ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
665
HUQIQIY MÁDENIYATTI QÁLIPLESTIRIWDE HUQIQIY TÁRBIYANIŃ ORNI
Aymuratova Ariwxan Yusupovna
I.Yusupov atındaǵı do'retiwshilik mektebi pedagog-tarbiyashısı.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13982431
Anotatsiya. Bul maqalada huqıqıy mádeniyattı qáliplestiriwde huqıqıy tárbiyanıń ornı,
huqıqıy tálim huqıqıy bilimlerdiriw haqqında sóz etilgen.
Gilt sózler: huquq, bilim, mádeniyat, tárbiya,wazıypa, huqıqıy tálim.
THE ROLE OF LEGAL EDUCATION IN THE FORMATION OF LEGAL
CULTURE
Abstract. This article discusses the role of legal education and legal education in the
formation of legal culture.
Key words: law, knowledge, culture, education, duty, legal education.
РОЛЬ ЮРИДИЧЕСКОГО ОБРАЗОВАНИЯ В ФОРМИРОВАНИИ ПРАВОВОЙ
КУЛЬТУРЫ.
Аннотация. В данной статье рассматривается роль юридического образования и
юридического образования в формировании правовой культуры.
Ключевые слова: право, знание, культура, образование, долг, юридическое
образование.
Huqıqıy tálim huqıqıy bilimlerdi ózlestiriwdi ámeliy kónlikpeler hám qánigeler
qáliplesiwin názerde tutadı. Bul bolsa jaslardıń huqıqıy tárepten hár tárepleme bárkamal insan
bolıp tárbiyalanıwı ushın imkaniyat jaratadı. Huqıqıy tálim tek ǵana bilim beriw, bálkim
huqıqbuzarlıqlardıń aldın alıw, intizamdı bekkemlew, huqıqıy sana hám huqıqıy mádeniyattı
joqarılatıw sıyaqlı wazıypalardı óz aldına maqset qılıp qoyadı. Joqarı huqıqıy mádeniyatqa,
huqıqıy sanaǵa, huqıqıy tárbiyaǵa erisiw huqıqıy bilimlerdi puxta iyelewge baylanıslı. Farabiy
tálim-tárbiyanı úzliksiz birlikte alıp barıw haqqında tálim berer eken, olardıń hár biri insandı
kamalǵa keltiriwde óz ornı hán ahmiyetke iye ekenligin ayrıqsha atap ótedi. Farabiy tálim hám
tárbiyaǵa birinshi márte táriyp bergen alım bolıp, tálim insanǵa oqıtıw, túsindiriw tiykarında
teoriyalıq bilim beriw; tárbiya teoriyalıq pazıyletti, belgili ónerdi iyelew ushın zárúr bolǵan minez
qulıq normaların hám ámeliy kónlikpelerdi úyretiw dep esaplaydı
. Hár ekewi birlesse jetiklik
bilim hám ámeliy kánlikpeler qay dárejede úyrengenligine qarap payda bladı dep korsetedi.
U.Tojixanov hám A.Saidov aytıp ótkenindey, huqıqıy tálim nátiyjeleri oqıwshılar social
iskerliginiń asıwı, olardı ótmishke, itibarsızliq, eki júzlilik, milliy mánawiyat normaların buzıwǵa
qarsı gúresiwge tartqanında kórinedi. Demek, shaxs huqıqıy sananıń qáliplesiwi qıyın procesti
huqıqıy tálim tárbiyanı óz ishine aladı. Solay eken, huqıqıy tálim tárbiya procesiniń quramlıq
bólekleri bolǵan huqıqıy tálim, huqıqıy tárbiya túsiniklerine anıqlıq kiritiw talap etiledi. Joqarıdaǵı
ulıwmalıq pikirlerdi toltırǵan halda huqıqıy tálim tárbiyaǵa tómendegishe táriyp beriw lazım.
Huqıqıy tálim tárbiya degende bilimlerdi beriw nátiyjesinde huqıqıy túsinik hám túsinikler
qabıl etiw hám de shaxstı huqıqıy qaǵıydalarǵa ámel qılıw ruwxında tárbiyalap, onıń huqıqıy
sanası hám mádeniyatın joqarılatıw túsiniledi. Sol sebepli huqıqıy tálim hám huqıqıy tárbiyaǵa
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
666
ayrıqsha táriyp beriw múmkin. Huqıqıy tálim - bul huqıqıy bilimlerdi iyelew, huqıqıy
kónlikpelerdi hám qánigelikti qáliplestiriw bolıp tabıladı. Sonday-aq huqıqıy tálim jaslardı aqılıy
tárepten rawajlandırıp tárbiyalaydı. Huqıqıy bilimlendiriw nátiyjesinde jaslardiń huqıqıy sanasına,
ishki sezimine, batirlıǵına ástelik penen bir sistema sıpatında tásir etiwge erisilmekte. Huqıqıy
bilimlendiriw huqıqıy maǵlıwmattı belgili bir tártipke keltiriw hám onı qabıl qılıwdı óz ishine
aladı. Huqıqıy tárbiya bolsa jaslardiń alǵan bilimlerin ámeliyatta qollay alıwǵa úyretiw esaplanadı.
Huqıqıy tárbiya huqıqıy bilimlersiz ámelge aspaydı. Huqıqıy bilim beriwden maqset shaxstıń
alǵan bilimlerin ámeliyatta qollaw tiykarinda huqıqıy tárbiyalaw bolıp tabıladı. Bul iskerlik belgili
procesti shólkemlestiredi.
Huqıqıy bilim procesi oqıtıwshı hám oqıwshılar arasındaǵı múnásibet bilim beriw bilim
alıw úyretiw úyreniw meyilinde júz beretuǵın múnásibetler birlespesi.
Huqıqıy bilim oqıtıwshı menen oqıshınıń birgeliktegi iskerligi sıpatında óz-ara baylanıslı
eki proceske oqıtıwshı iskerligi sıpatında bilim beriwge hám oqıwshınıń iskerligi sıpatında bilim
alıwǵa ajıraladı. Bilim beriwshi jámiyet máplerin talqılaǵan halda barlıq oqıw orınlarında tálim
beriwdiń konstituciyalıq huqıqın támiyinlewge qaratadı. Huqıqıy bilim beriwshi:
- tálim hám tárbiyanıń insanpárwar, demokratiyalıq xarakterde ekenliginen kelip shıqqan
halda bilim alıwshı menen múnásibetler aǵımın insanıy pazıyletler: oz-ara húrmet, izzet, ruxında
ámelge asırıwdı óz aldına wazıypa etip qoyadı;
- huqıqıy tálimniń úzliksizligi hám izbe izligin támiyinleydi;
- huqıqıy tálim sistemasınıń dúnyalıq xaraketrde ekenligin itibardan shette qaldırmaydı;
- huqıqıy bilimli bolıwdı hám uqplılıqtı xoshametleydi.
Huqıqıy tálim procesinde bilim alıwshılar insaniyat social-tariyxıy tájiriybesiniń belgili
táreplerin ideologiya siyasat pán hám huqıqıy mádeniyattı ózlestiredi. Huqıqıy tálim procesinde
jaslar huqıqıy tárbiyalalanıp, olarda watanpárwarlıq, insanpárwarlıq, miynetsúygishlik, pidayılıq
pazıyletleri hám de huqıqbuzarlıqlarǵa qarsı pikirler qáliplesedi.
Huqıqıy tálim bilim beriwshi ushın logikalıq iskerligi de bolıp tabıladı. Ol ózin qorshap
turǵan álemdi biliwi hám tálim beriw iskerligin tereńlestiredi. Ol tálimde jańa mazmun hám
metodlardı izleydi. Tálim bilim alıwshı ushın da, bilim beriwshi ushında ózin qorshp turǵan álemdi
biliwdiń bir túri esaplanadı. Biliw haqqında, onıń basqıshları haqqında keyinirek toqtap otiwge
háreket etemiz.
Huqıqıy tálim procesi tómendgilerden ibarat:
- bilim
- kamalǵa jetkiziw
- tárbiyalaw
Solay etip, huqıqıy tálim shaxs háreketleri turaqlı bilim hám kónlikpeler hám de
qánigeliklerdi ózlestirip alıwǵa qaratılǵan sanalı maqset penen basqarılatuǵın proces bolıp
tabıaladı.
Huqıqıy tálim procesinde shaxs logikalıq jaqtan oylaydı, hám sonıń menen qanday da bir
ilgeri málim bolmaǵan ózgesheliklerge dus keledi. Huqıqıy oyda huqıqıy túsinikler bir-biri menen
uzliksiz baylanıslı. Oqıwshılarda tolıq hám anıq oylar bolsa ǵana túsinikler qáliplesedi. Huqıqıy
oylawdı qáliplestiriwde qabıl etiw procesi áhmiyetli sanaladı. Hádiyse hám waqıyaladıń insan
sanasında sáwleleniwi unamlı tásirin tiygizedi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
667
Shaxs huqıqıy sanasınıń qáliplesiwi huqıqıy tólim mazmunınıń elementlerine baylanslı.
Huqıqıy tálim mazmunı bul huqıqtı oqıtıw, túsindiriw tiykarında teoriyalıq bilim beriwden
ibarat.
Huqıqtı oqıtıw degende,
huqıqqa baylanıslı materiallar járdeminde bilim beriw, jaslardı
huqıqıy sanalı, mádeniyatlı qılıp tárbiyalaw hám hár tárepleme bárkamal insan qılıp kamal taptırıw
wazıypaların ámelge asırıw ushın zárúr bolǵan proces yúsiniledi. Huqıqıy túsinikler oylawdıń
logikalıq forması.
Huqıqıy túsiniklerdi qáliplestiriw degende huqıqıy faktlerdiń eń áhmiyetli belgilerin
ekinshi dárejeli belgilerinen ajırata biliw, olardı huqıq tarawlarına bólip úyreniw, huqıqıy hádiyse
hám waqıyalar ortasındaǵı baylanıs hám múnásibetlerdi tereń ańlap túsinip alıw kózde tutıladı.
Sonday qáliplesken, joqarı huqıqıy túsinikler ilimiy bilimler sistemasınıń júzege keliwi
shınjır sıyaqlı wazıypasın atqaradı.
Huqıqtı túsindiriw degende ol yáki bul temanıń ilimiy mazmunı teoriyalıq tiykarlardı
anıqlaw, huqıqıy materiallardı analiz qılıw hám ulıwmalastırıw boyınsha jumıs usılların belgilep
alıw túsiniledi. Huqıqıy túsinik hám kóz qaraslar bir biri menen tııǵız baylanısqan. Huqıqtı
oqıtıwda oqıwshılardıń huqıqıy oylawın tereńlestirip barıwı nátiyjesinde huqıqıy túsiniklerdi
qáliplestiriw ushın jol ashadı. Huqıqıy túsinikler óz náwbetinde huqıqıy oy pikirdi mazmunınan
bayıtıp, anıqlastırıp barıwǵa járdem beredi. Huqıqtı oqıtıw procesinde oqıwshılardıń kóz aldında
huqıqıy hádiyselerdi qıyal ettiriwde obrazlılıqtan paydalanıw huqıqıy sananıń qáliplesiwine
unamlı tásirin tiygizedi.
Huqıqıy túsinik - predmet hám hádiyseleridń logikalıq ajıratılǵan áhmiyetli belgilerin
ulıwmalastırıp, birlestirip sáwlelendiriwshi uliwmalıq oy bolıp, huqıqıy sanalılıq, insannıń bilim
hám oylarınıń dárejesi bolıp tabıladı.
Huqıqıy sana qaliplesiwinde huqıqıy túsiniklediń túrli tarawlarınıń túrli jónelislerine tiyisli
ekenliginen kelip shıǵıp, tariyxıy, ekonomikalıq, siyasıy, diniy, social, mádeniy, mánawiy,
teoriyalıq, ilimiy, hám basqada toparlarǵa ajıratıw múmkin.
Huqıqtı oqıtıw procesinde túsiniklerdi qáliplestiriwdiń usılları menen hár túrli bolıp, eń
dáslep túsinikler mazmunınıń quramalılıǵına baylanıslı. Máselen, mámlekettiń belgileri-aymaq,
suverenlik, armiya, salıq, bank sıyaqlı túsiniklerdiń júzege keliw ushın bir saat sabaq otiwge
bolatın bolsa, socilogiyalıq túsinikler, máselen, mámleket hám huqıqtıń payda bolıwı hám
rawajlanıwı mámleket hám huqıq teoriyası pánin úyreniw procesinde ózlestiriledi.
Shaxsta túsiniklerdiń tereń há bekkem bolıwı ushın, tiykarınan oqıtıwshınıń oqıwshılardıń
pikirlew iserliginiń qanshelli dárejede olardı motivaciya bere alıwı oǵan qay dárejede basshılıq
qıla alıwına baylanıslı. Huqıqıy túsinikler payda bolıwda oqıwshılardıń waqıya hám hádiyselerdi,
analiz, sizntez qıla alıw qbiletin óz ishine alǵan pikirlew iskerligin kúsheytiwde tálimniń
zamanagóy pedagogikalıq texnologiyaları, interaktiv metodlardan paydalanıw, oqıwshılardıń
kózgizbeli qurallar, texnika resursları, huqıqıy hújjetler menen jumısların uyımlastırıw ayrıqsha
áhmiyetke iye. Solay etip huqıqıy oylardı rawajlandırıw úzliksiz proces bolıp, ol jaslarda
ulıwmalıq teoriyalıq bilimler hám ilimiy dúnya qarastı qáliplestiriw jumıslarınıń áhmiyetli bólegi
esaplanadı.
Huqıqıy bilim beriw bilim alıwshıda bilimlerdi iyelew, oqıw kónlikpelerin hám qánigeligin
rawajlandırıw procesinen ibarat boladı. Huqıqıy sanalı hám huqıqıy mádeniyatlı insandı kamalǵa
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
668
jetkiziw bilim alıwshını aqılıy tárepten rawajlandırıwdı óz ishine aladı. Huqıqıy tálim beriw, onı
rawajlandırıw hám tárbiyalaw funkciyaları ámelge asırılıwı nátiyjesinde shaxstı qáliplestiriw
procesinde kompleksli jantasıwǵa erisiledi. Huqıqıy bilim-bul bir pútinlikti dúziwshi bólekler
arasındaǵı olardıń ishki zárúriyatınan kelip shıqqan, bir-biri menen tereń baylanıslı hádiyse bolıp
esaplanadı. Sebebi bul zárúriy baylanıslılıq nárse hám hádiyselerdiń tábiyatınan kelip shıǵıp, biziń
biziń qálewimizden tısqarı da qáliplese aladı. Huqıqıy bilimlerdi iyelew nátiyjesinde huqıqıy
kónlipe hám tájiriyb qáliplesedi. Bilimlerdi iyelew nátiyjesinde júzege kelgen usıllar hám
elementleridiń ózlestiriliwi (kónlikpe) júzege keledi hám de sol usıl hám elementlerdi tuwrı tańlap
paydalanıw jollarınıń iyeleniwi (tájiriybege) erisiledi. Huqıqıy bilim tiykarında shaxsta huqıqıy
sana qáliplesiwine erisiledi. Huqıqıy tálim procesinde shaxs huqıqıy tárepten tárbiyalanıp, huqıqıy
bilimlerdi kúndelikli turmısqa engiziwge úyretiledi. Bul haqqında kóp ǵana alımlar óz pikirlerin
bildirgen
. Olar óz ilimiy islerinde huqıqıy mádeniyattı qóliplestiriwde huqıqıy tárbiyanıń hám de
huqıqıy tárbiya elementlerinen paydalanıwdıń ornı hám áhmiyeti, haqqında aytıp ótken.
A.Azamxojayev va Sh.Orazaev huqıqıy tárbiyanı jámiyet aǵzalarınıń júris turısı mádeniyatına,
sanasına sistematikalıq hám maqsetke muwapıq tásir etiw procesi esaplanadı, huqıqıy tárbiyada
turaqlı huqıqıy bilim dárejesine iye bolıwǵa erisiw maqset qılıp qoyılıwın kórsetken
H.Yoldoshev, U.Tojixonov hám basqalar huqıqıy tárbiya bul shaxsqa tiyisli huqıqıy
sananı, huqıqıy kórsetpelerdi aktiv nızamǵa boysınatuǵın minez qulıq kónlikpeleri hám ádetlerin
qáliplestiriwshi uyımlasqan sistemalı, anıq maqsetti gózlegen halda tásir kórsetedi
, dep pikir
bildirgen. A.Rafiqov, O.Karimova, Sh.Eshonova huqıqıy tárbiyanıń tiykarǵı maqseti shaxsta
huqıqıy sananı qáliplestiriw, yaǵnıy huqıqıy tiykarlarǵa húrmetti, olarǵa ıxtıyarıy sanalı ráwishte
ámel qılıwdı úyretiw dep esaplaydı
. Sonı da aytıp ótiw kerek huqıqıy tálim procesi konstituciya
hám nızamların, milliy qádiryatların húmet qılıw, shaxstı watanpárwarlıq, insanpárwarlıq,
miynetsúygishlik, hadallıq, páklik, ádalatlılıq ruxında tárbiyalawdı óz aldına wazıypa etip qoyadı.
Joqarıdaǵı pikirlerdi ulıwmalastırıp huqıqıy tálimniń quramlıq bólklerin tómendegishe
belgilew múmkin:
1.
huqıqıy tálimnıń maqseti (huqıqıy tálimniń tálimlik, tárbiyalıq hám rawajlandırıwshı
wazıyplardı esapqa alınadı);
2.
huqıqıy tálimniń mazmunı (huqıqtı oqıtıw úyreniw nátiyjelerge huqıqıy bilim,
kónlikpeler arqalı huqıqıy sananıń qáliplesiw dárejesine erisiw esapqa alınadı);
3.
huqıqıy tálimniń metodologiyası (huqıqtı oqıtıwdıń metod hám usılları esapqa alınadı);
4.
huqıqıy tálimniń metodologiyası (huqıqtı oqıtwdıń metod hám usılları esapqa alınadı);
5.
huqıqıy tálimniń nátiyjeliligi (jaslardıń biliw iskerligin aktivlestiriw esapqa alınadı).
Huqıqıy tálimniń maqseti
hár bir shaxsqa ámeliy iskerliginde zárúr bolatuǵın huqıqıy
bilimlerdi belgilengen mámleket standartlarınan kem bolmaǵan kólemde alıw imkaniyatın
beriwden ibarat.
Huqıqıy tálim procesinde tómendegi wazıypalardı ámelge asırıladı hám huqıqıy sana
turaqlı sistemalı túrde qáliplestiriledi: tálim wazıypa-tálim procesiniń wazıypaların anıq belgilew,
huqıqıy xabar hám túsinikler menen bayıtıw, sociallıq hám shaxsıy qálewlerin esapqa alıw menen
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
669
tálim mazmunın optimallastırıw, qabıl etiw, hár qıylı tálim túri, metodları hám kórinislerinen
paydalanıw tiykarında huqıqıy bilim beriw.
Tárbiyalıq wazıypa
- tálim aliwshılardıń ulıwma insanıylıq huqıqıy qádiriyatlar hám
qaǵıydalarǵa boysınıw ruwxında tárbiyalaw, olarda tártiplilik, juwapkershilik, sanalı, intizamlılıq,
ǵárezsizlik, huqıq haqqında erkin pikirlilik, halallıqtı qáliplestiriw.
Rawajlantırıwshı wazıypa
- tálim alıwshılarda oqıw-úyreniw iskerliginiń unamlı sıpatları
qızıǵıwshılıq huqıq sawatxanlıǵı liderlik hám huqıqıy iskerlikti qáliplestiriw hám de
rawajlandırırw.
Huqıqıy tálim óz aldına eń tiykarǵı maqsetti yaǵnıy ilim arqalı izertlew obiektindegi
nızamlı baylanıslılıqtı anıqlaw hám bul nızamlardan insannıń qandayda bir mútájin qandırıwda
paydalanıwdı kórsetip beriw maqsetin qoyadı. Sonnan kelip shıǵıp huqıqıy tálim procesinde
birinshiden barlıq huqıqıy bilimlerdi jámlep olardı úyretiw principindegi talaplarǵa salıstırıladı.
Ekinshiden, úyretiw principlarına sáykes keliwi tiykarında onıń jergilikli sharayatqa tuwrı
keliwi kelmesligi anıqlanadı. Sebebi hár qanday sociallıq bolmısta sonıń menen birge huqıqıy
tálim tárbiya procesinde húkim súriwshi nızamlar belgili bir sociallıq sharayattıń obiektiv barlıǵın
qanshelli tolıq kórsetip bergen bolıwına qaramastan basqa sociallıq sharayatqa tuwrı kelmesligi
múmkin. Sonıń ushın da huqıqıy tálim usılları óz territoriyamızda sınaladı, soń járiyalanadı.
Úshinshiden, toplanǵan tájiriybeler tiykarında iyelengen bilimler ámeliyatta qollanıwı
úyretiledi.
Huqıqıy tálimniń izertlew obiekti bir neshe basqıshlarǵa bólinedi:
- shańaraq tálimi, yaǵnıy semya aǵzaları menen tárbiyalanıwshı balalar arasındaǵı tálim
tárbiyalıq múnásibetler
- baqsha tálimi, yaǵnıy ata-ana hám baqsha tárbiyashıları menen tárbiyalanıwshı balalar
arasındaǵı tálim tárbiyalıq múnásibetler
- uliwma orta tálim, yaǵnıy hámme pánler quramında hám arnawlı oqıw pánler arqalı
oqıtıwshılar menen oqıwshılar arasındaǵı tálim tárbiya múnısibetleri
- orta arnawlı, kásip óner tálimi, yaǵnıy ol yáki bul kásipti úyretiw menen baylanıslı bolǵan
halda oqıtıwshı menen talabalar oratsındaǵı tálim tárbiyalıq múnásibetler
- joqarǵı tálim, yaǵnıy joqarı maǵlıwmatlı qániygeler tayarlaw arqalı professor oqıtıwshılar
menen talabalar ortasındaǵı tálim tárbiyalıq múnásibetler.
REFERENCES
1.
Исломов.З.М. Давлат ва ҳуқуқ назарияси.-Т.: Адолат, 2007.-537-б
2.
Ю.А.Дмитриев. Правосознание и правовая култураю / Теория государства и права.
Под.ред. Пиголкина. – Москва - Издат, 2006.- с. 547
3.
Алексеев, Н. Н. Основы философии права / Н. Н. Алексеев; России, Петерб. ун-т. СПб.":
Лан, 1999. - 252 с.
4.
Алексеев, С.С. Тайна права: его понимание, назначение и социалная ценност: рец. с
претензией / С. С. Алексеев. М.: Норма, 2001. -161 с.
5.
Байтин, М.И. Вопросы обшей теории государства и права = Проблемс оф Генерал
Тҳеорй оф Стате анд Лаў / М. И. Байтин. Саратов: Саратов, гос. акад. права,
2006.-398
с.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
670
6.
Turumbetova Z. Y. INTEGRATIVE APPROACH TO HIGHER EDUCATION AS A
PEDAGOGICAL
PROBLEM
//ИНТЕГРАЦИЯ
НАУКИ,
ОБЩЕСТВА,
ПРОИЗВОДСТВА И ПРОМЫШЛЕННОСТИ: ПРОБЛЕМЫ И ВОЗМОЖНОСТИ. –
2022. – С. 51-55.
7.
Turumbetova Z., Dauletmuratova K. PEDAGOGIKAL PSYCHOLOGIKAL FEATURES OF
THE INFLUENCE ON THE BEHAVIOR OF PRESCHOOL CHILDREN //Modern Science
and Research. – 2024. – Т. 3. – №. 1. – С. 848-854.
8.
Turumbetova Z. Y., Kaljanova U. M. MENTAL DEPRIVATION IN CHILDHOOD //Modern
Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 862-866.
