Noyabr, 2024-Yil
90
ATMOSFERA HAVOSIGA ZARARLI TA’SIR KO‘RSATMAYDIGAN BAKTERIAL
PREPARATLAR
Mamirova Odina Abdulxamidxon qizi
Toshkent davlat agrar universiteti, “Qishloq xo’jaligi biotexnalogiyasi, standartlashtirish”
magistranti, Toshkent.
tel: +998903094418
https://doi.org/10.5281/zenodo.14056891
Annotatsiya
. Mazkur maqolada Jizzax viloyati Zarbdor tumanida joylashgan
“DiyoraFarangiz’’ fermer xo‘jaligidagi paxta ekilgan maydonlarining tuprog‘ini o‘rganish,
kuchli sho‘rlangan tuproqlar tarkida qanday foydali bakteriyalar borligini o‘rganish, xona
labaratoriya sharoitida bakteriyalarni sof holda ajratish va bakterial preparatlar ishlab
chiqarishda immobilizatsiya usulini qo‘llash texnologiyasini o‘rganish haqida ma’lumotlar
keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
Tuproq, bakteriya, paxta, bacillus megaterium, preparat, distirlangan suv,
petri chashka, sho‘rlangan tuproq, sterilizatsiya, ozuqa modda, avtoklav, agar-agar, laminar
boks, pipetka, immobilizatsiya, preparat, Sulton.
BACTERIAL PREPARATIONS THAT DO NOT HAVE A HARMFUL EFFECT ON
ATMOSPHERIC AIR
Abstract.
In this article, the study of the cotton fields of the “DiyoraFarangiz”farm located
in the Zarbdar district of the Jizzakh region, the study of what beneficial bacteria in a clean state
in labaratory conditions and the development of becterial preparations information on the study
technology of using the immobilization method is given in the release.
Key words:
Soil, bacteria, cotton, bacillus megaterium, preparation, distilled water, petri
dish, saline soil, sterilization, nutrient, autoklave, agar-agar, laminar box, pipette, immobilization,
preparation, Sultan.
БАКТЕРИАЛЬНЫЕ ПРЕПАРАТЫ, НЕ ОКАЗЫВАЮЩИЕ ВРЕДНОГО
ВОЗДЕЙСТВИЯ НА АТМОСФЕРНЫЙ ВОЗДУХ.
Аннотация.
В данной статъе изучена почва хлопковых полей фермерского
хозяйства “ДиераФарангиз” расположенного в Зарбдарском районе Джизакской области,
обнаружены полезный бактерии в силъно засоленных почвах, выделены бактерии в чистом
состоянии в комнатных лабараторных условиях и метод иммобилизации при производстве
бактериалнъных препаратов, представлены сведения об изучении технологии применения.
Noyabr, 2024-Yil
91
Ключевые слова:
Почва, бактерии, хлопок, препарат, дистиллированная вода,
чашка петри, засоленная почва, стерилизация, питателъное вещество, агар-агар,
автоклав, ламинарный бокс, басиллус мегатериум, пипетка, препарат, Султан,
иммобилизация.
Kirish.
Zamonaviy biotexnologiya taraqqiyoti, qishloq xo‘jaligining turli tarmoqlari
va sanoatida qo‘llaniladigan ko‘p funksiyali yuqori samarador biopreparatlarning yangi
avlodini shakillanishiga turtki bo‘ldi. Bunday preparatlarni tabiiy mikrorganizmlardan olinishi
ekologik havfsizlik va iqtisodiy tejamkorlikni ta’minlaydi. Biopereparatlarni qo‘llash
borasidagi istiqbollar yuqori texnologik ishlanmalardan foydalanish bilan bog‘liq bo‘lib, bu
yondashuvlar preparativ shaklini o‘z xususiyatlarini uzoq vaqt saqlanishini yo‘qotmasdan
ta’minlaydi. Bu muammoni hal etishning yo‘llaridan biri saqlash , tashish va qo‘llash uchun
qulay bo‘lgan kukun shaklidagi preparatni ishlab chiqarish hisoblanadi. Quruq kukun
shakldagi preparativ biopreparatlarni ishlab chiqarish uzoq muddat saqlanish davrida
xususiyatini yo‘qotmaydigan va mikrorganizmlarning , hujayralarining funksional faolligini
ta’minlaydigan tizimli texnologiyalarni ishlab chiqish zamonaviy biotexnologiyaning asosiy
dolzarb muammolaridan biri hisoblanadi.Yurtimizda ushbu yo‘nalishda faoliyat yurutuvchilar
soni eng kam foizlarni tashkil etib, ushbu tadbirlarni amalga oshirish yuzasidan ilmiy -
tadqiqot ishlarini davom ettirish muhim strategik ahamiyatga egadir.
Biopreparatlarning asosini tashkil etadigan mikroorganizimlar bir qator talablarga
javob berishi va muayan xususiyatlarga ega bulishi talab etiladi, ular-virulent faollik,
samaradorlik, raqobatbardoshlik , texnologik ( standart va ishlab chiqarish sharoitida ma’lum
bir titrni to’play olishi ) kabi xususiyatlarini o’zida mujassamlashtirishi zarur. Biopreparatlarga
qo’yiladigan asosiy talablar: faol xujayralarning titri yuqori bo’lishi, saqlash davrining zaruriy
mudati, transportabellilik, texnalogik (eruvchanlik urug’larda saqlanuvchanlik va b.q.) tuproqda
yoki o’simlikni sirtqi qismida kolonizatsiyalanishi, shuningdek, ularning ishlab chiqarish
iqtisodiy jixatdan arzon bo’lishidan iboratdir. Respublikamizda maxaliy sharoitlardan ajratib
olingan mikroorganizimlar asosiy biologik stimulyator va fungitsid sifatida o’simliklar
xosildorligini oshiruvchi, o’simliklarni biologik ximoya qiluvchi, tuproq unumdorligini
tiklovchi bir qator murakkab bialogik faol birikmalarni saqlovchi xamda aloxida qo’llash
usullari talab etilmaydigan vositalaridan foydalanishga ketadigan sarf xarajatlarning
kamayishiga olib keladigan, tuproq turli kimyoviy vositalar bilan zo’riqtirish darajasi kamayib,
foydali aniq turdagi mikroorganizimlar miqdori oshishi va tuproqning biolagik faoligiga
Noyabr, 2024-Yil
92
erishiladigan mikroorganizmlarning mahalliy shtamplari asosida raqobatbardosh biopreparatlar
ishlab chiqraish dolzarb masala xisoblanib, muhum nazariy va amaliy axamiyat kasb etadi.
Bacillus megaterium
turlarining bakteriyalari tuproq saprofitlari, fakultativ anaeroblar
bo‘lib, 28-37
o
C harorat oralig‘ida rivojlanadi. Bacillus megateriumning eng yaqin qarindoshi
inson patogen turi Bacillus cereus va fitopatopgen Bacillus pumilus hisoblanadi.
Bacillus megaterium bakteriyalari oziq –ovqat xom ashyosida va oziq ovqat mahsulotlarini
orgonoleptik xususiyatlarini o‘zgartirib ,turli xil saqlash haroratda faol rivojlanadi.masalan, shu
paytgacha sporali aerob mikrorganizmlarning sut va sut maxsulotlari sifati va yaroqlilik muddatiga
ta’sir etadi. Bu maxsulotlarda erkin kislarod yetishmasligi va payt haroratli saqlash sharoitlardan
foydalanish tufayli ahamiyatsiz xisoblanadi.
Adabiyotlarga qaraganda, bakteriya Bacillus megateriumni fenotipik xususiyatlarga ko‘ra
aniqlash qiyin.Hozirgi vaqtda Rossiya federatsiyasidagi bekteriolog labaratoriyada bacillus
megateriumni aniqlash mikrorganizimning sof kulturasini ajratib olish va uning biokimyoviy
xususiyatlarini o‘rganishga asoslangan.Ushbu usul ko‘p mehnat talab qiladi va bu turdagi
bakteriyalarning fermentativ xususiyatlarini ng aniq polimoefizmi tufayli yetarlicha samarali
emas.Shu nuqtayi nazaridan , oziq-ovqat mahsulotlarini , shu jumladan sut mahsulotlarini
bionazorat qilish jarayonida bakteriofaglardan amaliy foydalanish qiziqish uyg‘otadi , bu ulardan
nafaqat hayvonlar va ekinlarni davolash va oziq –ovqat hom-ashyosini zararsizlantirish va qayta
ishlash vositasi sifatida foydalanishni nazarda tutadi.
Bacillus megaterium:
Dexqonchilik va bog‘dorchilikda bioo‘g‘itlarda qo‘llaniladigan
gram-musbat tayoqchali bakteriyalar turi tuproqda mavjud bo‘lgan eng katta bakteriyalardan
biridir.Ushbu bakteriyalarning guruhlari ko‘pincha zanjirlarda paydo bo‘ladi,bu yerda hujayralar
hujayra devorlaridagi polisaxaridlar bilan bog‘langan.Bacillus megaterium ba’zi ekstremal
muhitlarda, masalan, cho‘sharoitlarda spora hosil bo‘lishi tufayli omon qolishga qodir.Bacillus
megaterium penitselin ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan ferment penitselin amidaz ishlab
chiqaradi.Bundan tashqari , kortikosteroid o‘zgartirish fermentlari va bir nechta aminokislotalar
degidrogenazlar ishlab chiqaradi.Kolbalamin biosintezini yaratuvchilardan biri xisoblanadi.
Xulosa:
Shunday qilib, o'g'it samaradorligini oshiradi, modda almashinuvi natijasida hosil
bo'lgan poliglutamik kislota suvni qattiq ushlab turadi va o'g'itni ushlab turadi. Bacillus
Megaterium yoki B. megaterium o'simliklar kasalligining oldini olishga qodir. Bacillus
Megaterium yoki B. megaterium tamaki barglariga qo'llaniladi. Tamaki fermentini yaxshilash
uchun maxsus ta'sirlar va yaxshi hidlanadi.
Noyabr, 2024-Yil
93
Bacillus Megaterium yoki B. megaterium ularning ko'payishi va ko'payishi vaqtida
ko'p organik kislotalarni ishlab chiqa oladi, organik kislota tuproqdagi eritib yuboriladigan fosforli
moddalarni parchalab yoki eritib, ularni o'simliklar tomonidan osongina so'rilgan fosforga
aylantiradi, Fosfor miqdori.
Bacillus Megaterium yoki B. megaterium tuproqda juda tez ko'payishi, bakteriyalar
afzalligi bo'lishi mumkin, patogen bakteriyalar o'z yashash muhitini va holatini sezilarli darajada
yo'qotishi uchun ildiz va boshqa resurslardan oziqlanishni nazorat qilishi mumkin; Bu
o'simliklarning tegishli organizmining hujayra devorini yanada qalinlashtiradi.
REFERENCES
1.
Abbas R., Rasul S., Aslam K., Baber M., Shahid M., Mubeen F., et al.Halotolerant PGPR:
a hope for cultivation of saline soils. J. King Saud Univ. Sci. 31, (2019). Р. 1195–1201.
10.1016/j.jksus.2019.02.019
2.
Abriouel H., Franz C. M. A. P., Omar N. B., Gálvez A. Diversity and applications of
bacillus bacteriocins// FEMS Microbiol. (2011) Rev. 35, (201–232.) 10.1111/j.1574-
6976.2010.00244. x, PMID:
