ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
111
MEDIATSIYA VA MUZOKARA USULIDA TIJORAT NIZOLARINI HAL ETISH
Rajabova Farangiz
Toshkent davlat transport universiteti 4-kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14328579
Annotatsiya.
Maqolada tijorat nizolarini hal etishda mediatsiya va muzokara usullarining
samaradorligi tahlil qilinadi. An'anaviy sud jarayonlariga nisbatan muqobil bo‘lgan bu usullar,
vaqt va xarajatlarni qisqartirish, shuningdek, tomonlar o‘rtasida kelishuvga erishish imkoniyatini
oshirish kabi afzalliklarga ega. Mediatsiya jarayonida neytral uchinchi tomon – mediator
nizolashuvchi tomonlar o‘rtasida konstruktiv muloqotni tashkil etishda yordam beradi, muzokara
esa to‘g‘ridan-to‘g‘ri tomonlar o‘rtasidagi kelishuv jarayonidir. Maqolada ushbu usullarning
tijorat nizolarini hal etishda qo‘llanish mexanizmlari, ularning yuridik asoslari va amaliyotdagi
muvaffaqiyatli misollar keltirilgan. Muallif nizolarni muqobil usullar bilan hal etishning iqtisodiy
va ijtimoiy jihatlarini ham yoritadi. Shuningdek, maqola O‘zbekistonda mediatsiya va
muzokaralar institutining rivojlanish istiqbollari haqida xulosalar beradi.
Kalit so’zlar:
Mediatsiya, muzokara, nizo, konfrontatsiya, hakamlik sudi, kelishuv,
arbitraj, ICC.
РАЗРЕШЕНИЕ КОММЕРЧЕСКИХ СПОРОВ ПУТЕМ МЕДИАЦИИ И
ПЕРЕГОВОРОВ
Аннотатция.
В статье анализируется эффективность методов медиации и
переговоров в разрешении коммерческих споров. Эти альтернативные методы по
сравнению с традиционными судебными разбирательствами обладают такими
преимуществами, как сокращение времени и затрат, а также увеличение вероятности
достижения соглашения между сторонами. В процессе медиации нейтральная третья
сторона — медиатор — способствует конструктивному диалогу между сторонами
конфликта, тогда как переговоры представляют собой прямой процесс достижения
соглашения между сторонами. В статье рассматриваются механизмы применения этих
методов при разрешении коммерческих споров, их юридические основы и успешные
практические примеры. Автор также освещает экономические и социальные аспекты
разрешения споров альтернативными методами. Кроме того, в статье представлены
выводы о перспективах развития института медиации и переговоров в Узбекистане.
Ключевые слова:
Mедиация, переговоры, спор, конфронтация, арбитражный суд,
урегулирование, арбитраж, МТП (Международная торговая палата).
COMMERCIAL DISPUTE RESOLUTION THROUGH MEDIATION AND
NEGOTIATION
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
112
Abstract.
The article analyzes the effectiveness of mediation and negotiation methods in
resolving commercial disputes. These alternative methods to traditional court proceedings offer
advantages such as reducing time and costs, as well as increasing the likelihood of reaching an
agreement between the parties. In the mediation process, a neutral third party—the mediator—
facilitates constructive dialogue between the disputing parties, while negotiation is a direct
process of reaching an agreement between the parties. The article discusses the mechanisms of
applying these methods in resolving commercial disputes, their legal foundations, and successful
practical examples. The author also highlights the economic and social aspects of resolving
disputes through alternative methods. Additionally, the article provides conclusions on the
prospects for the development of mediation and negotiation institutions in Uzbekistan.
Keywords:
Mediation, negotiation, dispute, confrontation, arbitration court, settlement,
arbitration, ICC.
KIRISH
Nizo (ixtilof, nifoq, mojaro, ziddiyat, qarama-qarshilik, kolliziya, konflikt) bugungi
zamonaviy dunyoning ajralmas qismiga aylangan. Nizolar ijtimoiy hayotning turli sohalarida,
jumladan, etnik, irqiy, milliy, oilaviy, mehnat, tijorat, biznes va g‘oyaviy-mafkuraviy
munosabatlar kontekstida yuzaga kelishi mumkin.
Nizo — bu odamlar, g‘oyalar yoki manfaatlar o‘rtasidagi munosabatlarda uyg‘unlikning
buzilishi, kelishmovchilik holati yoki qarama-qarshiliklarning to‘qnashuvi hisoblanadi.
Boshqacha aytganda, nizo ijtimoiy tizimda muvozanatning yo‘qolishi, tomonlar o‘rtasidagi
farq va ziddiyatlarning chuqurlashuvi natijasida yuzaga keladi.
Tijorat nizolari
– bu xo‘jalik yurituvchi subyektlar o‘rtasida ularning iqtisodiy, moliyaviy,
mulkiy yoki boshqa tijorat faoliyatiga oid manfaatlar to‘qnashganida yuzaga keladigan
kelishmovchiliklar va ziddiyatlar majmuasidir. Ushbu nizolar odatda xo‘jalik yurituvchi
subyektlar, tadbirkorlik bilan shug‘ullanuvchi shaxslar yoki davlat organlari o‘rtasida kelib
chiqadi.
1
Tijorat nizolarining mohiyati shundaki, ular tadbirkorlik faoliyatining majburiy elementiga
aylanib, korxonalar faoliyatining huquqiy va iqtisodiy jihatlari bilan bevosita bog‘liq bo‘ladi.
1
Teshayev D. M. Mediatsiya nizolarni hal qiluvchi vosita sifatida //Academic research in educational sciences. –
2024. – №. 3. – С. 593-597.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
113
Tijorat munosabatlarining murakkablashishi, bozor iqtisodiyoti sharoitida raqobatning
kuchayishi hamda shartnomaviy munosabatlarning rivojlanishi nizolarning paydo bo‘lish
ehtimolini oshiradi.
Nizolarni hal etish jarayoni insoniyat tarixining ajralmas qismi bo‘lib, u jamiyatlarning
rivojlanish darajasi va madaniyati bilan chambarchas bog‘liq. Qadimgi Bobil, Gretsiya va Rimda
mediatsiya usulining qo‘llanilishi bu yo‘nalishda chuqur tarixiy ildizlar mavjudligini ko‘rsatadi.
Ayniqsa, Rim huquqida mediatsiyaning Yustinian kodeksidan boshlab (miloddan avvalgi
VI asr) rasmiy e’tirof etilishi ushbu usulning huquqiy tizimlar shakllanishida naqadar muhim rol
o‘ynaganini tasdiqlaydi. Mediatsiya Rimda nafaqat savdo nizolarini hal qilishda, balki jamiyatdagi
tinchlikni saqlashda ham asosiy vositalardan biri bo‘lgan. Mediatorlar – “medium”lar nafaqat
huquqiy, balki ijtimoiy muhitda ham katta obro‘ga ega bo‘lib, dohiolar va ruhoniylar bilan teng
qatorga qo‘yilgan.
Zamonaviy davrda esa mediatsiya yangi ko‘rinishda qayta tiklandi. XX asrning ikkinchi
yarmidan boshlab AQSh, Buyuk Britaniya va Avstraliya kabi davlatlarda mediatsiya va muzokara
usullari faol rivojlandi. Bugungi kunda Yevropada mediatsiya nafaqat savdo yoki biznes
nizolarida, balki oilaviy va ijtimoiy mojarolarni hal qilishda ham samarali vositaga aylangan.
Bunday yondashuv nafaqat vaqt va xarajatlarni tejaydi, balki tomonlar o‘rtasidagi
kelishmovchiliklarni o‘zaro hurmat asosida hal qilish imkonini beradi.
Xalqaro munosabatlarning kengayishi bilan davlatlar va xalqaro huquq subyektlari
o‘rtasida iqtisodiy nizolar kelib chiqish ehtimoli oshdi. Iqtisodiy nizolar – bu tadbirkorlar va
yuridik shaxslar o‘rtasida iqtisodiy faoliyat davomida yuzaga keladigan huquqiy
kelishmovchiliklardir. Bunday nizolar, ayniqsa, chet el elementi ishtirok etgan hollarda, xalqaro
xususiy huquq normalari asosida hal qilinadi. Masalan, O‘zbekistonda chet el elementi bilan
murakkablashgan nizolar xalqaro shartnomalar va milliy qonunchilikka muvofiq tartibga solinadi.
Bu jarayon mamlakatning xalqaro iqtisodiy hamkorlikni yanada rivojlantirishga qaratilgan
siyosatining muhim qismi hisoblanadi.
Xalqaro huquq tinch yo‘l bilan nizolarni hal qilish tamoyiliga asoslanadi. 1969-yilda qabul
qilingan Vena konvensiyasida har qanday shartnoma bilan bog‘liq nizolar faqat adolat va xalqaro
huquq tamoyillariga muvofiq tinch yo‘l bilan hal qilinishi kerakligi belgilangan. Bu tamoyil
nafaqat davlatlararo munosabatlarda, balki korporativ va transmilliy nizolarda ham mediatsiya va
muzokara usullarining ahamiyatini oshirmoqda.
ASOSIY QISM
Xalqaro xususiy huquqda nizolarni hal qilish jarayonida muqobil usullar tobora keng
qo‘llanilmoqda.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
114
Bu usullar nizolarni sud orqali emas, balki tomonlarning o‘zaro kelishuvi asosida hal qilish
imkoniyatini yaratadi. Shu munosabat bilan olimlar nizolarni muqobil hal qilish usullarining
huquqiy tabiati va samaradorligi haqida turli yondashuvlarni ilgari surishmoqda. Masalan R.
Fisher va W. Ury olimlar o‘zlarining mashhur “Getting to Yes” asarida muzokaralar jarayonining
konstruktiv tomonlariga e’tibor qaratadilar. Ularning fikricha, muqobil nizolarni hal qilish usullari,
xususan, muzokara va mediatsiya, tomonlar o‘rtasidagi qarama-qarshilikni yengish va umumiy
manfaatlarga erishishning samarali yo‘lidir. Ular ushbu jarayonni nizolashuvchi tomonlarning har
ikkisi uchun ham foydali bo‘lgan yechimni izlashini asosiy maqsad qilib qo‘yadi. Yana bir olim
J.L.Riskin muqobil usullarning moslashuvchanligini tahlil qilib, “Riskin’s Grid” modelini taklif
qiladi. Ushbu modelda mediatsiya va muzokaralar jarayonlari nizoning murakkabligiga qarab
moslashtiriladi. Uning fikricha, har bir nizo o‘ziga xos bo‘lgani uchun uni hal qilishda yondashuv
ham o‘zgartirilishi kerak. Bu yondashuv biznes va xalqaro nizolarni hal qilishda juda foydali
hisoblanadi. Riskin Grid mediatsiyaning ikki asosiy usuli – evaluative (baholovchi) va facilitative
(yo‘naltiruvchi) yondashuvlarni ajratib ko‘rsatadi. Baholovchi mediator tomonlarga qarorlarni
ko‘rsatishga yoki maslahat berishga moyil bo‘lishi mumkin, yo‘naltiruvchi mediator esa, asosan,
tomonlarga o‘zaro kelishuvga erishish uchun imkoniyat yaratib beradi
Bugungi kunda xalqaro xususiy huquqda iqtisodiy nizolarni hal qilishning muqobil usullari
quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
1.
Mediatsiya – tomonlarning o‘zaro kelishuvi asosida nizoni hal qilish;
2.
Arbitraj – mustaqil hakamlik sudlari orqali nizolarni hal qilish;
3.
Muzokara – tomonlarning bevosita muzokaralari orqali kelishuvga erishish;
4.
Konsilyatsiya – mustaqil vositachi ishtirokida masalani muhokama qilish va kelishuvga
erishish.
Mediatsiya –
(lotincha “mediatio”, inglizcha “mediation” – vositachilik) bu ikki yoki
undan ortiq tomonlar o'rtasidagi nizolarni uchinchi tomon – mediator ishtirokida muqobil hal
qilishning samarali va universal texnologiyasi bo‘lib bu nizo bo‘yicha ma’lum bir kelishuvni
ishlab chiqishga yordam beradi, tomonlar nizoni hal qilish to‘g‘risida qaror qabul qilish jarayoni
va uni hal qilish shartlarini to‘liq nazorat qiladi. Shuningdek mediatorlar xulqining Yevropa
kodeksida – “Mediatsiya – bu ikki yoki undan ortiq tomon ushbu tomonlarga nizoni sud qarorisiz
kelishuv tartibida hal etishga yordam berish uchun uchinchi tomon – vositachini jalb qilishga
rozilik berish orqali oʻtadigan istalgan jarayon”, deya taʼrif berilgan.
Mediator
– mustaqil, xolis
va professional vositachi bo‘lib, nizolashayotgan tomonlarga o‘z pozitsiyalarini tushunishda va
ular uchun maqbul bo‘lgan kelishuvni ishlab chiqishda yordam beradi.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
115
Mediatsiya jarayonida tomonlar nizoni hal qilishning barcha shartlari va qarorlarini to‘liq
nazorat qiladi, bu esa ularning manfaatlari va qadriyatlariga mos yechim topishni ta'minlaydi.
Zamonaviy jamiyatda ijtimoiy, iqtisodiy, shaxslararo munosabatlarning rivojiga xizmat
qiladigan va ijtimoiy tizimning barcha shakllarida – oila, iqtisodiyot, mehnat bozori, davlat
maʼmuriy amaliyotida keng qoʻllaniladigan, hayotdagi turli xil nizolarni tinchlik, muzokara va
murosa yoʻli bilan hal etishning ilgʻor va muqobil usuli mediatsiyadir.
Mediatsiyaning afzalligi shundaki, u nizoni hal qilishning tezkor, iqtisodiy jihatdan
tejamkor va insoniy yondashuvga asoslangan usulidir.
Mediatsiya jarayoni, odatda, quyidagi olti bosqichga bo‘linadi:
1.
Mediatorning ochilish va kirish bayonoti
2.
Nizolashayotgan taraflarning tushuntirishlari
3.
Qo‘shma sessiya
4.
Kengash yoki alohida sessiya
5.
Yakuniy muzokaralar va bitim tuzish
6.
Yopilish (tugallanishi)
2
Xalqaro xususiy huquq sohasida iqtisodiy nizolarni hal qilishning samarali usuli sifatida
arbitraj sudlari katta ahamiyatga ega
.
Arbitraj sudlari
– bu nodavlat tashkilotlar bo‘lib, asosan,
fuqarolik va iqtisodiy nizolarni tezkor va samarali yechishda yordam beradi. Ular, ayniqsa, xalqaro
tijorat va investitsiya nizolarini hal qilishda qulay platforma hisoblanadi.
Arbitraj sudlarining asosiy afzalligi – tomonlarning ixtiyoriy roziligi asosida ish olib
borilishi va ularning qaysi davlat huquqidan foydalanishni mustaqil belgilash imkoniyatidir.
Davlat sudlariga nisbatan arbitrajning jarayoni kamroq bosqichlardan iborat bo‘lib,
tomonlar uchun ko‘proq moslashuvchanlikni taʼminlaydi. Bundan tashqari, arbitraj sudlarida
xalqaro huquqiy normalardan foydalanish imkoniyati, ularning jozibadorligini oshiradi.
Arbitraj sudlari ikki asosiy shaklda bo‘lishi mumkin:
1. Ad hoc arbitraj:
Bu bir martalik tuziladigan arbitraj bo‘lib, tomonlarning kelishuvi
asosida nizolarni hal qilish uchun tashkil etiladi. Ad hoc arbitrajda tomonlar arbitraj jarayonining
qoidalarini o‘zlari belgilaydi.
2. Institutsional arbitraj:
Bu doimiy faoliyat yurituvchi arbitraj sudlari bo‘lib, maʼlum
bir tashkilot tomonidan boshqariladi.
2
Аbdullo o‘g‘li D. D. Mediatsiya va uning bosqichlari //Proceedings of International Conference on Modern Science
and Scientific Studies. – 2023. – Т. 2. – №. 1. – С. 258-265.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
116
Masalan, Xalqaro Tijorat Palatasi (ICC) yoki Xalqaro Investitsion Nizolarni Hal Qilish
Markazi (ICSID) kabi arbitrajlar institutsional arbitrajlarga misoldir.
Bugungi kunda xalqaro iqtisodiy munosabatlardan kelib chiqadigan ko‘plab nizolar
xalqaro arbitraj sudlarida hal etilmoqda. Davlat sudlarining murakkab va ko‘p bosqichli
jarayonlari ko‘pincha tomonlarni qoniqtirmaydi, chunki bu jarayonlar ko‘p vaqt va mablag‘ talab
qiladi. Arbitraj sudlari esa, o‘zining soddaligi, tezkorligi va maxfiyligi bilan ajralib turadi.
Masalan, ikki xalqaro kompaniya o‘rtasida tuzilgan kontrakt bo‘yicha nizolarni hal qilish
uchun ular ICC arbitraj sudiga murojaat qilishlari mumkin. Bu sud xalqaro tijorat va investitsiya
nizolarini tezkorlik bilan hal qilishda dunyodagi eng mashhur arbitraj sudlaridan biridir. ICC
arbitraj sudi 1923-yilda tashkil etilgan bo‘lib, hozirgi kungacha yuzlab murakkab nizolarni hal
qilgan.
Bundan tashqari, Xalqaro Investitsion Nizolarni Hal Qilish Markazi (ICSID) – investitsiya
nizolarini hal qilishda muhim o‘rin tutadi. Ushbu markaz 1965-yilda qabul qilingan Vashington
konvensiyasi asosida tashkil etilgan bo‘lib, davlatlar va xorijiy investorlar o‘rtasidagi nizolarni
milliy yurisdiksiyadan chiqarib, xalqaro arbitraj maydoniga o‘tkazadi.
3
Arbitraj jarayoni bir qator xalqaro huquqiy hujjatlarga asoslanadi. Arbitraj sudi tomonlar
kelishgan huquqiy normalardan foydalanadi. Agar tomonlar muayyan davlat huquqini tanlamagan
bo‘lsalar, nizo yuzaga kelgan davlat qonunchiligi yoki amaldagi xalqaro huquq normalari
qo‘llaniladi. Shu bilan birga, arbitraj qarorlari yakuniy hisoblanib, tomonlar uchun majburiy
bo‘ladi. Nyu-York Konvensiyasi (1958) xalqaro arbitraj sudlari qarorlarini tan olish va ijro
etishning asosiy meʼzoni hisoblanadi. Ushbu konvensiyaga ko‘ra, arbitraj qarorlari ijrosi davlat
sudlari tomonidan milliy qonunchilikka zid emasligi tekshirilganidan keyingina amalga oshiriladi.
Bu huquqiy tartib arbitraj qarorlarining xalqaro darajadagi eʼtirofiga yordam beradi.
Muzokaralar
— tomonlar o‘z maqsadlariga erishish va umumiy yechim topish uchun olib
boradigan muloqot jarayonidir. Ushbu jarayonda har bir tomon muammoni hal etishda teng
imkoniyatlarga ega bo‘lib, vaziyatni nazorat qilishga intiladi. Muzokaralar nizolarni hal qilishning
eng oddiy, samarali va arzon vositalaridan biri bo‘lib, ular iqtisodiyot sohasida ham keng
qo‘llaniladi. Chunki bu jarayon qo‘shimcha xarajatlarga olib kelmaydi, xavf tug‘dirmaydi va
nizoni tinch yo‘l bilan muhokama qilishga qaratilgan bo‘ladi
Muzokaralar odatda bir nechta bosqichlarda amalga oshiriladi. Birinchi bosqich –
tayyorgarlik.
3
Shodiyorovich N. A. Xalqaro tijorat arbitrajida arbitraj bitimining ahamiyati //o'zbekistonda fanlararo innovatsiyalar
va ilmiy tadqiqotlar jurnali. – 2023. – Т. 2. – №. 18. – С. 601-606.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
117
Bu bosqichda tomonlar muzokaraga tayyorgarlik ko‘rib, o‘z talablarini bildiradilar yoki
nizoni qanday hal qilish bo‘yicha o‘z fikrlarini o‘rtaga tashlaydilar. Keyingi bosqich – muzokara
jarayoni. Bu yerda tomonlar o‘z takliflarini muhokama qiladi va nizoni hal etish uchun umumiy
yechimga erishishga intiladi. Nihoyat, uchinchi bosqich – muzokaralarni yakunlash va natijalarni
tahlil qilish. Bu bosqichda tomonlar kelishuvga erishib, nizoni har ikki tomon uchun maqbul
bo‘lgan yechim bilan hal etadilar.
Muzokaralar ko‘pincha mediatsiyaga o‘xshash bo‘lib, faqat mediatsiya jarayonini
professional mediatorlar olib boradi. Muzokaralar esa bevosita tomonlarning o‘zaro muloqoti
asosida kechadi. Ushbu jarayonning boshqa nizolarni hal qilish usullariga nisbatan bir qator
afzalliklari bor. Avvalo, muzokaralarda tomonlar bevosita birgalikda harakat qiladilar va
munosabatlarning turli jihatlarini nazorat qilish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Masalan, muhokama
vaqti hamda chegaralarni mustaqil ravishda belgilashlari mumkin. Shuningdek, ular jarayon va
uning natijalariga bevosita ta’sir o‘tkaza oladilar.
4
O‘zbekistonda xalqaro xususiy huquqqa oid iqtisodiy nizolarni hal etish uchun mediatsiya,
arbitraj va boshqa muqobil usullar keng qo‘llaniladi. Fuqarolik kodeksiga ko‘ra, jismoniy va
yuridik shaxslar o‘z huquqlarini himoya qilish uchun sud, iqtisodiy sud yoki arbitrajga murojaat
qilishlari mumkin. Mediatsiya "Mediatsiya to‘g‘risida"gi qonun bilan, arbitraj esa "Xalqaro
arbitraj faoliyati to‘g‘risida"gi qonun bilan tartibga solinadi.
Mediatsiya taraflar xohishiga asoslangan bo‘lib, sud jarayonidan oldin yoki sud davomida
qo‘llanilishi mumkin. Mediatsiya orqali erishilgan kelishuv sudga yuborilib, darhol huquqiy
kuchga ega bo‘ladi. Bu jarayon maxfiylikni saqlab, tomonlarga moslashuvchanlik yaratadi.
Arbitraj sudlari, xususan, Toshkent xalqaro arbitraj markazi (TIAC), chet el elementlari
ishtirokidagi iqtisodiy nizolarni hal qilish uchun qulay platforma hisoblanadi. Bu usul jarayonni
qisqartiradi, taraflarga arbitrlar sonini va qo‘llaniladigan huquqni tanlash imkonini beradi.
O‘zbekistonda nizolarni hal etishda mediatsiya va arbitraj keng qo‘llanilayotgan bo‘lsa-da,
ekspert xulosasi usuli kamroq ishlatiladi. Umuman olganda, taraflar xalqaro va milliy
qonunchilikka muvofiq o‘zlari uchun maqbul usulni tanlab, nizoni hal etishlari mumkin.
XULOSA.
Tijorat nizolarini hal etishda mediatsiya va muzokara usullari zamonaviy huquqiy muhitda
samarali va muqobil yechimlar sifatida e’tirof etiladi. Bu usullar nizolarni sudgacha hal qilish
imkoniyatini yaratib, vaqt va xarajatlarni tejashga xizmat qiladi.
4
Fotima T. A. Xalqaro xususiy huquqda iqtisodiy nizolarni hal qilishning muqobil usullari //Oriental renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences. – 2023. – Т. 3. – №. 10. – С. 117-126
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
118
Mediatsiya jarayonida nizolar maxsus tayyorgarlikdan o‘tgan, betaraf mediator ishtirokida
hal etiladi. Bu usul nizolashayotgan tomonlarning o‘zaro ishonchiga asoslangan bo‘lib, natijada
barcha tomonlarning manfaatlariga mos keladigan kelishuvga erishish mumkin. Muzokaralarda
esa tomonlar bevosita muloqot orqali o‘z pozitsiyalarini muhokama qilib, nizoni tinch yo‘l bilan
hal qilishga intiladilar. Bu usulda tomonlarning o‘zaro birgalikdagi harakati hamda maxfiylikning
saqlanishi asosiy afzalliklardan biridir.
Mediatsiya va muzokara usullari sud jarayonlariga nisbatan ancha tezkor, iqtisodiy jihatdan
arzon va moslashuvchan bo‘lib, tomonlar uchun xavfsiz muhit yaratadi. Ular nafaqat nizoni hal
qilishni, balki kelgusida hamkorlikni davom ettirish imkoniyatlarini saqlab qolishni ta’minlaydi.
Shunday qilib, ushbu usullar tijorat nizolarini hal qilishda o‘z ahamiyatini oshirib
bormoqda va kelajakda ham keng qo‘llanishiga ishonch bildirsa bo‘ladi.
REFERENCES
1.
O’zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi 01.05.2023
2.
O‘zbekiston Respublikasining 03.07.2018 yildagi O‘RQ-482-son “Mediatsiya to’g’risida”gi
qonuni // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 21.04.2021-y., 03/21/683/0375-son //
3.
O‘zbekiston Respublikasi 16.02.2021 yildagi O‘RQ-674-son “Xalqaro tijorat arbitraji
to’g’risida” gi qonuni Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 17.02.2021-y.,
03/21/674/0123-son
4.
Омонжонова К., Ачилова Л. The effectiveness of alternative methods of commercial
dispute resolution: a comparative analysis of arbitration and mediation //Общество и
инновации. – 2024. – Т. 5. – №. 3/S. – С. 125-130.
5.
Shodiyorovich N. A. Xalqaro tijorat arbitrajida arbitraj bitimining ahamiyati //o'zbekistonda
fanlararo innovatsiyalar va ilmiy tadqiqotlar jurnali. – 2023. – Т. 2. – №. 18. – С. 601-606.
6.
Abdullo o‘g‘li D. D. Mediatsiya va uning bosqichlari //Proceedings of International
Conference on Modern Science and Scientific Studies. – 2023. – Т. 2. – №. 1. – С. 258-265.
7.
Fotima T. A. Xalqaro xususiy huquqda iqtisodiy nizolarni hal qilishning muqobil usullari
//Oriental renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences. – 2023. – Т. 3. –
№. 10. – С. 117-126.
8.
Teshayev D. M. Mediatsiya nizolarni hal qiluvchi vosita sifatida //Academic research in
educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 593-597.
