarilganmi, belgilangan muddatlarda yakunlanganmi va natijalar talabga muvofiqmi. Jamoa
faoliyatini baholash orqali kelgusi loyihalarda qanday yaxshilanishlar qilish mumkinligini
aniqlash mumkin bo‘ladi.
Loyihani amalga oshirishda jamoaning samarali ishlashini ta'minlash uchun yuqoridagi
mexanizmlar muhim ahamiyatga ega. Aniq maqsadlar belgilash, vaqtni boshqarish, doimiy
monitoring qilish, motivatsiya va mukofot tizimini joriy etish hamda muammolarni tezda hal qilish
orqali loyihaning muvaffaqiyatli amalga oshirilishiga erishish mumkin. Bu mexanizmlar jamoa
30-Sentabr, 2024-Yil
185
a'zolarining samarali ishlashini ta’minlaydi va loyiha natijalarining yuqori sifatli bo‘lishiga zamin
yaratadi.
Loyiha boshqaruvi amaliyotidagi oʻzgarish loyihalarni boshqarish usullari qoʻllaniladigan
boshqaruv ob’yektlari doirasini kengaytirish va loyihalarning oʻziga xos xususiyatlari va ularni
amalga oshirish usullarini hisobga olgan holda takomillashtirilgan yoki yangi usullar va
vositalardan foydalanish bilan bogʻliqdir.
Loyihani boshqarish usullari nafaqat yirik kompleks loyihalar, qurilish va muhandislik,
dizaynga asoslangan ishlab chiqarish, yuqori raqobatbardosh, yuqori texnologiyali ishlab chiqarish
kabi an’anaviy sohalarda, balki korxona faoliyatini rivojlantirish, ommaviy bozorda ijodiy
loyihalarni boshqarish uchun deyarli barcha sohalarda qoʻllaniladi. Ommaviy axborot vositalari,
siyosiy va ijtimoiy loyihalar.
Loyihani boshqarish usullaridan foydalanish katta kompaniyalarning imtiyozlaridan voz
kechdi, oʻrta va kichik biznes ham ushbu yondashuvlardan foydalanishga va mutaxassislarni
tayyorlashga kirishdi.
Davlat hokimiyati organlari tomonidan loyihalarni boshqarishga qiziqish ortmoqda.
Loyihaga yoʻnaltirilgan usullar alohida loyihalarni boshqarishda va maqsadli dasturlar
darajasida qoʻllaniladi. Davlat sektorida amalga oshirilayotgan loyihalar va dasturlar bir qator
xususiyatlarga ega boʻlib, bu an’anaviy loyihalarni boshqarish usullarini takomillashtirish va
moslashtirishni nazarda tutadi.
Butun dunyodagi bir qator mamlakatlarda hukumat va davlat organlari loyihalarni
boshqarish metodologiyasida davlatning samarali rivojlanishini ta’minlashning muhim vositasi va
milliy loyiha boshqaruvi imkoniyatlarini shakllantirishini e’lon qilishdi.
Amalda namoyon boʻladigan muhim tendensiya loyiha menejerining rolini oʻzgartirishdir.
Buning sababi shundaki, loyiha boshqaruvi ob’yekti sifatida tushuntirish yanada
murakkablashadi.
Soʻnggi yillarda maqsadlarni belgilash yondashuvlari va loyiha muvaffaqiyati mezonlarini
shakllantirish sezilarli darajada oʻzgardi. Agar 1990-yillarning oʻrtalarida loyihalarning aksariyati
loyiha doirasida yaratilgan mahsulot (aktivlar, tizim) uchun talablar sifatida shakllantirilgan boʻlsa
va muvaffaqiyat belgilarga muvofiq, “vaqt boʻyicha, budjet ichida, spetsifikatsiya asosida”
shakllantirilgan boʻlsa, bugungi kunda tashkilotlar biznes maqsadlariga erishish va loyihaning
barcha ishtirokchilarining manfaatlarini inobatga olgan holda, loyiha maqsadlari va muvaffaqiyat
belgilarini bogʻlashga intiladi.
30-Sentabr, 2024-Yil
186
Natijada, loyihalarning miqyosi va vaqt chegaralari oʻzgarmaydi, balki loyiha
menejerining roli, menejerning vakolati va loyihani amalga oshirishni tashkil qilish uchun uning
majburiyatlari va talablari ham oʻzgaradi. Misol uchun, loyiha maqsadlari va muvaffaqiyat
belgilarini kompaniyaning biznes maqsadlariga erishish bilan bogʻliq koʻrsatkichlar bilan
belgilash loyiha muddatini aktivlar operatsiyalari bosqichiga oʻzgartiradi va loyihaga
ishtirokchilarni nafaqat aktivni yaratish bilan, balki uning faoliyatini ham oʻz ichiga oladi.
REFERENCES
1.
Sh.M. Mirziyoev. Tanqidiy tahlil, qat’iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir
rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak. //Xalq so‘zi, 2017 yil 16 yanvar.
2.
Suyunov D.X., Xolbaev B.A. Loyiha boshqaruvi: uslub va standartlar. O‘quv qo‘llanma.
2021. – 208 b.
3.
Real Estate Project Finance. Different types of funding for a real estate development
project. Written by CFI Team. Published January 28, 2020. Updated December 15, 2022.
https://corporatefinanceinstitute.com/resources/commercial-real-estate/real-estate-project-
finance/
