2024
OCTOBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 8
40
TIJORAT BANKLARINING RISKGA ASOSLANGAN AUDITNI TASHKIL QILISHNI
TAKOMILLASHTIRISH
Choriyev Rasul Ravshan o‘g‘li
https://doi.org/10.5281/zenodo.13895178
Annotatsiya. Ushbu tezisda ichki va tashqi auditlarning mamalakatimizdagi va butun
Jahondagi ahamiyati to‘g‘risida ma’lumotlar keltirilgan. Shuningdek riskga asoslangan auditni
tashkil qilishni takomillashtirishga doir masalalar bayoni keltirilgan.
Kalit so‘zlar: Audit, kapital, korporativ boshqaruv, ekspertiza, rahbarlar, xodimlar,
mijozlar, mulkdorlar, kreditorlar, investorlar.
IMPROVING RISK-BASED AUDIT ORGANIZATION OF COMMERCIAL BANKS
Abstract. This thesis presents information about the importance of internal and external
audits in our country and in the whole world. Also, a description of issues related to the
improvement of risk-based audit organization is given.
Keywords: Audit, capital, corporate governance, expertise, executives, employees,
customers, owners, creditors, investors.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ РИСК-ОСНОВАННОЙ ОРГАНИЗАЦИИ АУДИТА
КОММЕРЧЕСКИХ БАНКОВ
Аннотация. В данной диссертации представлена информация о значении
внутреннего и внешнего аудита в нашей стране и во всем мире. Также дано описание
вопросов, связанных с совершенствованием организации риск-ориентированного аудита.
Ключевые слова: Аудит, капитал, корпоративное управление, экспертиза,
руководители, сотрудники, клиенты, собственники, кредиторы, инвесторы.
KIRISH
O’zbekistonda auditning tarkib topishi misilsiz tarixiy o’zgarish bozori qtisodiyotiga o’tish
bilan izohlanadi. Chunki bozor iqtisodiyotida tadbirkorlik sub’ektini boshqarish vazifasi
professional menejerlar qo’liga o’tdi, natijada tashkilot moliyaviy holatini mustaqil nazorat
qilishga ehtiyoj tug’ildi. Kapitallarni jamlashda aktsiyalashtirish, qimmatli qog’ozlar bozorining
rivojlanishi, korporativ boshqaruv tizimining yo’lga qo’yilishi mustaqil moliyaviy ekspertiza
natijalarioshkoraligini ta’minlash zaruratini tug’diradi. Chunki moliyaviy hisobotlar tashkilotbilan
aloqada bo’lgan barchani, ya’ni rahbarlar, xodimlar, mijozlar, mulkdorlar, kreditorlar, investorlar,
davlat va hokimiyat organlarini mustaqil auditorlartasdiqlaydigan axborotlar qiziqtiradi, hisobotlar
2024
OCTOBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 8
41
boshqa tashkilotlarning banklarbilan hamkorlik qilishi uchun ishonch uyg’otadi. binobarin
mamlakatimizda auditturli guruhlarning qiziqishi va talablariga javob tariqasida paydo bo’ldi.
Shuning uchun ham Prezidentimiz tomonidan ushbu sohani rivojlintirish vatalab darajasida
amalga oshirilishini ta’minlash, hamda respublikamizda auditsohasini rivojlanishi va
takomillashishi uchun barcha choralarni ko’rib bormoqda.
«Auditorlik faoliyati to’g’risida»gi O’zbekiston Respublikasi Qonunini amalga oshirish
maqsadida qabul qilingan Prezident Farmonlari va hukumat qarorlarini hamushbu tizimning
birinchi pog’onasiga kiritish mumkin.
Auditorlik faoliyatini me’yoriy tartibga solish tizimining ikkinchi pog’onasi -Auditorlik
faoliyatining milliy standartlarini (AFMS) va boshqa me’yoriy hujjatlarnio’z ichiga oladi.
Auditorlik faoliyati milliy standartlari (AFMS) - bu barcha auditorliktashkilotlari
o’zlarining professional faoliyatlari jarayonida rioya qilishlari lozimbo’lgan yagona tartibga solib
turuvchi me’yoriy hujjatlardir. Standartlar O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi tomonidan
ishlab chiqilib tasdiqlanadi va Adliyavazirligida ro’yxatga olinadi. O’zbekiston Respublikasi
Auditorlik faoliyati milliystandartlari (AFMS) Auditning Xalqaro Standartlari (AXS
(International Standards of auditing - ISAS) negizida ishlab chiqiladi va asosan auditorlik
tekshiruvlarini o’tkazishqoidalarini belgilaydi. Bu qoidalar moliya-xo’jalik faoliyatining barcha
sub’ektlaridabir xil qo’llaniladi. Hozirgi kungacha 20 ta AFMS ishlab chiqilgan va
Adliyavazirligida ro’yxatga olingan.
Auditorlik faoliyatini amalga oshirish jarayonida auditorlik standartlariga rioyaqilish audit
sifatini va uning natijalari ishonchliligini kafolatlaydi. Auditorlik faoliyatimilliy standartlarini
xalqaro standartlar talablari darajasiga etkazish uchun shakl vamazmun jihatidan keng qamrovli
ishlar amalga oshirilmoqda.
Auditorlik standartlarining ahamiyati quyidagilardan iborat: ularga rioyaqilinganda
auditorlik tekshiruvlarining yuqori sifatli bo’lishi ta’minlanadi; auditorlikamaliyotiga yangi ilmiy
yutuqlarni joriy qilishga yordam beradi; muayyan vaziyatlardaauditorlar qanday ish tutishlarini
belgilab beradi.
2002 yil 13 dekabrida «Auditorlik faoliyati to’g’risida»gi Qonunning 6-moddasiga
kiritilgan qo’shimchaga muvofiq, «auditorlik tashkiloti auditorliktekshiruvining shakllari va
usullarini mustaqil belgilaydi». Demak, auditorlik tashkilotio’zining ichki ish standartlarini
shakllantirishi va buyruq bilan tasdiqlashi zarur. Ichki ish standartlarida tekshiriladigan xo’jalik
yurituvchi sub’ektning tarmoq, texnologik va boshqa xususiyatlari aks ettirilishi kerak. Ammo,
ularning qoidalari xalqaro va milliystandartlar qoidalaridan chetga chiqmasligi lozim.
2024
OCTOBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 8
42
Ichki ish standartlarini auditorlikfaoliyati huquqiy-me’yoriy tartibga solish tizimining
uchinchi pog’onasiga kiritish mumkin.
O’zbekistonda auditning tarkib topishi misilsiz tarixiy o’zgarish bozoriqtisodiyotiga o’tish
bilan izohlanadi. Chunki bozor iqtisodiyotida tadbirkorliksub’ektini boshqarish vazifasi
professional menejerlar qo’liga o’tdi, natijada tashkilotmoliyaviy holatini mustaqil nazorat
qilishga ehtiyoj tug’ildi. Kapitallarni jamlashdaaktsiyalashtirish, qimmatli qog’ozlar bozorining
rivojlanishi, korporativ boshqaruvtizimining yo’lga qo’yilishi mustaqil moliyaviy ekspertiza
natijalari oshkoraliginita’minlash zaruratini tug’diradi.
REFERENCES
1.
Qaror (2020) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 24-fevraldagi PQ-4611-
son ”Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga oʻtish boʻyicha qoʻshimcha chora-
tadbirlar toʻgʻrisida” qarori.
2.
Qonun (2021) “Auditorlik faoliyati to’g’risida”gi O’zbekiston Respublikasi Qonuni 677-
son. 25.02.2021y.
3.
Sobirovich T.S. (2022) Reduction in the volume of transactional deposits as a factor of
ensuring the financial stability of banks //The Journal of Economics, Finance and
Innovation. –Т. – №. 2. – С. 8-15.
4.
Togayev S.S. et al. (2023) Schools of strategic planning: a critical analysis of
existing concepts //Educational Research in Universal Sciences. – Т. 2. – №. 1. – С. 488-
494b
