ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
119
UDK: 618.32-024.61: 612.438- 053.13/.31
ANTENATAL NOBUD BO‘LGAN 33-38 HAFTALIK CHAQALOQLAR TIMUSINING
MORFOLOGIK O‘ZGARISHLARI
Maxkamov N.J.
Andijon davlat tibbiyot instituti, t,f,d, dotsent. Andijon shaxar.
Yuldashev Z.N.
Andijon davlat tibbiyot instituti mustaqil izlanuvchi. Andijon shaxar.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14328777
Annotatsiya.
Antenatal davrda xomila ichi infeksiyasidan nobud bo‘lganlar barcha
chaqaloqlarni 78,2 % ni tashkil etib, tadqiqotimizni asosini tashkil etadi. Ayrisimon bezda
morfologik rivojlanishdan orqada qolishlar: timusning po‘stloq qavati kengligi jixatidan, mag‘iz
qavatni juda kichik soxani egallaganligi, yetilgan limfotsitlarni deyarlik bo‘lmasligi bilan
xarakterlanadi. Bu o‘zgarishlarning asosiy morfologik susbtrati sifatida, timus po‘stloq qavati
retikuloepitelial xujayralarining hajman kichikligi, desmasomalarining kalta va yo‘g‘on
ko‘rinishda bo‘lishi, desmasomalar oralig‘ini o‘zaro tutashtiruvchi siyrak tolali tuzilmalarning
aynan, po‘stloq qavat perivaskulyar sohalarda ko‘p bo‘lishi, gematogistiogen to‘siqni ham
funksional majruh holatga kelishiga olib kelinganligini ko‘rsatdi.
Kalit so‘zlar:
timus, morfologiya, involyusiya, immunodefitsit, nekroz, apoptoz.
MORPHOLOGICAL CHANGES IN THE THYMU OF 33-38 WEEKS OF INFANTS
WITH ANTENNATAL DEATH
Abstract.
Those who died from intrauterine infection in the antenatal period accounted for
78.2% of all infants and formed the basis of our study. Morphological developmental lags in the
thymus gland are characterized by: the width of the cortical layer of the thymus, the very small
area of the medullary layer, and the almost complete absence of mature lymphocytes. The main
morphological substrate of these changes was the small size of the reticuloepithelial cells of the
thymus cortex, the short and thick appearance of the desmasomas, the abundance of sparse fibrous
structures connecting the spaces between the desmasomas, especially in the perivascular areas of
the cortex, which also led to the functional impairment of the hematohistogenic barrier.
Keywords:
thymus, morphology, involution, immunodeficiency, necrosis, apoptosis.
МОРФОЛОГИЧЕСКИЕ ИЗМЕНЕНИЯ ВИЛОЧНОЙ ТИМУСА У ДЕТЕЙ 33-38
НЕДЕЛЬ С АНТЕНАТАЛЬНОЙ СМЕРТЬЮ
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
120
Аннотация.
В основу нашего исследования легли 78,2% всех детей, умерших от
внутриутробного
заражения
в
антенатальном
периоде.
Отставание
от
морфологического развития щитовидной железы: характеризуется тем, что корковое
вещество тимуса покрывает очень небольшой участок мозгового вещества, а зрелые
лимфоциты почти отсутствуют. В качестве основного морфологического субстрата
этих изменений выступают ретикулоэпителиальные клетки коркового слоя тимуса
небольшие, десмазосомы короткие и толстые, а редкие волокнистые структуры,
соединяющие десмазосомы. области, а гематогистогенный барьер также функционально
отключен.
Ключевые слова:
тимус, морфология, инволюция, иммунодефицит, некроз,
апоптоз.
Muammoning dolzarbligi.
Dunyoda yangi tug‘ilgan chaqaloqlar bo‘yicha, AQSh va
Yevropada 1000 ta tug‘ruqqa o‘rtacha 4-5 tani tashkil etadi. Eng yuqori ko‘rsatkich bo‘yicha
dunyo beshtaligida, Turkmaniston 45 ta, Tojikiston 33 ta, Azerbayjon 21 ta, Qirg‘iziston 17 ta va
O‘zbekistonda xar 1000 ta tug‘ruqqa 16 ta holatni tashkil etadi.
Bu esa, homila ichi rivojlanishida ekstragenital kasalliklarni to‘liq skrining qilish yoki
homiladorlik davrida qilinishi kerak bo‘lgan tekshiruvlarni to‘liq amalga oshirilmaganligini
ko‘rsatadi. Perinatal patologiyalarda antenatal o‘lim asosan, infeksion va noinfeksion etiologiyali
jarayonlar bilan birgalikda rivojlanib, homilani yetilmaganligi, asfiksiyalar, tug‘ruq travmalari,
pnevmopatiyalar, miyada perinatal qon aylanishining buzilishi, yangi tug‘ilgan chaqaloqlarning
gemorragik kasalligi ko‘rinishida namoyon bo‘ladi.
Tadqiqot maqsadi:
chaqaloqlar antenatal o‘limida timus to‘qimasidagi patomorfologik
xos jihatlarini o‘rganishdan iborat.
Material va usullar:
Antenatal davrda o‘lik tug‘ilgan chaqaloqlar timus to‘qimasini
morfologik usullaridan foydalanilgan.
Muhokama va natija:
Ushbu guruhda asosan, onasida infeksiya aniqlangan, homila
ichi infeksiyasi bilan zararlangan autopsiya materiallarida tasdiqlangan chaqaloqlar timusi
o‘rganishga olindi.
Ushbu guruhdagi chaqaloqlar timusining o‘rtacha og‘irligi, 7,21±1,31 grammni tashkil
etib, shu muddatdagi sog‘lom tug‘ilgan chaqaloqlar timusini 9,85±2,17 grammni tashkil etadi.
O‘rtacha timusni vazni me’yorga nisbatan 28,65%ga kichikligi aniqlandi(1-rasmga qarang).
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
121
1-Rasm. 36 haftalikda tug‘ilgan antenatal nobud bo‘lgan chaqaloq ayrisimon bezi.
Bayonnoma 49D. Timus bo‘lakchasi tarkibida chegara tanlamasdan takomil topayotgan
xar xil kattalikdagi Gassal tanachalari (1), po‘stloq qavatda trabekulyar to‘siqning mag‘iz
qavatgacha o‘sib kirishi va oraliqda shakllangan shishlar aniqlanadi. Mag‘iz qavatda
stromaning yalang‘ochlashgan o‘choqlari aniqlanadi. Barcha qavatlar qon tomirlarida
to‘laqonlik aniqlanadi. Bo‘yoq G.E. O‘lchami 10x10.
Tadqiqotimizni maqsadi ham aslida, antenatal nobud bo‘lgan chaqaloqlar timusining
morfologik jihatlarini o‘rganish bo‘lganligi sababli, aynan, turli patologiyalardan (infeksion
omillar) nobud bo‘lganlar tashkil etganligini inobatga olib, o‘lik tug‘ilgan homilani timusida
yuzaga kelgan morfologik o‘zgarishlarning o‘ziga xosligi o‘rganildi.
Homilani bachadon ichi rivojlanishining 33-36 haftaligida, timusning rivojlanishida
onada rivojlangan ikkilamchi infeksiyalarning ta’siri kuchli darajada namoyon bo‘lmaganligi
asosiy o‘zgarishlar ayrisimon bezning morfofunksional maydonlarida ikkilamchi o‘zgarishlardan,
Gassal tanachalarini ko‘p miqdorda shakllanganligi, tomirlarida to‘laqonlik belgilari aniqlandi(2-
rasmga qarang).
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
122
2-Rasm. 38 haftalikda tug‘ilgan antenatal nobud bo‘lgan chaqaloq ayrisimon bezi.
Bayonnoma 49D. Timus bo‘lakchasi tarkibida chegara tanlamasdan takomil topayotgan
xar xil kattalikdagi Gassal tanachalari (1), po‘stloq qavatda trabekulyar to‘siqning mag‘iz
qavatgacha o‘sib kirishi va oraliqda shakllangan shishlar aniqlanadi. Mag‘iz qavatda
stromaning yalang‘ochlashgan o‘choqlari aniqlanadi. Barcha qavatlar qon tomirlarida
to‘laqonlik aniqlanadi. Bo‘yoq G.E. O‘lchami 10x10.
E
slatib o‘tamiz, antenatal chaqaloq o‘limi asosan muddatdan oldingi tug‘ruq davrlarida
kuzatilib, muddatiga yaqinlashgan sayin, chaqaloqlarda birlamchi va ikkilamchi immun
a’zolarning nisbatan rivojlanganligi, tashqaridan tushgan infenksion omillar ta’sirida immun
a’zolarning follikularida: limfa tuguni, taloq, MALT tuzilmalarida germinativ markazlarning
homila ichi rivojlanishdayoq rivojlanganligi bilan xarakterlansa, timusda ushbu belgilar,
bo‘lakchalar mag‘iz qavatidagi postkapillyar venulalar orqali migratsiyalanayotgan katta
o‘lchamli limfotsitlarni bo‘lishi, po‘stloq qavat va mag‘iz qavat nisbatlarining deyarlik bir xil
kattalikda bo‘lishi, retikuloepitelial hujayralarning o‘siqlari atrofida ko‘p miqdorda kichik
o‘lchamli limfotsitlarni to‘planishi, kortiko medullyar sohadagi differensiallanish maydonlarining
yaqqol ko‘rinishi bilan xarakterlanadi(3-rasmga qarang).
3-Rasm. 37 haftalikda tug‘ilgan antenatal nobud bo‘lgan chaqaloq ayrisimon bezi.
Bayonnoma 49D. Timus bo‘lakchasi tarkibida chegara tanlamasdan takomil topayotgan
xar xil kattalikdagi Gassal tanachalari (1), po‘stloq qavatda trabekulyar to‘siqning mag‘iz
qavatgacha o‘sib kirishi va oraliqda shakllangan shishlar aniqlanadi. Mag‘iz qavatda
stromaning yalang‘ochlashgan o‘choqlari aniqlanadi. Barcha qavatlar qon tomirlarida
to‘laqonlik aniqlanadi. Bo‘yoq G.E. O‘lchami 10x10.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
123
Tadqiqot ishimizda, turli infeksion omillardan nobud bo‘lgan va o‘lik tug‘ilgan 33-36
haftalikdagi chaqaloqlar olindi. Timusni gestatsion muddatga mos ravishda organometrik
ko‘rsatkichlari bo‘yicha, muddatiga mos bo‘lsada, morfologik jihatdan quyidagilar aniqlandi.
Po‘stloq qavatga tashqi fibroz kapsulasini trabekulyar ko‘rinishda o‘sib kirganligi, septal
to‘siqlarning keskin kengayishi, tarkibida fibroblastlar va kollagen tolali dag‘al tuzilmalarning
ko‘p bo‘lishi aniqlandi. Shu bilan birga trabekulyar qon tomirlarining to‘laqonligi, perivaskulyar
sohada shakllangan interstitsial shishlarning rivojlanganligi, ko‘p hollarda, tolali tuzilmalarida
dezorganizatsiya o‘choqlarining bo‘lishi aniqlandi(4-rasmga qarang).
4-Rasm. 38 haftalikda tug‘ilgan antenatal nobud bo‘lgan chaqaloq ayrisimon bezi.
Bayonnoma 49D. Timus bo‘lakchasi tarkibida chegara tanlamasdan takomil topayotgan
xar xil kattalikdagi Gassal tanachalari (1), po‘stloq qavatda trabekulyar to‘siqning mag‘iz
qavatgacha o‘sib kirishi va oraliqda shakllangan shishlar aniqlanadi. Mag‘iz qavatda
stromaning yalang‘ochlashgan o‘choqlari aniqlanadi. Barcha qavatlar qon tomirlarida
to‘laqonlik aniqlanadi. Bo‘yoq G.E. O‘lchami 10x10.
Po‘stloq qavatda kichik o‘lchamli limfotsitlarning o‘choqli to‘q giperxrom yadroli
timotsitlarni ko‘p bo‘lishi bilan xarakterlandi. Makrofaglarni po‘stloq qavatda ko‘p to‘planishi,
sitoplazmasida apoptozga uchragan limfotsitlarni fragmentlari aniqlanadi. Retikulo epitelial
hujayralarning bo‘lakchalar perimetri bo‘ylab joylashgan, o‘siqlari atrofida kichik limfotsitlarni
o‘choqli to‘plamlari aniqlanadi. Oraliqda retikulotsitlar va siyrak tolalarning turli yo‘nalishda
joylashgan o‘choqlari aniqlanib, aynan, shishgan timus stromasining asosini tashkil etganligi,
enaga hujayralarni esa, aynan, po‘stloq qavat perimteri bo‘ylab joylashganligi va atrofida kam
sonli kichik limfotsitlarni ko‘p uchrashi aniqlandi(5-rasmga qarang).
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
124
5-Rasm. 33 haftalikda tug‘ilgan antenatal nobud bo‘lgan chaqaloq ayrisimon bezi.
Bayonnoma 49D. Timus bo‘lakchasi tarkibida chegara tanlamasdan takomil topayotgan
xar xil kattalikdagi Gassal tanachalari (1), po‘stloq qavatda trabekulyar to‘siqning mag‘iz
qavatgacha o‘sib kirishi va oraliqda shakllangan shishlar aniqlanadi. Mag‘iz qavatda
stromaning yalang‘ochlashgan o‘choqlari aniqlanadi. Barcha qavatlar qon tomirlarida
to‘laqonlik aniqlanadi. Bo‘yoq G.E. O‘lchami 10x10.
Bu morfologik ko‘rinishlar, timusni morfofunksional jihatdan, past faollikda ekanligini
tasdiqlaydi. Indutsirlangan apoptozga uchragan limfotsitlar to‘plamining ko‘p sonli o‘choqlari
ham xuddi gestatsion yoshi kichik bo‘lgan timus to‘qimasiga o‘xshash bo‘lib, po‘stloq va mag‘iz
qavatlarning nisbati 1/5ni tashkil etganligi va o‘rtacha qalinligi, o‘rtacha 151,25±5,16 mkmni
tashkil etganligi, nazorat guruhida ushbu ko‘rsatkich esa, 121,16±3,12 mkmni tashkil etishi
aniqlandi. Bu statistik jihatlarni o‘rtacha 20,6% ga farq qilishini anglatadi. Aynan, po‘stloq
qavatlarni qalin bo‘lishi, mag‘iz qavatini esa, och rangdagi hujayralardan tarkib topganligi va
egallagan maydoni bo‘yicha o‘rtacha, 51,15±1,16 mkmni tashkil etib, nazorat guruhiga nisbatan
2,7 martaga kamligi bilan xarakterlanadi(6-rasmga qarang).
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
125
6-Rasm. 33 haftalikda tug‘ilgan antenatal nobud bo‘lgan chaqaloq ayrisimon bezi.
Bayonnoma 49D. Timus bo‘lakchasi tarkibida chegara tanlamasdan takomil topayotgan
xar xil kattalikdagi Gassal tanachalari (1), po‘stloq qavatda trabekulyar to‘siqning mag‘iz
qavatgacha o‘sib kirishi va oraliqda shakllangan shishlar aniqlanadi. Bo‘yoq G.E.
O‘lchami 10x10.
33-36 haftalik davrida o‘lik tug‘ilgan chaqaloqlar timusining asosiy morfologik susbtratlari
bo‘yicha, po‘stloq qavatda Gassal tanachalarining uchrashi, vena qon tomirlarida to‘laqonlik,
petrifikatsiyaga uchragan kichik o‘choqlarni aniqlanishi, stromada och sitoplazmali limfotsitlarni
bo‘lishi bilan namoyon bo‘ldi(7-8-rasmlarga qarang).
7-Rasm. 33 haftalikda tug‘ilgan antenatal nobud bo‘lgan chaqaloq ayrisimon bezi.
Bayonnoma 49D. Timus bo‘lakchasi tarkibida chegara tanlamasdan takomil topayotgan
xar xil kattalikdagi Gassal tanachalari (1), po‘stloq qavatda trabekulyar to‘siqning mag‘iz
qavatgacha o‘sib kirishi va oraliqda shakllangan shishlar aniqlanadi. Mag‘iz qavatda
stromaning yalang‘ochlashgan o‘chovlari aniqlanadi. Barcha qavatlar qon tomirlarida
to‘laqonlik aniqlanadi. Bo‘yoq G.E. O‘lchami 10x10.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
126
8-Rasm. 33 haftalikda tug‘ilgan antenatal nobud bo‘lgan chaqaloq ayrisimon bezi.
Bayonnoma 49D. Timus bo‘lakchasi tarkibida chegara tanlamasdan takomil topayotgan
xar xil kattalikdagi Gassal tanachalari (1), po‘stloq qavatda trabekulyar to‘siqning mag‘iz
qavatgacha o‘sib kirishi va oraliqda shakllangan shishlar aniqlanadi. Mag‘iz qavatda
stromaning yalang‘ochlashgan o‘choqlari aniqlanadi. Barcha qavatlar qon tomirlarida
to‘laqonlik aniqlanadi. Bo‘yoq G.E. O‘lchami 10x10.
Mag‘iz qavatda postkapillyar venulalarning baland sitoplazmali xujayralarini oddiy
endoteliotsitlarga aylanganligi, oraliqda shishlarning shakllanganligi, mayda kalibrli vena qon
toimrlarida to‘laqonlikni saqlanishi, retikuloepitelial xujayralarda distrofik o‘zgarishlar asosan
shox distrofiyasi va Gassal tanachalarining juda ko‘p miqdorda takomil topganligi, yirik
shakllangan limfotsitlarni kam sonli uchrashi, makrofaglarni yirik och sitoplazmali bo‘lishi,
retikulotsitlarni ko‘payganligi aniqlandi. Bu aniqlangan belgilar, klinik morfologik jihatdan
timusni aksidental transformatsiyaga uchraganligini anglatib, aynan, 33-36 haftalikda o‘lik
tug‘ilgan chaqaloqlarda, homila ichi infeksiyasi rivojlanishi oqibatida, birlamchi hujayraviy
immunodefitsitni yuzaga kelishini tasdiqlaydi. Aynan, 33-36 haftalikda, timusni hajman nazorat
guruhiga nisbatan 28,6%ga kichiklashishi, buyrak usti bezining kattalashganligi bilan paralelll
ravishda rivojlanganligi bilan xam tushuntiriladi. Chunki timus va buyrak usti bezining integral
bog‘liqligi, shikastlovchi omillarni aynan, birlamchi immun a’zolarga qaratilishi, buyrak usti
bezining kattalashganligiga olib kelishini anglatadi.
REFERENCES
1.
Белошапка В. А. и др. Современные аспекты патоморфологии врожденной
цитомегаловирусной инфекции у детей первого года жизни (случай из практики)
//Медико-социальные проблемы семьи. – 2021. – Т. 26. – №. 2. – С. 99-104.
2.
Бородин, Ю.И. Периферические лимфоидные структуры: образование и функция /
Ю.И. Бородин, О.В. Горчакова, В.Н. Горчаков // Морфология.– 2016. – Т. 150, № 4.–
С.90–96.
3.
Бочарова О.А., Карпова Р.В., Бочаров Е.В., Вершинская А.А., др. β2 -интегрины LFA-
1, MAC-1 - мишень для усиления иммунитета против опухоли.// Российский
биотерапевтический журнал. 2020;19(1):53–8.
4.
Босин В.Ю., Вербицкая А.И., Соломин Ю.А. Сравнительная оценка данных
ультразвукового и секционного исследования вилочковой железы у детей
//Ультразвуковая диагностика в акушерстве, гинекологии и педиатрии. № 3.С. 40-47.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
127
5.
Бубнова Н. В. и др. Изменение клеточного состава тимуса крыс через 90 дней после
введения уретана на фоне приема селена //Журнал анатомии и гистопатологии. – 2024.
– Т. 13. – №. 1. – С. 19-27.
6.
Вербицкая А.И., Солохин Ю.А., Назарова Н.Ф. Особенности эхографии вилочковой
железы у детей в различные возрастные периоды //Ультразвуковая и функциональная
диагностика. 2001. № 3. С. 34-39.
7.
Волков В.Г., Кастор М.В. Современные взгляды на проблему классификatsiи и
определения причин мертворождения // Российский вестник акушера-гинеколога.
2020. Т. 20. № 3. С. 29−3.
8.
Галеева Э.Н. Характерные особенности становлений топографии ряда органов
иммунной системы человека в раннем плодном периоде онтогенеза // Вестник новых
медицинских технологий, 2011. Т. 18№ 2. С. 489-492.
9.
Галеева Э. Н. Морфологическая характеристика функциональных зон тимуса
человека в промежуточном плодном периоде онтогенеза //Оренбургский
медицинский вестник. – 2015. – Т. 3. – №. 2 (10). – С. 15-19.
10.
Григорьев В.Н. Структурно-функциональные взаимосвязи иммунной и эндокринной
систем у детей раннего возраста //Математическая морфология: электронный
математический и медико-биологический журнал. 2007.Т.6, № 1. С.40-50.
11.
Григорьева Е. А. Морфология тимуса человека в раннем постнатальном периоде
онтогенеза / Е. А. Григорьева, С. В. Григорьев, Э. Р. Скаковский // International
academy journal Web of Scholar. – 5(23), Vol.2, May 2018. – С. 11-15.
12.
Донецкова А.Д., Никонова М.Ф., Ваганов П.Д., Митин А.Н. Особенности Т-
лимфопоэза у детей с тимомегалией //Молекулярная диагностика 2017: сб. трудов IX
Всерос. науч.-практ. конф. с междунар. участием. М., 2017. С. 512-513.
13.
Драндрова Е. Г. и др. Иммуногистохимические исследования клеточного состава
тимуса при канцерогенезе в условиях врожденного иммунодефицита //Современные
проблемы науки и образования. – 2015. – №. 3. – С. 193-193.
14.
Ерофеева, Л.М. Морфология тимуса при моделировании экстремальных воздействий:
гипергравитatsiи ионизирующих излучений: автореф. дис. ... д-ра биол. Наук
(03.00.25) / Л.М.Ерофеева. - М., 2002. - 312 с.
15.
Заболотских Т. В., Григоренко А. А., Гориков И. Н. Изменение ультразвукового и
морфологического строения вилочковой железы у новорожденных с внутриутробным
парагриппом 1 и 3 типов //Бюллетень физиологии и патологии дыхания. – 2013. – №.
50. – С. 94-98
