30-Sentabr, 2024-Yil
233
ERNEST HEMINGUEYNING HIKOYA YARATISH MAHORATI
Karomatova Mohinur Imom qizi
Abdijalilova Sarvinoz Yoqub qizi
Buxoro davlat pedagogika instituti, Sirtqi ta’lim shakli,
O‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishi talabalari.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13853584
Annotatsiya. Ushbu maqolada Ernest Heminguey asarlaridagi urush davrida insoniyat
jamiyatida ro'y bergan mudhish yo'qotishlar va insonlarning bir biriga bo'lgan munosabatlardagi
tinim bilmas poʻrtanalar, ijodkor asarlaridagi insoniylik tuygʻulari va uni jahonga tanitgan
asarlari haqida soʻz boradi.
Kalit soʻzlar: Ernest Heminguey, jurnalist-reportyor, Heminguey asarlari, urush, ruhiy
holat, xarakterli uslub, "Alvido, qurol" asari, fashizm.
ERNEST HEMINGWAY'S STORY-MAKING SKILLS
Abstract. This article talks about the terrible losses that occurred in human society during
the war in the works of Ernest Hemingway and the incessant changes in people's relationships
with each other, the feelings of humanity in the works of the artist and his works that introduced
him to the world.
Key words: Ernest Hemingway, journalist-reporter, Hemingway's works, war, state of
mind, character style, A Farewell to Arms, fascism.
НАВЫКИ ЭРНЕСТА ХЕМИНГУЭЯ СОЗДАВАТЬ ИСТОРИИ
Аннотация. В данной статье говорится об ужасных потерях, произошедших в
человеческом обществе во время войны в творчестве Эрнеста Хемингуэя и
непрекращающихся изменениях во взаимоотношениях людей друг с другом, о чувствах
человечности в творчестве художника и его произведениях, которые его познакомили миру.
Ключевые слова: Эрнест Хемингуэй, журналист-репортер, творчество Хемингуэя,
война, душевное состояние, стиль персонажей, «Прощай, оружие», фашизм.
E.Xeminguey qalamiga mansub yuzdan ortiq hikoyalar mavjud bo‘lib, adib hayotlik
chog‘ining o‘zida besh nafar hikoyalar to‘plami chop etilgan bo‘lsa, yozuvchi vafotidan keyin
yana ko‘plab hikoyalar to‘plami takror-takror chop etib kelinmoqda. Ammo afsuski, o‘zbek tiliga
E.Xemingueyning barmoq bilan sanarli hikoyalari tarjima qilingan bo‘lib, ularning soni o‘ndan
oshadi, xolos. Jumladan, “Frensis Makomberning omonat baxti”, “Yengilmas”, “Qotillar”,
“Yomg‘irda qolgan mushuk”, “Dahshatli kutish”, “Doktor va uning ayoli”, “Hindular chodiri”,
30-Sentabr, 2024-Yil
234
“Maestro bilan suhbat” va boshqa suhbat yoki xatlaridir. Bu albatta, yozuvchining ummondek ijodi
oldida ancha kam raqamlardir. Lekin shunga qaramay, o‘zbek kitobxonlari allaqachon
E.Xemingueyning nomi, uning lo‘nda va ravon uslubi, dovyurak qahramonlari bilan allaqachon
qadrdon bo‘lib ketgan. E.Xemingueyning mashhur hikoyalari juda ko‘p, shulardan biri
“Yomg‘irda qolgan mushuk” asaridir. Mazkur hikoya o‘zbek tilimizga mohir tarjimon Olim
Otaxon tomonidan professional tarzda tarjima qilingan va nufuzli jurnalimiz “Jahona dabiyoti”
ning 2014 yil 12-sonida chop etilgan. “Yomg‘irda qolgan mushuk” (“Cat in the Rain”) hikoyasi
1925 yili yozuvchining “Bizning zamonlarda” (“In Our Times”) to‘plamida nashr etilgan.
Xemingueyning ayollar obraziga murojaat etish sababi va ularni o‘z asarlarida aks
ettirganligi uning o‘z istagiga binoan emas, yoki Amerika tabiatiga xos bo‘lgani uchun ham emas,
balki boshqa mamlakatlar adabiyotida ayol qahramonlarsiz asar yaratish nomukammal bo‘lgani
sababdandir. Asarlaridagi ayollarning roli esa bosh erkak qahramonlarga ruhiy va jismoniy madad
berish, ba’zan esa aksincha, erkakni yerga urib, uni yolg‘iz va dahshatli hayotni bir o‘zi
kechirishga hukmqilish, er-xotinlik rishtalarini tamomila uzib tashlab, bir o‘zini so‘qqabosh
ahvolda qoldirishedi. Yana bir tomondan Xemingueyning ayrim hikoyalarida buning aksi ham
ifodalanadi, mehr-muhabbatga tashna ayolning o‘tinchli yolvorishlari erkaktomonidan e’tiborsiz
va shafqatsiz holda qoldiriladi. Bu kabi syujet tizimi yozuvchining “Yomg‘irda qolgan mushuk”
hamda “Begona fasl” nomli hikoyalaridamohirona tarzda yoritib berilgan”. “Yomg‘irda qolgan
mushuk” hikoyasining bosh qahramoni amerikalik ayol ismsiz tarzda tasvirlanadi. Hikoya
avvalida biz uni turmush o‘rtog‘i Jorj bilan Italiyadagi mehmonxonaga dam olgani kelganini
ko‘ramiz. Mehmonxona dengizgaqarata qurilgan, orqasida bog‘i, ro‘parasida esa urush sharafiga
katta haykal o‘rnatilgan maydoni bor. Butun hikoya davomida muttasil yomg‘ir yog‘ibturadi,
shunday ekan, yosh juftlik tashqariga chiqolmay, xonalariga qamalib olishga majburbo‘ladilar.
Amerikalik ayol yog‘ayotgan yomg‘irni tomosha qilib turarkan, to‘satdan bog‘dagi stol
ostida yomg‘irdan o‘zini panalagancha qunishib o‘tirgan mushukchaga ko‘zi tushadi. Birdan
ayolning himoyasiz mushukchaga rahmi keladi va uni xonasiga olib chiqishni qattiq istab qoladi.
Biroq u tashqariga chiqqanida mushuk qayoqqadir g‘oyib bo‘ladi, umidi so‘ngan ayol
mehmonxonaga quruq qo‘l bilan qaytib keladi. Shuyerda biz uning eri bilan kechgan suhbatidan
erkakning ayolga nisbatanjuda beparvo, anchayin xudbin va boqi beg‘am bir kimsa ekanligini
ko‘ramiz. U xotini mushukni olgani tashqariga chiqib ketayotganida ham yotgan joyidanboshini
ko‘tarmaydi, quruqqina qilib “Yomg‘irda ivib ketma”, deb qo‘yadi, xolos. Ayolning bu
munosabatdan ancha yillardan beri ko‘ngli o‘ksigan, u o‘zini butun umr yolg‘iz, e’tiborsiz,
mehrsiz holda his qilib yashagan. U o‘sha mushukchani hamqalbini ayovsiz ezayotgan
30-Sentabr, 2024-Yil
235
yolg‘izlikdan, hasratlaridan qutqarish uchungina istagan, u bilan dardu g‘amlarini biroz bo‘lsa-da
unutishni, taskin topishni xohlagan edi. Chunki ayol yaxshi bilardiki, bundan buyon ham unga
erining mehr, e’tibor berishi anchadargumon edi. lohida e’tibor talab qiladi. U zamonaviy
hayotning qarama-qarshiliklaridanbiri, pulning hukmronligi va ayniqsa ayollar hayotini izdan
chiqarayotgan lavhalarini “Yomg‘irdagi qolgan mushuk” hikoyasida tasvirlaydi. Hikoya davomida
norozilik tuyg‘usi tarqalib ketganga o‘xshaydi, nimadir yetishmayotgandek bo‘lib ko‘rinadi. Asar
qahramoni hayotda chinakam ayol bo‘lishni hohlayotganini aytadi: “Men to‘ydim”, - deydi u.
“Sochlarimni mahkam tortib, silliq qilishni va boshimning orqa tomonida katta tugun bo‘lishini
va ularga tegishni istayman”, deydi u. U rostdanam ayol bo‘lishni istar edi. Bunday bayonot
paradoksal bo‘lib tuyulishi mumkin. Axir u darhaqiqat bir ayol. “Yomg‘irda qolgan mushuk”
hikoyasini tahlil qilishni davom ettirar ekanmiz, shuni ta’kidlash kerakki, qahramonimiz qandaydir
chuqur ma’noda ayol emasligidan qoniqmaydi, u erkin, sevimli, qadrli ayol bo‘lishni orzuqiladi.
Ammo erkakning ko‘ziga hammasi joyidadek bo‘lib ko‘rinadi. Hikoya mobaynida faqat
kitob o‘qib yotadi. U ayoli inson sifatida o‘zini qidirayotganini ko‘rmaydi va his qilmaydi”.
“Yomg‘irda qolgan mushuk” hikoyasini o‘zbek tiliga tarjima qilgan mohir mutarjim Olim
Otaxon Xemingueyning hikoyachilikdagi badiiy mahorati, xususan, mehmonxona janobining ayol
qalbida mehr uyg‘ota olganligini shunday ifodalaydi: “Ziyrak, mulohazakor kitobxonda savol
tug‘iladiki, qanday qilib va nima sababdan shunday muhtasham mehmonxonaning yoshi ulug‘,
martabali xo‘jayini (hikoyada uni padrone deb atashadi) g‘irt notanish ayolning beorom qalbiga
yo‘l topa oladi – avval u yomg‘irda shalabbo bo‘lmasligi uchun xizmatkordan soyabon berib
yuboradi, keyin amerikalik ayol topolmagan mushukni topib unga yetkazadi. Ehtimol, oq-qorani
tanigan, turmush qiyinchiliklari-yu, odamlarni yaxshi bilgani uchun shunday qilishni lozim
topgandir; ehtimol, mehmonxonaga kelib ketayotganson-sanoqsiz mijozlar orasida o‘zini doim
yolg‘iz sezgani uchun amerikalik ayolga hamdard bo‘lgisi kelgandir”. “Yomg‘irda qolgan
mushuk” hikoyasining yana bir muvaffaqqiyati shundaki, o‘quvchi unda ortiqcha ramzlarga,
o‘xshatish, metafora yoki troplarga duchkelmaydi. Biroq Xeminguey uslubi shundayki, u hamisha
o‘z kitobxoniga soddalik va lo‘ndalik orqali o‘zining murakkab va mukammal g‘oyalarini
singdirishga erishib kelgan. “Unda (hikoyada) badiiy adabiyotda biz ko‘nikkan sifatlar, tashbehlar,
bo‘rttirishlar, obrazli ifodalar uchramaydi – quruqqina yozilganday taassurot uyg‘otadi. Lekin
zohiran his-hayajonsiz, ehtirossiz, quruq tuyilgan bilan botinan to‘laqonli, jo‘shqin, ehtirosga
limmo-lim asar. Ta’bir joiz bo‘lsa, aysberg –muzqoyaning asosiy qismi suv ostida, ya’ni bu o‘rinda
matn zamirida, bir uchigina suv yuzasida ko‘rinish beradi. Shu jihati bilan hikoya yozuvchi
yaratgan “aysberg nazariyasi”ning barcha talablariga javob beradi”. Hikoyaning eng kulminatsion
30-Sentabr, 2024-Yil
236
nuqtasi sifatida amerikalik olim Jozef Maykl quyidagi parchani keltiradi: “Hikoyaning juda ko‘p
joylarida yengil kinoya ohangi ufurib turadi. Eng e’tiborlisi, hikoya boshida yog‘a boshlagan
yomg‘ir voqealar avj olgani sari uham kuchayib boraveradi. Yoki bog‘da yomg‘irdan berkinib
o‘tirgan mushukni olgani chiqqanda amerikalik ayolga mehmonxona oqsochining bergan quyidagi
savolini olaylik. U ayolga: – Ha perduto qualque cosa, Signora? (italyan. Biror narsangizni
yo‘qotdingizmi, xonim.) Shunchaki berilgan bu savolda ayolning eng nozik dardlari aks etib
turgandek bo‘ladi. U ayol zoti uchun eng kerakli, eng zarur bo‘lgan mehrni, muhabbat, e’tibor,
hurmatni yo‘qotgan, unga ichikkan edi”. Xeminguey hikoyalari o‘zining ixchamligi, lo‘nda va
ma’noli dialoglarga boyligi, muallifning ortiqcha izohisiz yozilganligi bilan boshqa yozuvchilar
ijodidan ajralib turadi. “Yomg‘irda qolgan mushuk” hikoyasida ham biz yozuvchining hikoya
yaratish mahoratiga qoyil qolsak, bir tomondan asardagi ayol obrazining ismsiztarzda
tasvirlanishiga qaramasdan, unga nisbatan o‘quvchi qalbida xayrixohlik, rahm-shafqat uyg‘ota
olganligiga to‘la iqror bo‘lamiz. Go‘yo Xemingueyning birgina ayol obrazi orqali butun Amerika,
butun dunyo ayollari hamisha mehr, ehtirom, hurmat va e’tiborga mutlaq loyiq ekanligini his
qilamiz
REFERENCES
1.
Uraeva, D. S., Sharipova, M. B., Zaripova, R. I., & Nizomova, S. S. (2020). THE
EXPRESSION OF THE NATIONAL TRADITIONS AND BELIEFS IN UZBEK
PHRASEOLOGICAL UNITS.
Theoretical & Applied Science
, (6), 469-472.
2.
Sharipova, M. B., & Nizomova, S. S. (2018). The artistic image of the image of" water" in
the poem.
ученый xxi века
,
11
, 75.
3.
Рахимов, Ф. Б., & Шарипова, М. Б. (2020). Место инноваций в решении современных
проблем непрерывного образования.
Academy
, (5 (56)), 38-40.
4.
Шарипова, М. Б., & Садуллоева, М. Б. К. (2020). Профессия «учитель» и её роль в
обществе.
Проблемы педагогики
, (1 (46)), 24-25.
5.
Ахмедова, М. Ш., & Шарипова, М. Б. (2016). Воспитание ребенка на основе
народных традиций.
Молодежь в науке и культуре XXI в.: материалы междунар.
науч
, 118.
6.
Шарипова, М. Б., & Мустакимова, Г. А. (2019). Наследие мыслителей в эстетическом
воспитании учащихся начальной школы.
Вестник магистратуры
, (10-5 (97)), 48-49.
30-Sentabr, 2024-Yil
237
7.
Шарипова, М. Б., & Муродова, Ш. Ш. (2020). ХУДОЖЕСТВЕННАЯ
ИНТЕРПРЕТАЦИЯ ОБРЯДОВ В ЭПОСЕ «АЛПОМИШ».
Научный журнал
, (9 (54)),
32-34.
8.
Шарипова, М. Б. (2020). Саьдуллаева МБК РАЗВИТИЕ ТВОРЧЕСКИХ
СПОСОБНОСТЕЙ ДЕТЕЙ В ДОШКОЛЬНОМ ОБРАЗОВАНИИ.
Проблемы
педагогики
, (6), 51.
9.
Шарипова, М. Б., & Ашурова, Ф. А. (2020). Межличностные отношения в
дошкольном возрасте.
Вестник магистратуры
, (1-5 (100)), 35-36.
10.
Sharipova, M. (2020). " Alpomish" dostoni-o'zbek xalqi tarixi badiiy ifodasi.
ЦЕНТР
НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
1
(1).
11.
Шарипова, М. Б., & Истамова, З. (2020). Особенности этического воспитания детей
дошкольного возраста.
Вестник магистратуры
, (1-5), 39.
12.
Baxshilloyevna, M. S., & Shuhratovna, M. S. (2021). Description and interpretation of
wedding customs in the epic" Alpomish".
Middle European Scientific Bulletin
,
11
.
13.
Ravshanova, S. M. G. F. Q., & XOSLIGI, Q. D. O. Z. (2021). MILLIY RUH VA
AN’ANALAR.
Scientific progress.–2021
,
7
.
14.
Sharipova, M. (2020). O'lmas an'ana va marosimlar-ma'naviyatimizning nodir
xazinasi.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
1
(1).
15.
Sharipova, M. B., Marg’Uba Fazliddin Qizi Jomurodova, X. A. L. Q., & IFODASI, D.
Scientific progress. 2021.№ 7.
URL: https://cyberleninka. ru/article/n/xalqdostonlarida-
sovchilik-marosimi-badiiy-ifodasi-alpomish-dostoni-misolida (дата обращения: 22.12.
2021)
.
16.
Sharipova, M. B. (2021). Gulasal Shavkat Qizi Farmonova NIKOHDAN SO’NG ADO
ETILADIGAN
URF-ODATLAR
TASVIRI
(“ALPOMISH”
DOSTONI
MISOLIDA).
Scientific progress
,
7
.
17.
Sharipova, M. B., Muslimova, L. M. Q., & XALQ, D. O. R. A. A. (2021). HAMDA
DOLZARBLIGI (“ALPOMISH” DOSTONI MISOLIDA).
Scientific progress
,
2
(7),
1130-1134.
18.
Шарипова, М. Б., & Саьдуллаева, М. (2019). Модульное обучение в системе
образования.
Вестник магистратуры.–2019
, 4-3.
19.
Sharipova, M. (2022). ЭПОСА" АЛПОМИШЬ"-ИСТОЧНИК НАРОДНОГО
ВОСПИТАНИЯ, ВЕДУЩИЙ ПОКОЛЕНИЕ К СОВЕРШЕНСТВУ.
ЦЕНТР
НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
12
(12).
30-Sentabr, 2024-Yil
238
20.
Шарипова, М. Б., & Хусаинова, З. Х. (2021). ВОСПЕВАНИЕ НАЦИОНАЛЬНЫХ
ДУХОВНЫХ ЦЕННОСТЕЙ В ГЕРОИЧЕСКОМ ЭПОСЕ.
Вестник науки и
образования
, (16-2 (119)), 106-108.
21.
Sharipova, M. (2021, September). YOSH AVLOD RUHIY VA MA’NAVIY
DUNYOSINI
BOYITISHDA
QAHRAMONLIK
EPOSINING
O’RNI: DOI:
10.53885/edinres. 2021.17. 14.046 Sharipova Maxbuba Baxshilloyevna BuxDU,
Maktabgacha ta’lim kafedrasi o’qituvchisi. In
Научно-практическая конференция
(pp.
116-117).
22.
MA’NAVIY YARVA, O. R. D. DOI: 10.53885/edinres. 2021.17. 14.046 Sharipova
Maxbuba Baxshilloyevna BuxDU.
Maktabgacha ta’lim
.
23.
Шарипова, М. Б., & Саидова, Д. Х. К. (2020). Методы и средства использования
национальных ценностей в духовно-нравственном воспитании детей в
семье.
Проблемы педагогики
, (3 (48)), 31-32.
24.
Sharipova, M. B., & Shokirova, N. Z. Q. (2021). ALPOMISH.
DOSTONI–BADIIY
BARKAMOL ASAR//Scientific progress
, (7).
25.
Шарипова, М. Б. (2020). Неьматова ШН ФОРМИРОВАНИЕ ЭСТЕТИЧЕСКОЙ
КУЛЬТУРЫ
ВОСПИТАННИКОВ
ДОШКОЛЬНЫХ
ОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ
УЧРЕЖДЕНИЙ.
Вестник магистратуры
, (3-3), 102.
26.
Baxshilloyevna, S. M. (2022). MAKTABGACHA YOSHIDAGI BOLALAR MA’NAVIY
DUNYOSINI BOYITISHDA “ALPOMISH” DOSTONING O’RNI.
BOSHQARUV VA
ETIKA QOIDALARI ONLAYN ILMIY JURNALI
,
2
(2), 146-152.
27.
Sharipova, M. B., & Jalolova, S. Z. Q. (2021). HOZIRGI MAISHIY TURMUSHDA O’Z
O’RNIGA TO’LA EGA BO’LGAN MAROSIMLAR (“ALPOMISH” DOSTONI
MISOLIDA).
Scientific progress
,
2
(7), 1114-1119.
28.
Sharipova, M. (2023). РОЛЬ ГЕРОИЧЕСКОГО ЭПОСА В ОБОГАЩЕНИИ
ЖЕНСКОГО
ЭСТЕТИЧЕСКОГО
МЫШЛЕНИЯ.
ЦЕНТР
НАУЧНЫХ
ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
31
(31).
29.
Sharipova, M. (2022). ЭПОСА" АЛПОМИШЬ"-ИСТОЧНИК НАРОДНОГО
ВОСПИТАНИЯ, ВЕДУЩИЙ ПОКОЛЕНИЕ К СОВЕРШЕНСТВУ.
ЦЕНТР
НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
12
(12).
30.
Sharipova, M. B. (2021). Laylo Mirzo Qizi Muslimova XALQ DOSTONLARINI
O’RGATISHNING AMALIY AHAMIYATI HAMDA DOLZARBLIGI (“ALPOMISH”
DOSTONI MISOLIDA).
Scientific progress
, (7)
