31-oktabr, 2024-Yil
90
BINO VA INSHOOTLARNING ISSIQLIK IZOLYATSIYA JARAYONLARINI
TAKOMILLASHTIRISH – QISH MAVSUMIGA TAYYORLASH
Saydaxmedova Zahroxon Rustam qizi
https://doi.org/10.5281/zenodo.13899868
Annotatsiya. Maqolada bino-inshootlarni qish masumiga tayyorlash rejasini tuzishda,
birinchi navbatda issiqlik ta’minoti manbalari, issiqlik trassasini ta’mir qilishni hamda o‘tgan
isitish mavsumida aniqlangan isitish tizimlaridagi, issiq va sovuq suv ta’minoti va boshqa
muhandislik tizimlaridagi kamchilik va nuqsonlarni bartaraf etishi ko‘zda tutilgan.
Kalit so‘zlar: muhandislik tizimi, konstruksiya va qurilmalarini, texnik ekspluatatsiya,
sanitar-texnik tizimlar, me’yoriy temperature.
IMPROVEMENT OF THERMAL INSULATION PROCESSES OF BUILDINGS AND
CONSTRUCTIONS - PREPARATION FOR THE WINTER SEASON
Abstract. In the article, when drawing up a plan for preparing buildings and structures for
the winter season, first of all, the repair of heat supply sources, heat lines, and the elimination of
deficiencies and defects in heating systems, hot and cold water supply, and other engineering
systems identified during the previous heating season. provided for.
Key words: engineering system, construction and devices, technical operation, sanitary-
technical systems, standard temperature.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ПРОЦЕССОВ ТЕПЛИЗОЛЯЦИИ ЗДАНИЙ И
СООРУЖЕНИЙ – ПОДГОТОВКА К ЗИМНЕМУ СЕЗОНУ
Аннотация. В статье при составлении плана подготовки зданий и сооружений к
зимнему сезону в первую очередь производится ремонт источников теплоснабжения,
теплотрасс, а также недостатков и дефектов систем отопления, горячего и холодного
водоснабжения и других. инженерные системы, выявленные в течение последнего
отопительного сезона, подлежат ликвидации.
Ключевые слова: инженерные системы, конструкции и устройства, техническая
эксплуатация, санитарно-технические системы, нормативная температура.
KIRISH
Binolarni qish mavsumida muhandislik tizimi, konstruksiya va qurilmalarini texnik
ekspluatatsiya qilish borasida anchagina murakkab davr xisoblanadi. Bu davrda sanitar-texnik
tizimlar eng yuqori zo‘riqish bilan ishlaydi. Binolarning to‘siq konstruksiyalari o‘zgaruvchan
ishorali temperatura ta’sirida bo‘ladi, past temperaturada kuchli shamol yuklari xonalarni jadallik
31-oktabr, 2024-Yil
91
bilan sovushiga sharoit yaratadi. Bu esa ma’lum sharoitlarda xonalardagi me’yoriy temperatura
namlik rejimini buzilishga olib keladi.
Binolarni qish mavsumiga tayyorlash rejasini tuzishda, birinchi navbatda issiqlik ta’minoti
manbalari, issiqlik trassasini ta’mir qilishni hamda o‘tgan isitish mavsumida aniqlangan isitish
tizimlaridagi, issiq va sovuq suv ta’minoti va boshqa muhandislik tizimlaridagi kamchilik va
nuqsonlarni bartaraf etishi ko‘zda tutish lozim.
TADQIQOT METODOLOGIYASI VA EMPIRIK TAHLIL
Turar-joy ekspluatatsiyasi shirkatlarining dispercherlik xizmatlari va shartnoma asosida
bino unsurlarining texnik ekspluatatsiyasini amalga oshiruvchi ixtisoslashgan xizmatlar binoga
o‘rnatilgan muxandislik-texnik tizimlari va tuzulmalarining aniqlashtirilgan sxemalariga ega
bo‘lishlari lozim [2].
Isitish mavsumi tamom bo‘lishi bilan kapital ta’mirlash talab qilmaydigan mahalliy
o‘txona va isitish tizimlari konservatsiya qilinishi lozim. Konservatsiya qiliishidan avval qozon
qurilmalarini yangi isitish mavsumida me’yoriy eksplutatsiya qilishini ta’minlovchi joriy
ta’mirlash bo‘yicha barcha ishlari bajarilishi lozim.
Shular bilan birga o‘txona va isitish tizimlarini konservatsiyadan chiqarish (isitish
mavsumi boshlanishiga ikki hafta qolganida) grafigi tasdiqlanadi. Gaz bilan ishlovchi
o‘txonalarning konservatsiyadan chiqarilish grafigi gaz xo‘jaligini eksplutatsiya qiluvchi
tashkilotlar bilan kelishiladi.
Ob’ektlarni qish mavsumiga tayyorlash grafiklarini tuzishda binolarni qish mavsumida
ekspluatatsiya qilishga tayyorgarlik ko‘rishning birinchi kunlaridanoq kuch va ashyoviy resurslarni
mas’uliyatliroq ish uchastkalariga ko‘proq diqqat markazida bo‘lishi uchun tayyorgarlik davrining
boshidayoq murakkab va og‘irroq tadbirlarni bajarilishi ko‘zda tutiladi.
Rejalarda shahar kommunikatsiyalari va issiqlik, gaz, suv ta’minotini tayyorlash
muddatini butun shahar ho‘jaligini tayyorligini hisobga olgan holda belgilangan muddatlarda
bo‘lishini ko‘rsatishi lozim. Bino barcha ta’mir-qurilish ishlari tugallangan hamda issiqlik, gaz va
suv ta’minoti manbalarini qish sharoitida ekspluatatsiya qilishni tayyorgarligi tugaganligidan
so‘ng qishga tayyor deb hisoblanadi [3].
Binoning qish mavsumiga tayyorlashda issiqlikdan samaralik bilan foydalanishni
ta’minlovchi isitish bo‘yicha chora tadbirlar, hamda issiq, sovuq suv va elektr quvvatini
tejamkorlik bilan sarflashni ko‘zda tutuvchi tadbirlar katta ahamiyat kasb etadi.
Yuqorida sanab o‘tilgan ishlarni bajarishda issiqlikning katta qismi binoning chordoq
qismida yo‘qotishlishini nazarda tutish lozim. Binolarni kuz-qish mavsumida ekspluatatsiya qilish
31-oktabr, 2024-Yil
92
amaliyoti chordoq qismiga harorat va tashqi haroratning ayirmasi 20
o
S dan oshmasa, u holda
qorning erishi sodir bo‘lmaydi hamda muzlash va sumalak hosil bo‘lmaydi.
Tashqi havo va chordoq ichidagi havoning ayirmasi 20
o
S dan ko‘proq bo‘lgan holda
chordoq qismiga issiqlik berilishi manbaini, masalan chordoq orayopmasining issiqlik
izolyatsiyasi yetarli emasligi yoki yomon bo‘lishi; chordoq qismida joylashgan quvur
o‘tkazgichlar, havo yig‘uvchilar, kengaytiriluvchi baklar, shamollatish va kanalizatsiya ustunlari
va boshqalarni aniqlash zarur.
Bundan tashqari chordoq qismi shamollatilmasligi ham mumkin.
Isitishning qalinligini me’yoriy talabgacha oshirish; qo‘shimcha isitgich yengil keramzit,
meneral paxta, meneral tola va boshqalar tavsiya etiladi; qo‘shimcha og‘ir isitgich, masalan,
toshqolni,
loyiha
tashkiloti
tomonidan
tasdiqlangan
chordoq
orayopmasining
yuk
ko‘taruvchanligini
oldindan
hisoblamasdan
qo‘llashga
tavsiya
etilmaydi;
rulonli
gidroizolyatsiyaga almashtirish mumkin emas, chunki bunda orayopmaning shamollatilishi
buziladi. O‘tirib qolgan to‘kma isitgichni havolashtirish kerak (5 yilda bir marta). Zinapoya
xonasidan chordoq qismiga issiqlik o‘tmasligi uchun, uni izolyatsiya qilish lozim [4].
Quvur o‘tkazgich va shamollatish shaxtalarining issiqlik izolyatsiyasi atrof- muhitga
bo‘ladigan issiqlik yo‘qotilishini yo‘q qilish kerak.
Chordoq qismidan o‘tuvchi markaziy isitish va issiq suv ta’minoti quvur o‘tkazgichlarini
tekshirish yo‘li ko‘rik orqali amalga oshiriladi. Issiqlik izolyatsiyasida ochilib qolgan uchastkalar
va darzlar bo‘lishiga yo‘l qo‘yilmaydi. Kengaytiruv baklari, havo to‘plagichlar, isitish tizimining
ochqichlari va boshqa shu kabilar ham izolyatsiya qilinishi kerak. Chordoq qismidan o‘tuvchi
kanalizatsiya ustunchalari quvurlarda hosil bo‘luvchi kondensat choklar orqali orayopmalarga
tushmasligi uchun kengaygan uchlari yuqoriga qaratilishi kerak va albatta qalinligi 6-7 sm bo‘lgan
mineral paxtadan iborat yengcha yoki qalinligi 10-15 sm toshqol solingan yog‘och o‘rama bilan
isitilishi kerak.
XULOSA VA MUNOZARA
Binolarga texnik xizmat ko‘rsatish, ularni ekpluatatsiya qilish, joriy ta’mirlash tizimlarini
tahlil qilib chiqdim. Ushbu tizimlar binolarni ishchi holatda ushlab turish uchun hayotiy zarur
bo‘lib, ular binolardagi aholini yashash sharoitini belgilaydigan, ularga har tomonlama qulayliklar
yaratadigan omillardan biridir. Yuqorida keltirilgan qulayliklar binolarni loyihalash davridayoq
hisobga olinib, eng yangi fan yutuqlarini amaliyotga joriy etish yo‘lga qo‘yilgan bo‘lishi kerak.
31-oktabr, 2024-Yil
93
REFERENCES
1.
Rahimov A. M. va boshqalar. Prefabrik temir-beton buyumlar ishlab chiqarishda betonning
qattiqlashishini tezlashtirish // Konferentsiya. – 2022. – B. 20-22.
2.
Razzoqov S. J., Xolmirzayev S. A., Ugli B. M. Quruq, issiq iqlim sharoitida siqilgan temir-
beton elementlarning yoriq hosil qilish kuchlarini hisoblash // Fan ramzi. – 2015. – Yoʻq. 3.
– 57-60-betlar.
3.
Mo‘minov K. K. va boshqalar. Quruq-issiq iqlim sharoitida beton-beton natijasidagi fizik
jarayonlar //International Journal of Human Computing Studies. – T. 3. – №. 2. – S. 1-6.
4.
Saidmamatov A. T. va boshqalar. Bir qator omillarni hisobga olgan holda optimallashtirish
muammosining matematik modeli //Evropa tadqiqotlarini rivojlantirish va barqarorlik
jurnali. – 2021. – T. 2. – №. 3. – S. 1-2.
