Oktabr, 2024-Yil
421
MAKTABDA JISMONIYA TARBIYA DARSI
Zokirov Nurmuhammad Uchqun o‘g‘li
Almuradova Sobira Rabbim qizi
O‘zbekiston Milliy universiteti 3-bosqich talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13942212
Annotatsiya.
Ushbu maqolada maktab bolalariga maktabda qanday jismoniy tarbiya
darslarini to‘g‘ri tashkil etilsh.
Dars jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarining tizimli shakli bo‘lib, bir
xil yoshdagi, bir xil kontingentdagi bolalarga belgilangan vaqt ichida dastur mavzularini o‘qitish
jarayonidir.
Kalit so‘zlar:
Dars, jismoniy tarbiya, maktab, o‘qitish, ustoz, sifat, tizim, tuzulish, shakil,
mahorat, ta’lim, tarbiya, umumiy vazifa, maxsus vazifa.
PHYSICAL EDUCATION LESSON AT SCHOOL
Abstract.
In this article, how to properly organize physical education classes for school
children. A lesson is a systematic form of physical education training, and it is a process of
teaching program topics to children of the same age and the same contingent within a set time.
Key words:
Lesson, physical education, school, teaching, teacher, quality, system,
structure, form, skill, education, training, general task, special task.
УРОК ФИЗИЧЕСКОГО ВОСПИТАНИЯ В ШКОЛЕ
Аннотация.
В этой статье о том, как правильно организовать занятия по
физическому воспитанию школьников. Урок – это систематическая форма занятий
физической культурой, представляющая собой процесс преподавания программных тем
детям одного возраста и одного контингента в течение установленного времени.
Ключевые слова:
Урок, физическое воспитание, школа, обучение, учитель,
качество, система, структура, форма, умение, воспитание, обучение, общая задача,
специальная задача.
Dars
– jismoniy tarbiya mashg‘ulotlarining tizimli shakli bo‘lib, bir xil yoshdagi, bir xil
kontingentdagi bolalarga belgilangan vaqt ichida dastur mavzularini o‘qitish jarayonidir. Maktab
darsi jismoniy mashqlar bilan shug‘ullanish uchun mashg‘ulotlarning alohida shakli bo‘lib u
akademik litseylar, kasb-hunar kollejlari, oliy o‘quv yurtlari, gimnaziya va boshqa o‘quv
muassasalardagi mashg‘ulotlardan o‘zining maqsadi va vazifalari bilan farqlanadi. Jismoniy
tarbiya jarayoni bir yillik emas. Mazmuni va tashkillanishining turli tumanligi bilan
Oktabr, 2024-Yil
422
xarakterlanadigan mashg‘ulotlar, darslar turkumi orqaligina tarbiyaning bu yo‘nalishida ma’lum
natijalarga erishishni maqsad qilib qo‘yish mumkin. Har bir darsda alohida vazifalar hal qilinadi.
Oldin o‘qitilgan (o‘rgatilgan)ni va keyin o‘qitiladigan mavzulari bir biri bilan harakatning
ayrim yoki bo‘laklari bilan albatta bog‘lanishi va tuzilishi bilan farqlanadi hamda belgilangan
tizim asosida olib boriladi.
Jismoniy tarbiya darslarining xarakterli tomoni shundaki, u maxsus tayyorgarlikka ega
bo‘lgan mutaxassis tomonidan, jismoniy rivojlanganligi va tayyorgarligi taxminan bir-biriga yaqin
kontigent bilan bir necha yilga mo‘ljallangan dastur asosida hamda ma’lum tizimga solingan
jadval asosida tashkillashtiriladi. Darslar umumiy jismoniy tarbiya, kasb-hunar jismoniy
tayyorgarligi va sport ixtisosligini yo‘lga qo‘yish maqsadida o‘tkaziladigan mashg‘ulotlarning
tizimli va nisbatan tejamli, samarali shaklidir. Jismoniy mashqlar bilan shug‘ullanish
mashg‘ulotlarning boshqa tipik shakllari o‘zining davriyligi, tizimli emasligi, faqat bir
marotabaliligi, individualligi bilan darslardan tubdan farqlanadi. Ko‘pincha mashg‘ulotlarning
yuqorida qayd qilingan shakllari darsni to‘ldiradi va uni xususiy va umumiy vazifalarini
to‘ldirishda qo‘shimcha rol o‘ynaydi. Lekin ular aholini fizkultura bo‘yicha ma’lum darajadagi
talablarni to‘la qondirib mustaqil ahamiyat kasb etadi.
Jismoniy tarbiya darsining vazifalari va unga qo‘yilgan talablar.
Jismoniy tarbiyada pedagogik jarayonning natijalari jismoniy tarbiya darslarida olib
boriladigan o‘quv-tarbiyaviy ishlarning sifatiga bog‘liq. Bunga har bir dars zamiridagi qator
vazifalarnihal etish bilan erishiladi.
Jismoniy tarbiya darslari ta’lim berish (o‘qitish), tarbiyalash va sog‘lomlashtirishdek
jismoniy tarbiya jarayonining umumiy vazifalaridan kelib chiqib, har bir dars uchun aniq
«Tanishtirish», «O‘zlashtirish», «Mustahkamlash», «Takomillashtirish»dek mazmunga ega
bo‘lgan xususiy vazifalarni qo‘yish va uni hal qilishni nazarda tutadi.
Ta’lim berish vazifalari
- bolalarni jismoniy tarbiya dasturda tavsiya qilingan mashqlarni
bajarishga, o‘rganilgan mashqlarni mustahkamlash va takomillashtirishga, shuningdek, malaka va
ko‘nikmalarni rivojlantirishga hamda o‘rganilgan mashqlarni turli sharoitda amaliyotda qo‘llashga
o‘rgatishga yo‘naltiriladi. Ta’lim vazifalarini izchil ravishda bajarish jismoniy tarbiya dasturidagi
butun o‘quv materiallarini izchil va mustahkam o‘rganishga olib keladi.
Ta’limning ayrim vazifalarinihal etish uchun nisbatan uzoq vaqt yoki qator ketma-ket
darslar zarur vazifalar boshqa hillarini hal etish uchun esa bir darsning o‘zi kifoya qiladi. Masalan,
arqonga ma’lum usulda tirmashib chiqish va uni bajarishdaharakatlar ketma-ketligini bir darsning
o‘zida texnik jihatdan mukammal o‘rganib olish mumkin emas. Bu umumiy vazifa, bunihal qilish
Oktabr, 2024-Yil
423
uchun turkum darslar lozim. Qolaversa, shug‘ullanuvchining harakat koordinatsiyasi, jismoniy
tayyorgarligi, o‘zlashtirish qobiliyati (qabul qilishi), o‘zlashtirilayotgan harakatga o‘xshash
harakat zahirasiga ham bog‘liq.
Arqonga oyoqlari bilan ushlab tirmashib chiqishga bir darsda o‘rgatish mumkin. Bu kichik
xususiy vazifa bo‘lib, uni mazkur darsning aniq vazifalaridan biri sifatida hal qilinadi.
Ta’limning vazifalari, yuqoridagilardan tashqari o‘quvchilarni jismoniy tarbiya va sport,
sog‘liqni saqlash, chiniqish, jismoniy mashqlarni to‘g‘ri bajarish haqidagi nazariy bilimlarini
oshirishlari bilan ham hal qilinadi. Jismoniy tarbiya darslarida faqat ta’lim-tarbiya emas, balki
insoniy fazilatlar – e’tiborlilik, diqqatini boshqara olishi, intizomi, irodasi, saranjomliligi,
maqsadga intilishi, mustaqilligi va qiyinchiliklarni engishdagi qat’iyyati va boshqalarni qo‘shib
tarbiyalash talab qilinadi.
Sog‘lomlashtirish vazifalari
ham tarbiya vazifalari kabi har bir darsda hal etilishi lozim.
Jismoniy tarbiya darslarini to‘g‘ri uyushtirish va o‘tkazish tegishli kiyim bosh bilan
shug‘ullanishni, mashg‘ulotlarning joylarida zaruriy sanitariya-gigiena holatini saqlash va rioya
qilish, darslarni ochiq havoda o‘tkazilishi, sog‘lomlashtirish vazifalarini hal etish imkoniyatini
yaratadi.
REFERENCES
1.
Abdullaev A. Xonkeldiev Sh.X. “Jismmoniy tarbiya nazariyasi va uslubiyati”, Oliy o‘quv
yurtlari uchun darslik.
2.
Matveev L.P. “Teoriya i metodika fizicheskoy kulьturi” uchebnik dlya institutov fizicheskoy
kulьturi. –M: Fizkulьtura i sporta 1991 g.
3.
Yunusova Yu.M. “Teoriticheskie osnovi fizicheskoy kulьturi sporta” uchebnoe pasobie dlya
studentov visshoix uchebnix zavedeniy.
4.
Yunusova Yu.M. «Teoriya metodika fizicheskoy kulьturi» uchebnoe pasobie dlya studentov
visshoix uchebnix zavedeniy T. «Iqtisod moliya».
