2024
OCTOBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 8
209
TÁRBIYA RAWAJLANIP BARIWSHI SOCIALLIQ QUBILIS SIPATINDA
Masharipova Amangul Bazarbayevna
Jumatova Zlixa Muratbayevna
I.Yusupov atındaǵı doretiwshilik mektebi tarbiyashı-pedagogi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13985484
Anotatsiya.
Bul maqlada
bala tárbiyası, hám oniń dáwirleri, idealogiyalıq tárbiya
haqqında sóz etilgen.
Gilt sózler:
tárbiya, rawajlanıw, tálim, factor, milliy, jámiyet.
EDUCATION AS A DEVELOPING BUSINESS PHENOMENON
Abstract.
This article talks about child education and its periods, ideological education.
Key words:
education, development, education, factor, national, society.
ОБРАЗОВАНИЕ КАК РАЗВИВАЮЩИЙСЯ БИЗНЕС-ФЕНОМЕН
Аннотация.
В статье говорится о воспитании детей и его периодах,
идеологическом воспитании.
Ключевые слова:
воспитание, развитие, воспитание, фактор, национальный,
общество.
XXI ásirdiń dáslepki jıllarınan aq, azat hám abat Watan, erkin hám párawan turmıs qurıw
- Ózbekstan xalqınıń milliy rawajlanıw jolındaǵı bas ideyasına aylandı. Álbette, milliy ǵárezsizlik
ideyasınıń bas ideyası hám onıń maqsetlerin oqıwshı - jaslar sanasına sińdiriwde tálim-tárbiya
menen bir qatarda shańaraqtıń áhmiyeti kútá úlken bolıp tabıladı. Sebebi, shańaraq ideologiyalıq
tárbiyanıń eń zárúrli social faktorlarınan biri esaplanadı. Shańaraq - jámiyet negizi bolıp, kóp
ásirlik bekkem ruwxıy dereklerge iye. Sebebi, insanniń táǵdiri de, keleshektegi jetiskenlikleri de,
kásip tańlawı da, ádepli bolıwı da shańaraqqa baylanıslı. Sebebi, perzentlerimizdiń jaqsı minez-
qulqı, ádeplilik qásiyeti shańaraqta kámal tabadı.
Ózbekstan ǵárezsizliginiń dáslepki kúnlerinen aq, jámiyet turmısında milliy qádiriyatlardı
qayta tiklew hám olar tiykarında bárkámal áwladtı kamalǵa jetkiziw mámleket siyasatınıń
ústinlikke iye baǵdarına kóterildi. Ózbekstan Respublikasınıń Konstitutciyasında «Shańaraq
jámiyettiń tiykarǵı buwını bolıp tabıladı hám de jámiyet hám mámleket qáwipsizliginde turıw
huqıqına iye» dep aytılıwı menen birge ata-analar óz perzentlerin er jetkenlerine shekem baǵıwı
hám tárbiyalawǵa, er jetken, miynetke uqıplı perzentler óz ata-anaları haqqında ǵamxorlıq etiwge
májbúr ekenlikleri 64, 66 statyalarda kórsetilgen. Sonlıqtan da, shańaraqta balalardı ruwxıy-
etikalıq tárbiyalaw keleshegimiz girewi bolıp tabıladı.
2024
OCTOBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 8
210
Sol sebepli de balalarda jaslıǵınan aq milliy úrip-ádetler, dástúrler hám etikalıq mádeniyatı
haqqındaǵı túsiniklerdi qáliplestiriw, shańaraqqa baylanıslı. Balanıń pák hám sap sadıqlıq, ruwxıy
tárepten joqarı bolıp ósiwi, shańaraqqa shańaraqtaǵı bekkem, tınısh hám tatıwlıǵına baylanıslı.
Sebebi, ol jaǵdayda tárbiyalanıp atırǵan perzent de ruwxıy tárepten jetik, saw, ǵárezsiz pikirley
alatuǵın kámil insan bolıp úlkeyedi.
Birinshi shańaraqta ádep-ikramlılıq tárbiyası.
Bala tárbiyasın ana qarnınan baslaw
maqsetike muwapıq boladı. Usı pikirdi bir qatar Shıǵıs oyshılları da aytıp ótken. Balanı tárbiyalaw
ushın, eń aldı menen ata-ananıń ózi tárbiyalanǵan bolıwı kerek. Ruwxıy tárepten salamat ata-
anadan salamat bala tárbiyalanadı dep alımlar ayıtp ótedi. Perzent tuwılǵanınan baslap shańaraq
ortalıǵında tárbiyalanadı. Bul dáwirde balanı tuwrı awqatlandırıw, tuwrı kámalǵa keltiriw júdá
áhmiyetli sanaladı. Bir jasqa shekem bolǵan dáwirde bala ózine jaqın adamlardı kórgende
quwanadı, reńli oyınshıqlardı xosh kóredi. Bul dáwirde balanı álle aytıw yaki jaqsı sózler menen
erkeletip barıw lazım. Bir jastan úsh jasqa shekem bolǵan balalar bolsa hár qıylı oyınshıqlardı
oynay baslaydı, bul jerde biz milliy qádiriyatlarǵa tiykarlanǵan oyınshıqlardı da oynawına dıqqat
qaratıwımız lazım. Sonıń menen birge sol dáwirde áste aqırın sóylewi rawajlana baslaydı. Bul
dáwirde balalar oyın arqalı bir-biri menen baylanıslardı qıladı, sáwlelendiriw, pikirlew procesleri
qáliplesedi. Ata-ana yaki tárbiyashılardıń balalardı jaqsı kóriwi, olardıń is háreketlerine ziyreklik
hám mehribanlıq penen qatnasta bolıwı, balanıń salamat ósiwine, ádep-ikramlı bolıwına alıp
keledi.
Ekinshisi mektepke shekemgi ádeplilik tárbiya esaplanadı.
Mektepke shekemgi dáwir
bul bala tárbiyasındaǵı eń áhmiyetli dáwir esaplanadı. Sebebi, bul dáwirde payda bolǵan oy
pikirler izi insan yadında ómirlikke saqlanıp qaladı. Bul dáwir balanıń aqılıy hám fizikalıq tárepten
tez ósiwi, dúnyanı biliwge umtılıwı, qorshaǵan ortalıqqa óz múnásibetin bildiriw qálewin kúsheyip
baratırǵan dáwir esaplanadı.
Úshinshisi baslanǵısh bilim beriwde ádeplilik tárbiya.
Baslanǵısh bilim beriwde bala
ómirinde jańa; qızıqlı hám áhmiyetli dáwir baslanadı. Sebebi, bala mektepke kelgennen keyin jańa
ortalıq, jańa tártip qaǵıyda, jańa talaplarǵa dus keledi. Bul dáwirde balalar ele oyın háreketlerin
tolıq tárk etpegenligin esapqa alıp, ótiletuǵın sabaq shınıǵıwların qızıqlı qılıp alıp barıwı lazım.
Bul dáwirge kelip balaǵa tárbiyalıq tásir jolları bir qansha anıq hám sistemalı túrde bolıp
tabıladı. Sebebi endi tárbiya arnawlı bilim sıpatında ótile baslaydı. Bunnan tısqarı basqa pánler de
turaqlı túrde ádeplilik tárbiya berip barıladı.
Tórtinshisi orta ulıwma bilim beriwde ádeplilik tárbiya.
Orta mektep dáwirine kelip
oqıwshı úyrenetuǵın pánler de áste aqırlıq penen quramalasıp baradı hám soǵan bola oqıwshınıń
2024
OCTOBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 8
211
pikirlewi hám dúnyaǵa kóz-qarası da keńeyip baradı. Bul dáwirde oqıwshılarǵa óz-ara ádeplilikke
tiyisli naqıl-maqallar hám hádislerden ibratlı sózlerdi kóbirek aytıw arqalı tárbiyalaw oǵada
áhmiyetli sanaladı.
Besinshisi joqarı oqıw orınlarında ádeplilik tárbiya.
Joqarı bilim beriwde jaslar endi
qanday da bir qánigelikti tańlaǵan halda, óziniń erkin pikiri, dúnyaǵa kóz-qarası, intellektual
qızıǵıwına iye boladı. Sol sebebli bul dáwirde bolajaq qánigelerdi ádeplilik tárepten tárbiyalaw
júdá áhmiyetli sanaladı. Sebebi bul dáwirde jaslar óziniń mádeniy-ruwxıy dárejesin arttırıwǵa
umtıladı, óz ústinde qunt penen isleydi, radio, televidenie, internet hám barlıq informaciyalıq
qurallardan nátiyjeli paydalanadı, hár túrli shıǵarmalar menen tanısadı. Bul bolsa jaslardı ádeplilik
tárepten tárbiyalaw ushın járdem beredi.
Altınshısı bilim beriwden keyingi ádeplilik tárbiya.
Jaslar uzaq múddetli hám sistemalı
bilim nátiyjesinde qánige sıpatında qáliplesedi. Endi ol teoriyalıq tárepten iyelegen bilimlerin
ámeliyatta qollanıp ádeplilik ruwta tárbiyalay baslaydı. Úzliksiz túrde uzaq múddetli alıp barılǵan
bilim beriw nátiyjesi mine endi kózge kórine baslaydı.
Shıǵıs mámleketlerinde perzent tárbiyasın insan tárbiya procesinde kámil insan etip tárbiya
qılıwdı eń áhmiyetli wazıypa dep esaplaydı. Atap aytqanda ilim, diniy násiyatlar, hádisler, kórkem
shıǵarmalar, xalıq awız-eki dóretiwshiliginen paydalanıw maqsetke muwapıq dep esaplaydı.
Juwmaqlap aytqanda jaqsı dúnyaǵa kóz-qarastı qáliplestiriw, jaslardı milliy qádiryatlar
ruwxında tárbiyalaw tez óz sheshimin tabatuǵın is emes, ol jıllar dawamında jetilistirledi hám
milliy qádiriyatlar sińdiriledi.
REFERENCES
1.
Ўзбекистон Республикаси Конституцияси. – Т: Ўзбекистон, 2022. -81 б.
2.
Ш.М.Мирзиёев. Миллий тараққиёт йўлимизни қатият билан давом еттириб, янги
босқичга кўтарамиз. 1-жилд. Т: Ўзбекистон, 2017. –592 б.
3.
Мирзиёев Ш.М. Буюк келажагимизни мард ва олижаноб халқимиз билан бирга
қурамиз. –Т.: Ўзбекистон, 2017. ‒488 б.
4.
Йўлдошев О., Юнусов Қ. Оилада ва ёшлар ўртасида ҳуқуқий муносабатларни
такомиллаштириш. - Т.: Университет, 1997.
5.
Йўлдошев Ҳ.Қ, Тожихонов У., Зарипов З.С., Мирзажонов Қ. Вояга йетмаганлар
ҳуқуқбузарликларини олдини олишда ҳуқуқий воситаларнинг аҳамияти.-Т.: ИИВ
Академияси, 1999.
2024
OCTOBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 8
212
6.
Каримова О., Туйчиева Ҳ. Давлат ва ҳуқуқ асослари. Ўқув қўлланма. - Т.: Ўқитувчи,
1996.
7.
Yusupbayevna T. Z. PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL FACTORS OF AN
INTEGRATED APPROACH TO ADVANCED FOREIGN EXPERIENCE IN
EDUCATION //EPRA International Journal of Multidisciplinary Research (IJMR). – 2022.
– Т. 8. – №. 6. – С. 26-29. 12. Yusupbaevna Z. T. Integrative approach to the system of
higher education of foreign countries, economically developed in the Republic of Uzbekistan
//Eurasian Journal of Learning and Academic Teaching. – 2021. – Т. 1. – №. 1. – С. 82-87.
8.
Turumbetova Z. Y., Srimbetova S. E. PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL
FEATURES OF THE IMPACT ON CHILDREN'S BEHAVIOR //Modern Science and
Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 942-945.
9.
Turumbetova Z. Y., Tolibayeva Z. B. PROBLEMS OF CHOOSING A PROFESSION IN
ADOLESCENCE //Modern Science and Research. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 938-941.
