ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
105
DASTURLASH ASOSLARI FANINI O‘QITISHDA INTERAKTIV USULLARDAN
FOYDALANISHNI TAKOMILLASHTIRISH
Bazarbaeva Aygul Kuanishbaevna
Nukus innovatsion instituti “Dasturiy injiniring va raqamli iqtisodiyot” kafedrasi
assistent o‘qituvchisi.
Ziuatdinov Islambek Sharapatdinovich
Nukus innovatsion instituti “Dasturiy injiniring va raqamli iqtisodiyot” kafedrasi
assistent o‘qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14306228
Annotatsiya.
Ushbu maqola dasturlash asoslarini o‘rgatishda interaktiv usullarning
samaradorligini oshirishga bag‘ishlangan. Bugungi kunda dasturlash ta’limi jarayonida
o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan qiziqishini oshirish va ularning amaliy ko‘nikmalarini
rivojlantirish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Maqolada real vaqtda kod yozish, geymifikatsiya,
jamoaviy ishlash, va algoritmlarni simulyatsiya qilish kabi interaktiv usullar, ularning o‘quv
jarayoniga ijobiy ta’siri haqida batafsil ma’lumotlar berilgan. Shuningdek, maqola dasturlashni
samarali o‘qitish uchun onlayn platformalar va dasturlash muhitlaridan foydalanishni tavsiya
etadi. Ushbu maqola dasturlash asoslarini o‘qitish jarayonida innovatsion yondashuvlarni joriy
etishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
Dasturlash asoslari, interaktiv usullar, geymifikatsiya, real vaqtda kod
yozish, jamoaviy ishlash, simulyatsiya, onlayn platformalar, dasturlash muhiti.
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ ИНТЕРАКТИВНЫХ МЕТОДОВ
ПРИ ОБУЧЕНИИ ОСНОВАМ ПРОГРАММИРОВАНИЯ
Аннотация.
Данная
статья
посвящена
повышению
эффективности
интерактивных методов обучения основам программирования. Сегодня в процессе
обучения программированию важно повышать интерес учащихся к обучению и развивать
их практические навыки. В статье подробно описано положительное влияние
интерактивных методов, таких как кодирование в реальном времени, геймификация,
командная работа и моделирование алгоритмов, на процесс обучения. В статье также
рекомендуется использовать онлайн-платформы и среды программирования для
эффективного обучения программированию. Данная статья служит ознакомлению с
инновационными подходами в процессе обучения основам программирования.
Ключевые слова:
Основы программирования, интерактивные методы,
геймификация, кодирование в реальном времени, командная работа, моделирование,
онлайн-платформы, среда программирования.
IMPROVING THE USE OF INTERACTIVE METHODS IN TEACHING THE BASICS
OF PROGRAMMING
Abstract.
This article is devoted to increasing the effectiveness of interactive methods in
teaching the basics of programming. Today, in the process of programming education, it is
important to increase students' interest in learning and develop their practical skills. The article
details the positive impact of interactive methods such as real-time coding, gamification,
teamwork, and algorithm simulation on the learning process. The article also recommends the use
of online platforms and programming environments for effective programming education. This
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
106
article serves to introduce innovative approaches in the process of teaching the basics of
programming.
Key words:
Fundamentals of programming, interactive methods, gamification, real-time
coding, teamwork, simulation, online platforms, programming environment.
Dasturlash zamonaviy dunyoning ajralmas qismi bo‘lib qolmoqda, va uni o‘rganish
jarayoni o‘quvchilardan mantiqiy fikrlash va muammolarni hal qilish qobiliyatini talab etadi.
Shu sababli dasturlash asoslarini o‘qitishda o‘quvchilarni dars jarayonida faol ishtirok
etishga jalb qilish, turli interaktiv usullardan foydalanish ayniqsa samarali hisoblanadi. Ushbu
maqolada dasturlash asoslarini o‘rgatishda foydalanilishi mumkin bo‘lgan asosiy interaktiv
usullar, ularning afzalliklari va o‘quv jarayoniga qanday ijobiy ta'sir ko‘rsatishi haqida so‘z boradi.
Dasturlashni o‘rganish o‘quvchilardan yangiliklarni qabul qilishga tayyorlik, sabr va
to‘g‘ri tahlil qilish ko‘nikmalarini talab etadi. Shu sababli o‘qitish uslubida interaktivlikni oshirish
o‘quvchilarning darslarga bo‘lgan qiziqishini kuchaytiradi va bilimlarni mustahkamlashda muhim
o‘rin tutadi. Dasturlash asoslarini interaktiv usullarda o‘rgatish orqali o‘quvchilar mavzuni
yaxshiroq o‘zlashtirishlari, o‘rganilgan nazariy bilimlarni amaliyotda sinab ko‘rish imkoniyatiga
ega bo‘ladilar.
Real vaqtda kod yozish (Live Coding)- Bu usul o‘qituvchiga dars jarayonida dasturlash
kodini yozib, o‘quvchilar bilan birgalikda muammolarni hal qilish imkonini beradi. Bunda
o‘quvchilar yozilgan kodning natijasini darhol kuzatishlari, xatolarni tezda aniqlash va tuzatish
imkoniga ega bo‘ladilar. Bu usul ayniqsa dasturlashning murakkab jihatlarini tushuntirishda
foydali hisoblanadi, chunki o‘quvchilar kodning natijasini ko‘rib, nazariy bilimlarni chuqurroq
anglaydilar.
Gamifikatsiya (O‘yinlashtirish)- O‘quv jarayonida gamifikatsiya (o‘yin elementlarini
qo‘shish) o‘quvchilar uchun raqobat muhiti yaratib, ularga o‘yin orqali bilim berishni ko‘zda
tutadi. Masalan, o‘quvchilarga darajalar va ballar berish, masalalarni yechganda turli yutuqlarni
qo‘lga kiritish imkoniyatlarini yaratish orqali o‘quv jarayonini qiziqarli qilish mumkin. Shu bilan
birga, gamifikatsiya orqali qiyinchiliklarni bosqichma-bosqich oshirish mumkin, bu esa
o‘quvchilarni yangi bilimlarni o‘zlashtirishga undaydi [1].
Jamoaviy ishlash (Group Work)-Guruhda ishlash orqali o‘quvchilar o‘zaro fikr
almashadilar va bilimlarini birgalikda rivojlantiradilar. Bu usulda, masalan, par dasturlash (pair
programming) texnikasi qo‘llanilishi mumkin. Bunda ikki o‘quvchi bir masala ustida birga
ishlaydi, biri kod yozadi, ikkinchisi esa jarayonni kuzatadi va xatolarni to‘g‘irlashga yordam
beradi. Ushbu usul o‘quvchilarning jamoada ishlash, fikr almashish va muammolarni birgalikda
hal qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi [2].
Simulyatsiya va model asosidagi o‘qitish- algoritmlar va tizimlarni simulyatsiya qilish
dasturlash jarayonini yanada jonlantiradi. Masalan, sorting algoritmlari qanday ishlashini
tushuntirishda vizual simulyatsiyadan foydalanish o‘quvchilarga algoritmning ishlash jarayonini
o‘z ko‘zi bilan ko‘rishga yordam beradi. Bunday vizual simulyatsiyalar jarayonni yanada ravon va
aniq tushuntiradi, bu esa o‘quvchilarning mantiqiy tahlil qilish qobiliyatini rivojlantiradi[3].
Onlayn platformalar-Codecademy, Coursera yoki Code.org kabi platformalar
o‘quvchilarga dasturlashni masofadan o‘rganish va o‘z qobiliyatlarini mustaqil rivojlantirish
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
107
imkonini beradi. Ushbu platformalarda o‘quvchilar o‘zlashtirgan bilimlarini darhol amaliyotda
sinab ko‘rish, turli vazifalarni bajarish va o‘z xatolarini ko‘rish imkoniga ega bo‘ladilar. Bu
platformalar orqali o‘quvchilar mustaqil tajriba orttirib, darslardan tashqarida ham o‘z bilimlarini
kengaytiradilar.
Dasturlash muhitlari (IDE): repl.it, Jupyter Notebooks kabi dasturlash muhitlari
o‘quvchilar uchun qiziqarli va interaktiv tajriba yaratadi. Bu muhitlarda dasturlashning asosiy
tushunchalarini o‘zlashtirish osonlashadi, chunki o‘quvchilar kod yozishni va natijani ko‘rishni
birdaniga amalga oshirishlari mumkin. Ayniqsa, yangi boshlovchilar uchun ushbu muhitlar tajriba
orttirishda juda qulay.
Interaktiv usullar o‘quvchilarning o‘quv jarayonidagi ishtirokini oshirib, ularning mantiqiy
fikrlash, mustaqil o‘rganish va jamoaviy ishlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Darsda faol
qatnashish va muammolarni birgalikda hal qilish orqali o‘quvchilar mavzuni chuqurroq
tushunadilar va bilimlarni mustahkamlashadi. Shu bilan birga, interaktiv usullar darslarni qiziqarli
va mazmunli qiladi, bu esa o‘quvchilarning bilim olishga bo‘lgan qiziqishini oshiradi.
Dasturlash asoslarini interaktiv usullarda o‘qitishning afzalliklari katta va ular o‘quv
jarayonida samaradorlikni oshiradi. Ushbu maqolada ko‘rib chiqilgan usullar – real vaqtda kod
yozish, gamifikatsiya, jamoaviy ishlash va simulyatsiya yordamida dasturlashni o‘rgatish
o‘quvchilar uchun yanada tushunarli va qiziqarli bo‘lishiga xizmat qiladi. Shuningdek,
o‘quvchilarning o‘quv jarayoniga bo‘lgan qiziqishini oshirish uchun ushbu interaktiv usullardan
foydalanish tavsiya etiladi.
REFERENCES
1.
Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). *Self-determination theory and the facilitation of
intrinsic motivation, social development, and well-being*. American Psychologist, 55(1),
68–78.
2.
Williams, L., & Kessler, R. R. (2002). *Pair Programming Illuminated*. Addison-Wesley
Professional.
3.
Naps, T., Rößling, G., Almstrum, V., Dann, W., Fleischer, R., Hundhausen, C., ... &
Velázquez-Iturbide, J. Á. (2002). *Exploring the role of visualization and engagement in
computer science education*. ACM SIGCSE Bulletin, 35(2), 131-152.
4.
Bаzаrbаеvа А.K. Innоvаtivе Аpprоаch tо Аssеssing Univеrsity Studеnts//
NАTURАLISTА CАMPАNО ISSN: 1827-7160 Vоlumе 28 Issuе 1, 2024 1304-1311 p.
5.
Bаzаrbаеvа А.K. Оliy tа’lim muаssаsаlаridа tаlаbаlаr bilimini bаhоlаsh mеzоnlаri //
Tа’lim vа innоvаtsiyоn tаtqiqоtlаr xаlqаrо ilimiy mеtоdik jurnаl 2022/№12/3 ISSN-2181-
1709(P) ISSN 2181-1717(Е) SJIF: 3,546(2020) 76-84-bеt
6.
Bаzаrbаеvа А.K. Structurе оf thе аssеssmеnt systеm using аrtificiаl intеlligеncе in thе
еducаtiоnаl systеm // Wеb оf sciеntist: intеrnаtiоnаl sciеntific rеsеаrch jоurnаl ISSN: 2776-
0979, Vоlumе 4, Issuе 9, Sеp., 2023 75-77 p.
7.
Sеitnаzаrоv K.K. Bаzаrbаеvа А.K. G’аrbiy еvrоpа оliy tа’lim muаssаsаlаridа еcts krеdit
tizimini // Intеrnаtiоnаl sciеntific jоurnаl « MОDЕRN SCIЕNCЕ АND RЕSЕАNCH »
ISSN: 2181-3906 VОLUMЕ 3/ ISSUЕ 4/ UIF:8.2/ MОDЕRNSCIЕNCЕ.UZ 2024 728-731
p.
