Oktabr, 2024-Yil
345
O'ZBEKISTONDA MOLIYA BOZORI: HOZIRGI HOLAT VA RIVOJLANISH
TENDENSIYALARI
Uzaqov Aziz To’lqin o’g’li
TKTI, Qo’shma ta’lim dasturlari bo’lim boshlig’i.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13924029
O'zbekiston mustaqillikka erishgandan so'ng iqtisodiy rivojlanishda katta o'zgarishlarni
amalga oshirdi. Bu jarayondan biri moliya bozorining muhim qismi va rivojlanishi. Moliya bozori
jalb qilish va resurslarni samarali taqsimlashda muhim rol o'ynaydi. Bugungi kunda O'zbekistonda
moliya bozori jadal rivojlanib, xalqaro standartlarga moslashish yo'lida davom etmoqda.
O'zbekiston bozori asosiy qismlardan tashkil topgan:
1.
Bank sektori
- O'zbekiston moliya bozorining eng muhim qismi. Aholi va tadbirkorlik
sub'ektlari uchun kredit va depozit xizmatlarini ko'rsatuvchi davlat va xususiy banklar faoliyat
yuritmoqda. 2020-yildan davlat banklarining aksiyadorlik shakliga o'tishi va xususiylashtirish
jarayonlari moliya bozorining liberallashtirish yo'nalishidagi muhim qadamlar bo'ldi.
2.
Sug'urta bozori
- Sug'urta bozori O'zbekistonda 1990-yillardan beri shakllanib bormoqda.
bu hali to'liq rivojlanmagan bo'lib, aholining sug'urtaga nisbatan ishonchi past darajada qolmoqda.
Yaqin kunlarda bu bozorni yanada rivojlantirish qator qonunchilikni amalga oshirdi.
3.
Fond bozori
- Hozirgi kunda O'zbekiston fond bozorining rivojlanishiga nisbatan sekin
ishlaydi. Aksiyalar va obligatsiyalar bo'yicha savdo hajmi bo'lsa-da, davlat tomonidan bu sohani
rivojlantirish bo'yicha bir qancha resurslar olib borilmoqda. 2021-yilda fond birjasi orqali davlat
obligatsiyalarining chiqarilishi ushbu sohani rivojlantirishga turtki bo'ldi.
4.
Valyuta bozori
- 2017-yilda amalga oshirilgan valyuta liberallashuvi jarayoni
O'zbekistonda valyuta bozorini jadal rivojlantirishga turtki bo'ldi. Milliy valyuta - so'mning kursini
oshirish orqali mamlakat ichki va savdo erkin erkinida yangi yangi yaratildi.
Rivojlanish tendentsiyalari
1.
Bank sektorini isloh qilish va xususiylashtirish
- 2020-yildan boshlab O'zbekistonda
bank sohasini isloh qilish va xususiylashtirish jarayoni jadal sur'atlarda davom etmoqda. ushbu
jarayon xalqaro moliyaviy tashkilotlari bilan hamkorlikda olib borilib, banklarning birlashuvi va
ularga moddiy kapitalga yordam beradi.
2.
Raqamli moliyaviy texnologiyalari (so'nggifintech)
iqtisodiy moliyaviy texnologiya
moliya bozorining asosiy tendensiyalaridan biriga aylandi. Elektron to'lov tizimlari va kompyuter
banking xizmatlari ommalashmoqda. Mamlakatda "PayMe", "Click" va boshqa elektron to'lov
Oktabr, 2024-Yil
346
xizmatlari faoliyat ko'rsatmoqda. Shu bilan birga, davlat tomonidan kriptovalyutalar va blokcheyn
texnologiyalarini rivojlantirish masalalari ham ko'tarilmoqda.
3.
Fond bozorini yaxshilash
- O'zbekistonda fond bozorini xalqaro standartlarga mos va
investorlar uchun jozibador qilish ishlab chiqarish davom etadi. Toshkent fond birjasini
rivojlantirish, davlat majburiyatlari va aksiyalar savdosini ishlab chiqarish bo'yicha mahsulotlar
ko'rilmoqda.
4.
Xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlik
- O'zbekiston xalqaro moliya institutlari,
biznes, Jahon banki, Osiyo taraqqiyot banki va xalqaro valyuta jamg'armasi bilan faol hamkorlik
qilib bormoqda. Ushbu tashkilotlar bilan olib borilayotgan qo'shimcha moliya bozorida ishlashni
va investitsiyalar imkoniyatlarini ko'paytirishga xizmat qiladi.
Muammolar va keyingi transport
1.
Xususiy sektor ishtirokini to'lash
- O'zbekiston moliya bozoridagi davlatning salmoqli
ulushi xususiy sektor rivojlanishiga to'g'ridan-to'g'ri hissa qo'shishdan biri bo'lib qolmoqda. Bozor
ishtirokchilarining sonini va xususiy investitsiyalarni jalb qilish muhim masalalardan biri bo'lib
turibdi.
2.
Aholining savodxonligini olish
- Moliya bozori rivojlanishi uchun aholining oziq-ovqat
mahsulotlarini zarur. Ko'plab foydalanish mumkin bo'lgan narsaga ega bo'lish mumkin, bu esa
ishonchsizlik xavfsizlik.
3.
Qonunchilik va tartibga solish uchun ta'minlash
- Moliya bozorida ishonch va
ta'minlash uchun qonunchilik bazasini yanada yaxshilash kerak. foyda, fond bozori va sug'urta
yig'ish qonunchilikni xalqaro standartlarga moslashtirish muhim ahamiyat kasb etadi.
O'zbekiston moliya bozori so'nggi yillarda jadal rivojlanmoqda. Bankdagi iqtisodiyot,
valyuta liberallashuvi va energiya texnologiyalari sektori mamlakat moliya yangi bosqichga olib
chiqadi. Kelgusi ta'minlash fond bozori, sug'urta tizimi va savodxonliklarini yanada rivojlantirish
O'zbekiston sohasi moliya bozorining mumkin va keng qamrovli rivojlanishini ta'minlashi
mumkin.
REFERENCES
1.
Chjao, J. va Chjan, Y. (2021)
. "Raqamli texnologiyalarning moliyaviy xizmatlarga ta'siri:
adabiyotlarni ko'rib chiqish".
Journal of Financial Technology
, 5(2), 45-60. 2021, Nyu-
York, AQSh
Oktabr, 2024-Yil
347
2.
Arner, DW, Barberis, J. va Bakli, RP (2017)
. "Fintech: moliyaviy xizmatlarning
evolyutsiyasi va kelajagi".
Shimoli-g'arbiy xalqaro huquq va biznes jurnali
, 37(3), 331-354.
2017, Chikago, AQSh
3.
Filippon, T. "On Fintech and Financial Inclusion. 2019
National Bureau of Economic
Research (NBER) Working Paper Series, No. 24717
