2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
193
“XX ASR O’ZBEK ADABIYOTI TARIXI” KITOBINING ILMIY VA ADABIY
AHAMIYATI
Hamidova Nargizabonu Ulug‘bek qizi
Buxoro davlat pedagogika institute,
O‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishi talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14420798
Annotatsiya.
Mazkur maqolada N.Karimov, S.Mamajonov, B.Nazarov, U.Normatov,
O.Sharafiddinovning “XX asr o‘zbek adabiyoti tarixi” kitobining mazmuni, uslubiy xususiyatlari
va o‘zbek adabiyoti tarixini o‘rganishdagi ahamiyati tahlil qilinadi. Kitob XX asrda adabiy
jarayonlarning rivoji, ijtimoiy-siyosiy holatlar ta’siri va ijodkorlar faoliyatini davrlashtirish
orqali yoritadi. Tadqiqot davomida kitobdan olingan misollar asosida XX asr o‘zbek adabiyotining
tahliliy manzarasi bayon etiladi.
Kalit so’zlar:
XX asr o‘zbek adabiyoti, tarix, davrlashtirish, jadid adabiyoti, ijtimoiy
realizm, mustaqillik, badiiy ijod.
Kirish
XX asr o‘zbek adabiyoti — o‘ziga xos tarixiy va ijtimoiy jarayonlar ta’sirida shakllangan
murakkab adabiy davrdir. Ushbu davrda jadid adabiyoti, ijtimoiy realizm, milliy uyg‘onish va
mustaqillik ruhida ijod qilgan yozuvchilar va shoirlar adabiy rivojlanishga katta hissa qo‘shgan.
Karimov N., Mamajonov S., Nazarov B., Normatov U., Sharafiddinov O. tomonidan
yozilgan “XX asr o‘zbek adabiyoti tarixi” kitobi bu davrni ilmiy asosda o‘rganishda muhim manba
hisoblanadi. Kitob o‘zbek adabiyotining har bir davri, undagi ijodiy jarayonlar va yetakchi
adiblarning faoliyatini batafsil yoritadi. Ushbu maqolada kitobning mazmuni va o‘ziga xos
xususiyatlari tahlil qilinadi.
Asosiy qism
1. Kitobning mazmuni va tarkibi.
“XX asr o‘zbek adabiyoti tarixi” kitobi XX asrning to‘rt asosiy bosqichini o‘z ichiga oladi:
1. 1905-1917-yillar: Jadid adabiyotining yuksalishi, yangi janrlarning paydo bo‘lishi va
milliy uyg‘onish.
2. 1920-yillar: Ijtimoiy realizmning shakllanishi.
3. 1930-1950-yillar: Ikkinchi jahon urushi davridagi adabiyot, lirik va epik janrlarning
rivoji, milliy madaniyatning jonlanishi.
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
194
4. 1960-1990-yillar: Ijtimoiy-siyosiy, ma’naviy va adabiy hayot manzarasi. Mustaqillik
arafasidagi adabiy jarayonlar va falsafiy she’riyat.
Har bir bosqichning o‘ziga xos ijtimoiy-siyosiy sharoitlari va adabiy jihatlari mualliflar
tomonidan ilmiy asosda tahlil qilingan.
2. Ilmiy yondashuvning o‘ziga xosligi.
Kitobda har bir davrga xos adabiy o‘zgarishlar va ijodiy faoliyat davrlashtirilgan holda
yoritilgan:
Jadid adabiyoti: Jadidlarning milliy uyg‘onishga qo‘shgan hissasi yoritiladi. Masalan,
Fitratning “Chin sevish” asari va Cholponning she’riyati o‘zbek xalqining milliy o‘zlikni
anglashida katta ahamiyatga ega ekani ta’kidlangan.
Urush davri adabiyoti: G‘afur G‘ulomning “Sen yetim emassan” kabi asarlarida xalqni
ruhlantirishga qaratilgan badiiy uslub tahlil qilingan.
Mustaqillik arafasidagi adabiyot: Bu davrga kelib ma’naviy-adabiy hayotni
soglomlashtirish yuzasida muhim tadbirlar amalga oshirildi. Abdulla Qodiriy, Usmon Nosir,
So’fizoda, Cho’lpon, Fitrat singari shaxsga sig’inish, qirg’in qurboni bo’lgan iste’dodlarga
qo’yilgan asossiz ayblar olib tashlandi. M.Shayxzoda, Shuxrat, M.Ismoiliy, Shukrullo, Said
Ahmad kabi adiblar oqlanib,ijodga qaytdilar.
3. Misollar orqali tahlil
Kitobning mazmunini chuqurroq yoritish maqsadida bir nechta asarlardan misollar
keltiramiz:
Cho’lponning “Kecha va kunduz” romani: Kitobda bu asar jadid adabiyotining o‘ziga xos
namunalari sifatida tahlil qilingan. Roman o‘zbek xalqining ijtimoiy uyg‘onishidagi tarixiy davrni
aks ettiradi.
Oybekning “Qutlug‘ qon” romani: Oybekning ushbu romani ijtimoiy realizm ruhida
yozilgan bo‘lib, unda o‘zbek jamiyatining o‘tish davri tahlil qilinadi.
Erkin Vohidovning she’rlari: Milliy qadriyatlarni yuksaltirgan va mustaqillik g‘oyalarini
ilgari surgan she’rlar kitobda keng tahlil qilingan.
Xulosa
“XX asr o‘zbek adabiyoti tarixi” kitobi XX asr o‘zbek adabiyotini har tomonlama tahlil
qilgan ilmiy manbadir. Unda adabiy jarayonlarning ijtimoiy-siyosiy voqealar bilan bog‘liqligi,
adiblarning ijodiy faoliyati va badiiy uslubi batafsil yoritilgan. Ushbu kitob o‘zbek adabiyoti
tarixini chuqur o‘rganish va zamonaviy tadqiqotlarni amalga oshirish uchun muhim ilmiy asos
bo‘lib xizmat qiladi.
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
195
REFERENCES
1.
Baxshulloyevna, S. M. (2022). «ALPOMISH» DOSTONI-VATANPARVARLIK
FAZILATLARIDAN
SABOQ
BERUVCHI
MAʼNAVIY
DURDONA.
Scientific
Impulse
,
1
(4), 1426-1430.
2.
Шарипова, М. Б., & Саьдуллаева, М. Б. К. (2020). РАЗВИТИЕ ТВОРЧЕСКИХ
СПОСОБНОСТЕЙ ДЕТЕЙ В ДОШКОЛЬНОМ ОБРАЗОВАНИИ.
Проблемы
педагогики
, (6 (51)), 58-60.
3.
Sharipova, M. (2020). O'quvchi yoshlar tarbiyasida o'lmas an'ana va marosimlarning
ahamiyati.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
1
(1).
4.
Sharipova, M. B. (2023). A Comparison of The Imagery of Ceremonies and Customs In
Versions of the Epic “Alpomish”.
Central Asian Journal of Literature, Philosophy and
Culture
,
4
(9), 125-127.
5.
Шарипова, М. Б. НАЦИОНАЛЬНЫЕ ТРАДИЦИИ НА ПРИМЕРЕ ЭПОСА
«АЛПОМИШ».
ББК 74.48 Р 76
, 253.
6.
Baxshilloyevna, S. M., & Mirzoyevna, I. M. (2023). MAKTABGACHA TA’LIM
TIZIMIDA ETNIK MADANIY TA’LIM VA UNING TARIXIY ILDIZLARI.
PEDAGOGS
jurnali
,
1
(1), 163-163.
7.
Sharipova, M. (2023). MAKTABGACHA YOSHDAGI BOLALARNING NUTQ O
‘STIRISHNING ILMIY-NAZARIY AHAMIYATI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ
(buxdu. uz)
,
35
(35).
8.
Шарипова, М. (2023). МАКТАБГАЧА ЙОШДАГИ БОЛАЛАРДА ИФОДАЛИ
НУТКНИНГ
ИЖТИМОЙ-ПЕДАГОГИЧЕСКАЯ
ФУНКЦИЯЛАРИ.
ЦЕНТР
НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu.uz)
,
32
(32).
9.
Sharipova, M. (2023). “ALPOMISH” DOSTONIDA NIKOH TO’YI URF-ODATLARI
TASVIRI VA TALQINI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
30
(30).
10.
Sharipova, M. (2023). АYOLLАRNING OILА VА JАMIYATDАGI MАVQEYINI
YUKSАLTIRISH HАMDА MА’NАVIY-RUHIY DUNIYOSINI BOYITISHDА
QАHRАMONLIK EPOSINING OʼRNI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu.
uz)
,
30
(30).
11.
Baxshilloyevna, S. M. (2022). BOLALAR NUTQINI RIVOJLANTIRISHDA
TARBIYACHI
NUTQI
NAMUNA-O’RNAK
VOSITASI
SIFATIDA.
Scientific
Impulse
,
1
(4), 1288-1292.
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
196
12.
Sharipova, M. B., & Muslimova, L. M. Q. (2021). XALQ DOSTONLARINI
O’RGATISHNING AMALIY AHAMIYATI HAMDA DOLZARBLIGI (“ALPOMISH”
DOSTONI MISOLIDA).
Scientific progress
,
2
(7), 1130-1134.
13.
Sharipova, M. B., & Ravshanova, G. F. Q. (2021). QAHRAMONLIK DOSTONLARINING
O’ZIGA XOSLIGI: MILLIY RUH VA AN’ANALAR.
Scientific progress
,
2
(7), 1139-1144.
14.
Sharipova, M. B., & Shokirova, N. Z. Q. (2021). «ALPOMISH» DOSTONI–BADIIY
BARKAMOL ASAR.
Scientific progress
,
2
(7), 1145-1148.
15.
Sharipova, M. B., & Nozirova, M. J. Q. (2021). O’ZBEK XALQ DOSTONLARINI
O’QITISHDA KOMPYUTER IMKONIYATLARI.
Scientific progress
,
2
(7), 1102-1108.
16.
Sharipova, M. B., & Salimova, K. R. Q. (2021). “ALPOMISH” DOSTONIDA “KAMPIR
O’LDI” MAROSIMI TASVIRI.
Scientific progress
,
2
(7), 1109-1113.
17.
Sharipova, M. B., & Farmonova, G. S. Q. (2021). NIKOHDAN SO’NG ADO
ETILADIGAN
URF-ODATLAR
TASVIRI
(“ALPOMISH”
DOSTONI
MISOLIDA).
Scientific progress
,
2
(7), 1125-1129.
18.
Sharipova, M. B. (2021). XALQ DOSTONLARIDA SOVCHILIK MAROSIMI BADIIY
IFODASI (“ALPOMISH” DOSTONI MISOLIDA).
Scientific progress
,
2
(7), 1120-1124.
19.
Sharipova, M. B., & Mirzayeva, X. N. (2021). XALQIMIZ MADANIYATINING
HAYOTBAXSH SARCHASHMASI.
Scientific progress
,
2
(7), 1135-1138.
20.
Sharipova, M. (2020). Qahramonlik eposi-milliy madaniyatimizning nodir xazinasi ("
Alpomish" dostoni misolida).
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
1
(1).
21.
Sharipova, M. (2020). Вестник магистратуры.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ
(buxdu. uz)
,
1
(1).
22.
Sharipova, M. (2020). ХУДОЖЕСТВЕННАЯ ИНТЕРПРЕТАЦИЯ ОБРЯДОВ В ЭПОСЕ
«АЛПОМИШ».
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz)
,
1
(1).
23.
Шарипова,
М.
Б.,
&
Хусаинова,
З.
Х.
ВЕСТНИК
НАУКИ
И
ОБРАЗОВАНИЯ.
ВЕСТНИК НАУКИ И ОБРАЗОВАНИЯ Учредители: Олимп
, 106-108.
