ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
149
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI HUDUDINI REJALASHTIRISH SXEMASINI
ISHLAB CHIQISH UCHUN BAJARILADIGAN ASOSIY ISHLAR NIMALARDAN
IBORAT
Lapasov Abdug‘ani Abdusaitovich
Toshkent Arxitektura Qurilish Universiteti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14329421
Annotatsiya.
Ushbu maqolada O‘zbekiston respublikasi hududini rejalashtirish sxemasini
ishlab chiqish uchun bajariladigan asosiy ishlar haqidagi ma’lumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
bosh sxema, ekologik muvozanat, arxitektura, tabiiy resurs, minerallar, yer
fondi, demografiya, aviatsiya, temir yo‘l, avtomobil yo‘llari va b.
КАКИЕ ОСНОВНЫЕ ЗАДАЧИ ПРЕДСТОИТ РЕШИТЬ ПРИ РАЗРАБОТКЕ
СХЕМЫ ТЕРРИТОРИАЛЬНОГО ПЛАНИРОВАНИЯ РЕСПУБЛИКИ
УЗБЕКИСТАН?
Аннотация.
В данной статье представлена информация об основных работах,
которые необходимо провести для разработки схемы планировки территории Республики
Узбекистан.
Ключевые слова:
генералная схема, экологический баланс, архитектура, природные
ресурсы, полезные ископаемые, земелный фонд, демография, авиатсия, железная дорога,
автомобилные дороги и т.д.
WHAT ARE THE MAIN TASKS TO BE PERFORMED TO DEVELOP A
TERRITORIAL PLANNING SCHEME FOR THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN?
Abstract.
This article provides information on the main tasks to be performed to develop a
territorial planning scheme for the Republic of Uzbekistan.
Key words:
master plan, ecological balance, architecture, natural resources, minerals,
land fund, demography, aviation, signal road, highway, etc.
Kirish.
O‘zbekiston Respublikasi hududini rejalashtirish sxemasi – bu mamlakatning
iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik holatini hisobga olgan holda, hududlarni to‘g‘ri va samarali ish
tashkil qilinishi, rivojlantirish va barqaror o‘sishini ta’minlash uchun ishlab chiqilgan ilmiy
asoslangan rejadir. Hududni rejalashtirish, o‘zgaruvchan iqlim sharoitlari, demografik
o‘zgarishlar, iqtisodiy va ekologik muammolarni hal qilish, shuningdek, resurslardan samarali
foydalanish uchun zarurdir. Mazkur maqolada O‘zbekiston hududini rejalashtirish sxemasini
ishlab chiqishda ilmiy yondashuvlar, asosiy tamoyillar, amaliy misollar va takliflar keltiriladi.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
150
O‘zbekiston hududini rejalashtirishning asosiy maqsadlari.
Hududni rejalashtirishning
asosiy maqsadi - mamlakat hududida yashovchi aholi va mavjud resurslarni samarali va to‘g‘ri ish
tashkil qilish. Bu quyidagi masalalarni hal qilishni o‘z ichiga oladi:
-
barqaror iqtisodiy o‘sish
- hududiy rejalashtirish mamlakatning
iqtisodiy o‘sishini ta’minlash uchun zarur infratuzilma va sanoat
tarmoqlarini rivojlantirishga qaratilgan;
-
ekologik muvozanatni saqlash
- tabiiy resurslardan
foydalanish va ularni muhofaza qilish o‘rtasidagi balansni saqlash;
-
aholi
farovonligini
oshirish
-
aholining
yashash
sharoitlarini yaxshilash, shaharlar va qishloqlarni rivojlantirish, ijtimoiy
infratuzilmani kengaytirish.
O‘zbekiston hududidagi tabiiy resurslardan samarali foydalanish.
Hududni
rejalashtirishda tabiiy resurslarning muhim ahamiyati bor. O‘zbekistonning tabiiy resurslari,
jumladan, yer, suv, mineral va o‘simlik resurslari, iqtisodiy rivojlanishning asosiy manbaidir.
-
yer fondi va agrar soha
- O‘zbekistonda qishloq xo‘jaligi yirik o‘rin
tutadi. Yer fondi resurslarini samarali boshqarish, qishloq xo‘jaligi ishlab
chiqarishni oshirish, suv resurslaridan tejash orqali barqaror rivojlanishni
ta’minlash zarur.
-
suv resurslari
- suv resurslari O‘zbekistonda
cheklangan va uni samarali boshqarish, suvni tejash va qishloq xo‘jaligi
uchun to‘g‘ri taqsimlash, bu jarayonni ilmiy asosda tashkil qilish zarur.
-
mineral resurslar
: O‘zbekistonda katta miqdorda
foydali qazilmalar mavjud. Ushbu resurslarni qayta ishlash, eksport qilish va
mahalliy sanoatni rivojlantirish uchun samarali ishlarni tashkil qilish zarur.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
151
Demografik o‘zgarishlar va ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlar.
Aholi o‘sishi va demografik
o‘zgarishlar hududni rejalashtirishda muhim omil hisoblanadi. Aholining yosh tarkibi, migratsiya
jarayonlari, ishchi kuchi va mehnat resurslari, shuningdek, demografik holatni prognoz qilish,
iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishning asosiy elementidir.
-
demografik prognozlar
- Aholining soni va tarkibi, shuningdek, yirik
shaharlarga migratsiya o‘sishini hisobga olgan holda, hududni
rejalashtirishda demografik omillarni tahlil qilish kerak.
-
mehnat resurslari va ishchi kuchi
- mehnat bozori va
ishchi kuchining tarqalishi, uning hududiy o‘zgarishlarini aniqlash, ta’lim va
kasb-hunar sohasi bilan bog‘liq prognozlar kiritilishi lozim.
Hududiy rejalashtirishda infratuzilma.
Hududiy rejalashtirishda
infratuzilmaning o‘rni katta. tabiiy resurslardan foydalanish, iqtisodiy faoliyatni kengaytirish va
aholi farovonligini oshirish uchun zarur infratuzilma ob’ektlarini yaratish kerak.
-
muhandislik-texnik infratuzilma
- elektr ta’minoti, gaz, suv ta’minoti va
kanalizatsiya tizimlarini qurish, ular yordamida aholi va sanoatni zarur
xizmatlar bilan ta’minlash.
-
transport infratuzilmasi
- shaharlar va qishloqlar
o‘rtasidagi transport tizimi, temir yo‘l, avtomobil va havo transporti o‘zaro
bog‘lanishi zarur. Ushbu infratuzilma, iqtisodiy faollikni va savdo aloqalarini
kuchaytiradi.
-
ijtimoiy infratuzilma
- ta’lim, sog‘liqni saqlash, madaniyat va sportni
rivojlantirish uchun zarur infratuzilma ob’ektlari yaratish.
O‘zbekiston hududini rejalashtirish sxemasi mamlakatning barqaror
rivojlanishini ta’minlashda muhim ahamiyatga yega. Hududiy rejalashtirishda tabiiy resurslar,
demografik o‘zgarishlar, infratuzilma va ijtimoiy sharoitlarni hisobga olish zarur. Ilmiy
yondashuvlar, ijtimoiy va iqtisodiy integratsiyalar, hududdan samarali foydalanish va
rivojlantirishda muhim o‘rin tutadi. Hududiy rejalashtirish jarayonida innovatsion metodlar,
zamonaviy texnologiyalar va ekologik barqarorlikni ta’minlash masalalari alohida e’tibor talab
qiladi.
Yuqorida qayd etilgan yo‘nalishlar alohida mukammal holda o‘rganib chiqilib taxlil
qilinadi va umumiy yechimni shikllantirishda asosiy omil bo‘lib hizmat qiladi.
Shu jumladan
,
transport infratuzilmasini rivojlantirish.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
152
Transport infratuzilmasini rivojlantirish bo‘yicha yangi xorijiy aloqa yo‘llarini
qurish.
O‘zbekistonning iqtisodiy rivojlanishida transport infratuzilmasi muhim ahamiyatga ega.
O‘zbekistonning strategik joylashuvi, ya’ni O‘rta Osiyodagi o‘rtacha joylashgan hudud,
mamlakatni xorijiy iqtisodiy aloqalar uchun muhim o‘tadigan koridorga aylantiradi. Shunga ko‘ra,
yangi xorijiy aloqa yo‘llarini qurish, transport infratuzilmasini rivojlantirish, mamlakatning ichki
va tashqi iqtisodiy aloqalarini mustahkamlashda muhim qadam bo‘ladi.
Xalqaro yo‘llar va transport aloqa tizimlari.
O‘zbekistonda xalqaro savdoni va tranzit
harakatini osonlashtirish uchun yangi transport aloqa yo‘nalishlarini qurish muhimdir. Bu
maqsadda jahon miqyosidagi yo‘l va temir yo‘l to‘g‘ridagi barqaror tranzit marshrutlarini yaratish
zarur.
Temir yo‘l transporti:
O‘zbekistonda yangi temir yo‘l tizimlarini qurish, ayniqsa,
mamlakatning asosiy savdo va iqtisodiy hamkorlari bilan bog‘laydigan yo‘nalishlar bo‘yicha
muhimdir. Masalan, O‘zbekiston va Qozog‘iston, Turkmaniston bilan yangi temir yo‘l aloqalarini
o‘rnatish, shunday yo‘llar orqali mintaqaviy savdoni yoki tranzitni oshirish mumkin. Bundan
tashqari, Afg‘oniston, Eron va Qirg‘iziston bilan uzluksiz aloqa tizimlarini yaratish juda
muhimdir.
Avtodoroga ihtisoslashgan trassalar:
Yangi avtohamkorlik yo‘llarini qurish, ayniqsa,
xalqaro savdo va transport logistikasida ko‘p ahamiyatga ega. Misol uchun, Xitoy, Qozog‘iston,
Rossiya va Turkiya kabi davlatlar bilan bog‘laydigan zamonaviy avtohamkorlik yo‘llarini qurish,
yuqori tezlikka ega bo‘lgan, xavfsiz transport ishlab chiqarish uchun kerak.
Aviatsiya aloqa yo‘llari:
O‘zbekistonning transport infratuzilmasini rivojlantirishda havo
yo‘llari muhim o‘rin tutadi. Yangi xalqaro aeroportlar qurish, ular orqali Yevropa, Osiyo va
Midland davlatlari bilan o‘zaro havo xidmatlarini ko‘paytirish lozim. Havo yo‘llarini va logistik
infratuzilmani yaxshilash, mamlakatning turizm va savdo sohasidagi imkoniyatlarini oshirishga
imkon beradi.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
153
Transport
infrastrukturasining
zamonaviylashtirilishi.
Logistika
va
tranzit
markazlarining yaratilishi: O‘zbekistonning transport infratuzilmasini rivojlantirish uchun
logistika markazlari muhim ahamiyatga ega. Yangi xalqaro aloqa yo‘nalishlari bilan bog‘liq
ravishda, transport tarmoqlarini zamonaviylashtirish va aniq raqamlashtirish infratuzilmasini
ishlab chiqish mumkin.
Zamonaviy terminallar va ko‘p yonalishli logistik xablar:
Avtomobil, temir yo‘l va
aviatsiya terminallarini zamonaviylashtirish hamda xalqaro logistika xablarini yaratish. Bu, o‘z
navbatida, mamlakatning transport sistemasini dinamik rivojlanishini ta’minlaydi va xalqaro
tranzit imkoniyatlarini kengaytirib, eksport-import jarayonlarini tezlashtiradi.
Jahon miqyosidagi logistika va transport markezlari bilan integratsiya.
O‘zbekiston
o‘zining transport infratuzilmasini rivojlantirishda jahon miqyosidagi transport markazlari bilan
integratsiyani kuchaytirishga intilish zarur. Bu, avvalo, Rossiya, Qozog‘iston, Xitoy va Turkiya
kabi iqtisodiy va savdo uchun muhim davlatlar bilan o‘zaro aloqalarni mustahkamlashni nazarda
tutadi.
Misol uchun,
Qozog‘iston va Xitoy bilan bog‘langan temir yo‘l aloqalari: Qozog‘iston
orqali Xitoyga bevosita temir yo‘l bilan aloqa o‘rnatish, shuningdek, zamonaviy logistika
markazlarini yaratish, Xitoy va O‘zbekiston o‘rtasidagi savdoni oshirishga yordam beradi.
Turkiya bilan yangilangan transport yo‘nalishlari: Turkiya bilan yangi transport
yo‘nalishlarini qurish, Yevropaga jadal tranzitlarni amalga oshirishga yordam beradi.
Natijada,
O‘zbekiston Respublikasining transport infratuzilmasi rivoji xalqaro savdo va
aloqalarning mustahkamlanishida muhim ahamiyatga ega. Yangi xorijiy aloqa yo‘llarini qurish va
zamonaviy transport tizimlarini joriy etish mamlakatning global iqtisodiyotga integratsiyasini
kuchaytirish, savdo imkoniyatlarini kengaytirish va mintaqadagi strategik ahamiyatga ega yo‘llar
orqali raqobatbardoshligini oshirishga yordam beradi.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasining 2021 yil 22 fevraldagi O‘RQ-676-son qonuni bilan
tasdiqlangan “O‘zbekiston Respublikasining Shaharsozlik kodeksi”.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 27-noyabrdagi PF-6119-son Farmoni.
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2
154
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 30-apreldagi PF-70-son Farmoni.
4.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014 yil 3-iyundagi 140-son qarori.
Internet saytlari
5.
6.
7.
