Oktabr, 2024-Yil
334
MAKTABGACHA TAʻLIMDA MILLIY MAʻNAVIYATNI SHAKLLANTIRISHDA
MUSIQA DARSLARINING OʻRNI
Ibroximova Gulnoza Saʻdullayevna
Oʻzbekiston Davlat Sanʻat va Madaniyat institutining Fargʻona mintaqaviy
filiali
oʻqituvchisi.
E-mail:
ubaydullo1317@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.13924971
Annotatsiya.
Ushbu maqola maktabgacha taʻlimda musiqa darslarining milliy
maʻnaviyatni shakllantirishdagi ahamiyatini tahlil qiladi. Musiqa, bolalarning estetik, emotsional
va ijtimoiy rivojlanishida muhim rol oʻynaydi, bu esa ularning milliy identitetini shakllantirishda
muhim omil hisoblanadi. Musiqa darslari orqali bolalar oʻz xalqining madaniyatini, tarixi va
qadriyatlarini oʻrganadilar, bu esa ularning shaxsiy rivojlanishiga va maʻnaviyati kuchayishiga
hissa qoʻshadi. Maqolada oʻqituvchilarning roli, kreativ pedagogik yondashuvlar va musiqa
darslarining ijtimoiy koʻnikmalarni rivojlantirishdagi oʻrni muhokama qilinadi.
Kalit soʻzlar
: Maktabgacha taʻlim, musiqa darslari, milliy maʻnaviyat, estetik rivojlanish,
emotsional barqarorlik, ijtimoiy koʻnikmalar, oʻqituvchi roli, kreativ pedagogik yondashuvlar,
musiqiy meros.
THE ROLE OF MUSIC LESSONS IN THE FORMATION OF NATIONAL
SPIRITUALITY IN PRESCHOOL EDUCATION
Abstract.
This article analyzes the importance of music lessons in preschool education in
the formation of national spirituality. Music plays an important role in the aesthetic, emotional
and social development of children, which is an important factor in the formation of their national
identity. Through music lessons, children learn about the culture, history and values of their
people, which contributes to their personal development and spiritual growth. The article
considers the role of teachers, creative pedagogical approaches, as well as the role of music
lessons in the development of social skills.
Keywords:
Preschool education, music lessons, national spirituality, aesthetic
development, emotional stability, social skills, the role of the teacher, creative pedagogical
approaches, musical heritage.
РОЛЬ УРОКОВ МУЗЫКИ В ФОРМИРОВАНИИ НАЦИОНАЛЬНОЙ
ДУХОВНОСТИ В ДОШКОЛЬНОМ ОБРАЗОВАНИИ
Аннотация.
В данной статье анализируется значение уроков музыки в дошкольном
образовании в формировании национальной духовности. Музыка играет важную роль в
Oktabr, 2024-Yil
335
эстетическом, эмоциональном и социальном развитии детей, что является важным
фактором формирования их национальной идентичности. Через уроки музыки дети
узнают о культуре, истории и ценностях своего народа, что способствует их
личностному развитию и духовному росту. В статье рассматривается роль учителей,
творческие педагогические подходы, а также роль уроков музыки в развитии социальных
навыков.
Ключевые слова:
Дошкольное образование, уроки музыки, национальная духовность,
эстетическое развитие, эмоциональная устойчивость, социальные навыки, роль учителя,
творческие педагогические подходы, музыкальное наследие.
Maktabgacha taʻlim — bolalar hayotida muhim bir bosqich boʻlib, bu davrda ularning
shaxsiyati, hissiyoti va maʻnaviyati shakllanadi. Ushbu bosqichda bolalar nafaqat akademik
bilimlar, balki ijtimoiy va emotsional koʻnikmalarni ham rivojlantirishadi. Maktabgacha taʻlimda
bolalarga zarur koʻnikmalarni berish bilan birga, ularda oʻz xalqiga, urf-odatlariga va anʻalariga
nisbatan mehr va hurmat tuygʻusini shakllantirish juda muhimdir. Bu maqsadga erishishda musiqa
darslarining oʻrni beqiyosdir, chunki musiqa nafaqat ijodiy rivojlanish manbai, balki milliy
qadriyatlarni oʻrganish va tushunish vositasi sifatida ham xizmat qiladi.Bolalarning hissiy va
ijtimoiy rivojlanishi uchun musiqa muhim ahamiyatga ega, chunki u bolalarning oʻz fikrlarini
ifodalay olishiga, hissiyotlarini boshqarishiga yordam beradi. Musiqa orqali bolalar oʻz hayotini
yanada rang-barang va mazmunli oʻtkazish imkoniyatiga ega boʻladilar. Shu bilan birga, musiqa
darslari bolalarning guruhda ishlash koʻnikmalarini rivojlantiradi va ijtimoiy munosabatlarini
mustahkamlashga yordam beradi.Milliy maʻnaviyatning shakllanishi, bolalarga oʻz xalqining
tarixini, madaniyatini va anʻalarini oʻrganish imkonini beradi. Bu jarayonda musiqa darslarining
oʻrni muhimdir, chunki har bir xalqning musiqiy merosi uning oʻziga xosligini ifodalaydi.
Maktabgacha taʻlim muassasalarida oʻqitiladigan musiqa darslari orqali bolalar oʻz
millatining musiqiy anʻanalari, folklor asarlari va xalq qoʻshiqlari bilan tanishadilar. Bu esa,
bolalarning oʻz xalqiga nisbatan mehr-muhabbatiini oshirish, oʻzligini anglash va shaxsiy
rivojlantirishga xizmat qiladi.Shuningdek, musiqa darslari bolalarga oʻzlarining hissiy holatlarini
tushunish, boshqalar bilan muloqot qilish va ijtimoiy koʻnikmalarni rivojlantirishda yordam
beradi. Bu darslar orqali bolalar musiqaning kuchini, goʻzalligini va inson hayotidagi ahamiyatini
anglaydilar. Musiqa, shuningdek, bolalar uchun ijodiy ifoda vositasi boʻlib, ularga oʻzlarini erkin
his qilish, hayotning goʻzalligini anglash va oʻz his-tuygʻularini musiqiy shaklda ifodalash
imkoniyatini beradi.
Oktabr, 2024-Yil
336
Maktabgacha taʻlim bolalar hayotidagi eng muhim bosqichlardan biri boʻlib, bu davrda
ularning shaxsiyati, hissiyoti, ijtimoiy koʻnikmalari va maʻnaviyati shakllanadi. Ushbu taʻlim
jarayoni bolalar uchun nafaqat bilimlar bazasini, balki hayotiy koʻnikmalarni ham oʻz ichiga oladi.
Musiqa darslari esa, maktabgacha taʻlim muassasalarida bolalar uchun ijodiy rivojlanish,
emotsional barqarorlik va milliy maʻnaviyatni shakllantirishda muhim ahamiyatga ega.Musiqa
darslari bolalar uchun estetik tajriba shakllantirishda muhim rol oʻynaydi. Estetik rivojlanish,
bolalarning goʻzallikni anglash, sanʻatni qadrlash va ijodiy ifodalanish qobiliyatini oshiradi.
Musiqa orqali bolalar hayotining estetik tomonlarini, masalan, melodiyalar, ritmlar va
armoniyalarni anglash imkoniyatiga ega boʻladilar. Buning natijasida, bolalar oʻz hissiyotlarini
yanada chuqurroq anglab, oʻzlarini erkin ifodalash imkoniyatiga ega boʻlishadi. Musiqa darslari
orqali bolalar sanʻatga, jumladan, musiqa va raqsga boʻlgan qiziqishlarini rivojlantiradilar.
Ularning ijodiy qobiliyatlari, xususan, musiqiy eshitish, yaratuvchanlik va ijro etish
koʻnikmalari shakllanadi. Bu jarayon bolalarning estetik rivojlanishida muhim ahamiyatga ega
boʻlib, ular hayotdagi goʻzalliklarni anglash va ularga nisbatan hurmat bilan yondashish
qobiliyatini hosil qiladi.Musiqa bolalarning hissiy rivojlanishida beqiyos rol oʻynaydi. Musiqa
darslari davomida bolalar turli musiqiy asarlar bilan tanishadilar, bu esa ularning hissiy holatlarini
tushunishga va boshqarishga yordam beradi. Musiqa orqali bolalar oʻz his-tuygʻularini ifodalash,
boshqalar bilan oʻzaro muloqot qilish imkoniyatiga ega boʻladilar. Musiqa darslarida bolalar
musiqaning kuchini, hissiyotlarni qanday ifodalash mumkinligini oʻrganadilar va bu ularning
emotsional barqarorligini oshiradi.Emotsional rivojlanish, shuningdek, bolalarning ijtimoiy
koʻnikmalarini shakllantirishda ham muhimdir. Musiqa darslari bolalarga jamoada ishlash,
birgalikda ijro etish va bir-birini tushunish imkoniyatini beradi. Guruhda musiqa ijro etish
bolalarda oʻzaro munosabatlarni mustahkamlashga yordam beradi va ijtimoiy koʻnikmalarni
rivojlantiradi. Bu, bolalarning oʻzaro munosabatlarini yanada chuqurlashtirishga va jamoaviy
ruhni oshirishga xizmat qiladi.
Musiqa darslari bolalarda milliy maʻnaviyatni shakllantirishda ham muhim rol oʻynaydi.
Milliy musiqiy meros, xalq qoʻshiqlari va raqslar orqali bolalar oʻz xalqining tarixini,
madaniyatini va anʻalarini oʻrganadilar. Bu jarayon, bolalarga oʻz millatiga boʻlgan sevgini va
hurmatni oshirishga yordam beradi. Musiqa, shuningdek, bolalarga oʻz xalqining oʻziga xosligini
anglash imkoniyatini beradi, bu esa shaxsiy identitetni rivojlantirishga xizmat qiladi.Musiqa
darslarida milliy qadriyatlarni oʻrgatish bolalarning maʻnaviy jihatdan boy boʻlishini taʻminlaydi.
Milliy musiqiy anʻanalar bolalarga oʻz xalqining kelajagini, oʻtmishini va madaniyatini
anglashga yordam beradi. Musiqa darslari orqali bolalar oʻz tarixiy ildizlarini, milliy urf-odatlarini
Oktabr, 2024-Yil
337
va qadriyatlarini bilib olishlari va ularga nisbatan hurmat bilan yondashishlari muhimdir. Bu,
bolalarning maʻnaviy qiyofasini shakllantiradi va ularni mustaqil, maʻrifatli insonlar sifatida
tarbiyalashga yordam beradi.
Musiqa darslari oʻqituvchilarning pedagogik yondashuvlari orqali ham bolalarning
rivojlanishiga hissa qoʻshadi. Oʻqituvchilar, musiqa darslarida kreativ yondashuvlarni qoʻllab,
bolalarning qiziqishlarini oshirish, ularni oʻz fikrlarini ifodalashga va ijodiy fikrlashga undashlari
lozim. Musiqa darslarida bolalarga musiqiy asarlarni ijro etish, yangi qoʻshiqlarni oʻrganish va
musiqiy oʻyinlar oʻynash imkoniyatini berish, ularning ijodiy salohiyatini oshiradi.Shuningdek,
musiqa darslari oʻqituvchilar uchun ham yangi pedagogik uslublarni sinab koʻrish va oʻz kasbiy
koʻnikmalarini rivojlantirish imkoniyatidir. Oʻqituvchilar, musiqa darslarida bolalar bilan muloqot
qilish, ularni qoʻllab-quvvatlash va oʻz fikrlarini ifodalashda yordam berish orqali oʻz pedagogik
mahoratlarini oshirishlari mumkin.Maktabgacha taʻlimda musiqa darslari bolalar uchun nafaqat
ijodiy rivojlanish, balki emotsional va maʻnaviy shakllanishda ham muhim ahamiyatga ega.
Musiqa darslari orqali bolalar estetik, hissiy va ijtimoiy koʻnikmalarni rivojlantiradilar.
Ushbu jarayon, shuningdek, bolalar oʻrtasida oʻzaro munosabatlarni mustahkamlash va
milliy maʻnaviyatni shakllantirishga xizmat qiladi. Maktabgacha taʻlimda musiqa darslarining
ahamiyatini inkor etib boʻlmaydi, chunki ular bolalarning shaxsiy rivojlanishining asosiy
jihatlarini mustahkamlashga hissa qoʻshadi.
Musiqa darslarida milliy maʻnaviyatni shakllantirish uchun bir qator usullarni qoʻllash
mumkin:
1.
Musiqa asarlarini tanlash
: Musiqa darslarida milliy musiqiy asarlarni tanlash va
oʻqitish, bolalarga oʻz xalqining musiqiy merosini anglash imkoniyatini beradi. Masalan, oʻzbek
xalq musiqasiga oid asarlarni, xalq qoʻshiqlarini va raqslarini darslarda ishlatish, bolalarning
qiziqishini oshiradi va ularni oʻz millatiga bogʻlaydi.
2.
Tarixiy kontekstni tushuntirish
: Musiqa darslarida oʻqituvchi, bolalarga musiqiy
asarlarning tarixiy kontekstini tushuntirish orqali, ularning ahamiyatini oshirishi mumkin. Har bir
musiqiy asar, oʻziga xos bir tarixga ega va bu tarix bolalarning oʻrganish jarayonini boyitadi.
3.
Interaktiv darslar
: Musiqa darslarini interaktiv shaklda oʻtkazish, masalan, bolalar bilan
birgalikda musiqiy oʻyinlar oʻynash, ularning qiziqishini oshiradi. Bunday yondashuv bolalarga
musiqa bilan oʻynash va ijro etish imkonini beradi, bu esa ularning koʻnikmalarini rivojlantiradi.
4.
Madaniy tadbirlar
: Maktabda musiqa tadbirlarini tashkil etish, bolalarga oʻz millatining
musiqiy merosini namoyish etish imkoniyatini beradi. Tadbirlar, masalan, konsertlar, musiqiy
Oktabr, 2024-Yil
338
festivallar yoki xalq raqslari namoyishi bolalarning ijodiy qobiliyatlarini oshiradi va ularning
milliy maʻnaviyatini mustahkamlaydi.
XULOSA
Maktabgacha taʻlimda musiqa darslari milliy maʻnaviyatni shakllantirishda oʻziga xos
ahamiyatga ega. Ushbu darslar bolalarning estetik, emotsional va ijtimoiy rivojlanishida muhim
rol oʻynaydi. Musiqa, xalqning madaniy merosini, urf-odatlarini va anʻalarini aks ettiruvchi vosita
sifatida, bolalar uchun oʻziga xos tarbiya manbai hisoblanadi. Musiqa darslari orqali bolalar oʻz
xalqining tarixiy qadriyatlarini oʻrganib, ularni oʻz shaxsiy hayotida qoʻllashga oʻrganadilar. Bu
jarayon, bolalarning oʻziga xosligini va milliy identitetini shakllantirishga yordam beradi.Musiqa
darslarining taʻsiri, shuningdek, bolalarning ijtimoiy koʻnikmalarini rivojlantirishda ham namoyon
boʻladi. Musiqiy oʻyinlar va guruhiy ijrolar orqali bolalar bir-birlarini tushunishni, hamkorlikda
ishlashni va muammolarni hal etishni oʻrganadilar. Bu tajribalar, ularga kelajakda jamoada ishlash
va ijtimoiy munosabatlarni rivojlantirish uchun zarur koʻnikmalarni berishi mumkin. Shuningdek,
bolalarning hissiy barqarorligi va oʻz hissiyotlarini ifodalash qobiliyatlari ham musiqa darslarida
oʻrganiladi, bu esa ularni hayotdagi qiyinchiliklarga bardosh berishga tayyorlaydi.
Ushbu jarayon nafaqat bolalarning shaxsiy rivojlanishiga, balki ularning kelajakda millat
va mamlakat ravnaqi yoʻlida faol qatnashishlariga ham xizmat qiladi. Musiqa darslari orqali
bolalar oʻz shaxsiyatini va maʻnaviyatini shakllantirib, oʻz millatining gʻururi boʻlishadi. Ular
musiqa orqali oʻz xalqining tarixi va madaniyati bilan tanishib, oʻz madaniyatiga boʻlgan mehr-
muhabbatlarini oshiradilar. Bu jarayon, bolalar uchun oʻzlarini erkin ifodalash va oʻzining haqiqiy
"men"ini anglash imkonini yaratadi.Xulosa qilib aytganda, maktabgacha taʻlimda musiqa darslari
nafaqat bolalarning maʻnaviyati va shaxsiyati rivojlanishining ajralmas qismi, balki ularni
kelajakda faol va masʻuliyatli fuqarolar sifatida tarbiyalashning asosiy vositasidir. Oʻqituvchilar,
ushbu darslar orqali bolalarga oʻz xalqining madaniyatini va tarixini oʻrgatish orqali ularda milliy
gʻurur va oʻziga boʻlgan ishonchni shakllantirishlari zarur.
Shu bilan birga, musiqa darslari bolalar uchun yangi imkoniyatlar yaratib, ularni kelajakda
muvaffaqiyatli shaxslar sifatida tarbiyalaydi. Musiqa darslarining mazmunli va samarali tashkil
etilishi, maktabgacha taʻlim tizimining muvaffaqiyatli natijalariga erishishda muhim rol oʻynaydi
va bolalar uchun yaxshi kelajakni taʻminlashga hissa qoʻshadi.
REFERENCES
1.
Oʼzbekiston Respublikаsi Prezidentining 28.01.2022 Yildаgi 2022 — 2026-Yillаrgа
moʻljаllаngаn yаngi OʻZbekistonning Tаrаqqiyot strаtegiyаsi toʻgʻrisidа Pf-60-Son
Oktabr, 2024-Yil
339
Fаrmoni Fаrmoni
2.
Oʻzbekiston Respublikаsi Prezidenti Shаvkаt Mirziyoyev rаisligidа 2019-yil 19-mаrt kuni
oʻtkаzilgаn videoselektor yigʻilishidаgi “Yoshlаrni mаʻnаviyаtini yuksаltirish vа ulаrning
boʻsh vаqtini mаzmunli tаshkil etish togʻrsidа”gi mаʻruzаsidа belgilаb berilgаn vаzifаlаr
ijrosini tаʻminlаsh boʻyichа 5 tа muhim tаshаbbus.
3.
Sharipova G. Musiqa o‘qitish metodikasi. Ma’ruzalar. T., TDPU, 2006.
4.
Давидов В.В. Проблемы развивающего обучения. М, 2006
5.
Пиаже Ж. Избранные психологические труды. М.: Просвещение, 2006.
6.
Sulaymonov.M. O`zbek xalq og`zaki ijodi. Namangan 2008
7.
Zufarova.M.E Umumiy psixologiya. O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati
nashriyoti.2010
