Dekabr, 2024-Yil
750
DUNYODA OMMAVIY AXBOROT VOSITALARINING YOSHLAR ORASIDA O’RNI
Ibaydullayev Akobir Ataulla o’g’li
O‘zbekiston Milliy universiteti
Ijtimoiy fanlar fakulteti Sotsiologiya yo‘nalishi 1-kurs talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14477848
Annotatsiya.
Ushbu maqolada ommaviy axborot vositalari inson hayotida eng muhum
vositalardan biri bo’lib kelayotganligi, uning dunyodagi o’rni insonlar orasidagi ta’siri,
yoshlarning ommaviy axborot vositalaridan olayotgan ma’lumotlariga nisbatan qilayotgan
harakatlari va ommaviy axborot vositalarining salbiy taraflariga, dunyoqarashi haqida so’z
boradi.
Kalit so’zlar:
Ommaviy axborot vositalari, yangiliklar, information huruji, urush, qurol,
internetga qaramlik, virtual olam, yoshlar.
Bugungi kunda dunyoda ommaviy axborot vositalarida katta o’zgarishlar sodir bo’lmoqda.
Barcha sohalarda axborot olish va uni yetkazish, ta’sirchan jamoatchilik fikrini
shakllantirish zaruratga aylangan. Ommaviy axborot vositalari eng asosiy, qudratli va ta’sirchan
mafkura vositasidir. Chunki ommaviy axborot vositalari ommaning o’ziga xos tarbiyachisi,
muhim tadbirlarning tashkilotchisi, dolzarb muammolarni hal qilishning ta’sirchan quroli bo’lib
hizmat qiladi. Aynan ommaviy axborot vositalari orqali bizning milliy qadriyatlarimiz, insoniy
huquqlarimiz, inson uchun kerak bo’ladigan foydali maslahatlar, foydali narsalar va eng yangi
yangliklarni bila olamiz. Ammo ommaviy axborot vositalaridan noto’g’ri yo’llarda ham
foydalanilmoqda. Oxirgi paytlarda information hurujlarning tez-tez uyushtirilayotgani aslida
urushga munosabatning o’garganligidan, qurolning yangi turi kashf qilinganidan darak beradi. Bu
qurol – axborotdir. Endilikda jamiki ziddiyatlar ham axborot quroli yordamida hal qilinadigan
bo’ldi. Eng xatarli xaf deya axborot xurujlari e’tirof etiladi.
Axborot urushlarining yana bir muhim quroli – mif. Turli mamlakatlar axborot siyosatida
mifologemalariningo’rni katta. Bu yo’nalishda alohida to’xtaladigan yana bir tarafi yoshlarda
axborot iste’moli madaniyatining susligi, turli xabarlar oqimidan kerakligini ajratib olishda bilim,
malaka va ko’nikmaning yetishmasligi ba’zilarning g’arazli kimsa va oqimlar ta’siriga tushib
qolishlariga, internet qaramligi kasalligiga yo’liqishlariga sabab bo’lmoqda.
Internet tarmoq natijasida yuzaga kelgan kelgan eng katta muammo bu albatta, qaramlik,
internet tarmoqlariga tobelik kasalligidir. Ko’p vaqtini internetda o’tqazadigan insonning
ruhiyatida mavhumlik va o’z qobig’iga o’ralib olish holati kuzatiladi.
Dekabr, 2024-Yil
751
Yoshlar virtual olamning haqiqiy olam emasligini bilib borishlari shart. Ba’zan bolalar
kattalar tomonidan nazoratsiz va ularning ruxsatisiz tarmoqqa tashrif buyurish imkoniga ega bo‘lib
qoladilar.
Bolalar va o‘smirlar Internet tarmog‘ida sayr qilarkan, ularga umuman kirish mumkin
bo‘lmagan saytlarga duch kelishlari mumkin. Tabiiyki, bunday axborotlar qiziquvchan yoshlarni
o‘ziga ko‘proq jalb etadi. Biror harakatni amalga oshirishda bolalarga qanchalik ruxsat etilmasa,
ularda shunchalik yuqori darajada qiziqish uyg‘onishi mumkin. Yoshlar tarmoqdagi noto’g’ri
yo’ldagi biror bir qiziqarli narsaga duch kelsalar, yanada qiziqib, mazkur axborotlarga alohida
e’tibor qaratishlari ehtimoldan xoli emas. Shu sababdan kattalar farzand tug‘ilgan kundan boshlab
ulariga issiq choynak, qozonlarga yaqinlashish, pichoq, qaychi kabi o‘tkir uchli narsalarga tegish
mumkin emasligini onglariga singdirganlari kabi, tarmoqdagi axborotlar ham xavfli ekanligini
tushuntirishlari, ularda axborotlardan to‘g‘ri foydalanish salohiyatlarini shakllantirishlari zarur.
Albatta, Internet tarmog‘i manbalari zamonamiz o‘smirlari bilim doirasini, dunyoqarashini
kengaytirishi bilan ayrim jihatlariga ko‘ra ularning tarbiyasiga nafaqat salbiy, balki xavfli ta’sir
ko‘rsatishi ham mumkinligini unutmasligimiz zarur. Yaqindagina ota-onalar yoshlarning
kompyuter o‘yinlariga berilib, ularga bog‘lanib qolishlari xavfidan cho‘chib, oldini olishga harakat
qilgan bo‘lsalar, hozirgi vaqtda esa bu xavfga yana ijtimoiy tarmoqlar xavfi ham qo‘shildi. Internet
— bu deyarli barcha qiziqishlarni qondirish makonidir. Ba’zan tarmoqda ayrim axborotlarni izlab
o‘tirishning ham hojati bo‘lmaydi, ular har yerda o‘zlari taqdim etilaverishi sababli osongina
erishish mumkin.
Bugungi dunyo yoshlari-son jihatidan butun insoniyat tarixidagi eng yirik avloddir, chunki
ular 2 milliard kishini tashkil etmoqda. Bugun internet madaniyati, virtual madaniyat, axborot
madaniyati, ma’lumotlardan to‘g‘ri foydalanish madaniyati kabi tushunchalar hayotimizdan o‘rin
egalladi. Yoshlarda internet olamida o‘z o‘rnini to‘g‘ri belgilash va foydalanuvchilar bilan to‘g‘ri
muomala qilish, virtual olamdagi axborotlarni to‘g‘ri tahlil qilish malakasini shakllantirish davr
talabidir.
Xulosa qiladigan bo’lsak bugungi kunda yetarli bilim va ko’nikmalarga ega bo’lmagan
kimsalar ham to’g’ri yo noto’g’riligini o’ylab o’tirmasdan ijtimoiy tarmoqlarda tarqatiladigan har
qanday ma’lumotga o’z fikrini noto’g’ri tasnif qilishlar ko’zatilmoqda.
REFERENCES
1.
OMMAVIY AXBOROT VOSITALARINING INSON VA JAMIYAT HAYOTIDAGI
TA’SIRI HAMDA AXBOROT XURUJLARI
Dekabr, 2024-Yil
752
https://cyberleninka.ru/article/n/ommaviy-axborot-vositalarining-inson-va-jamiyat-
hayotidagi-ta-siri-hamda-axborot-xurujlari/viewer
2.
AXBOROT QUROLI – HURRIYAT
https://uzhurriyat.uz/2016/03/21/axborot-quroli/
3.
Internetning yoshlar tarbiyasiga ta'siri - Баҳоуддин Нақшбанд ёдгорлик мажмуаси
маркази
https://www.naqshband.uz/makolalar/internetning_yoshlar_tarbiyasiga_tasiri
4.
Internet va uning Yoshlar tarbiyasidagi ahamiyati
https://m.aniq.uz/uz/yangiliklar/internet-va-uning-yoshlar-tarbiyasidagi-ahamiyati
5.
NURQULOV B. YOSHLARNING IJTIMOIY-SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISH
OMILLARI //UzMU xabarlari. – 2024. – Т. 1. – №. 1.3. 1. – С. 190-193.
6.
Nurqulоv B. G. THE MAIN THEORETICAL APPROACHES TO THE CONCEPT OF
POLITICAL SOCIALIZATION //Academic research in educational sciences. – 2024. – №.
3. – С. 426-431.
7.
Nurqulov B. G. SAYLOV VA UNING YOSHLAR FAOLIYATIDA TUTGAN OʻRNI
//Academic research in educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 432-436.
8.
Нуркулов Б., Равшанова О. JORJ GERBERT MIDNING RAMZIY INTERAKSIONIZM
NAZARIYASI //NRJ. – 2024. – Т. 1. – №. 3. – С. 402-405.
9.
Nurqulov B. et al. PITRIM SOROKINNING “SOTSIAL VA MADANIY DINAMIKA”
ASARI //NRJ. – 2024. – Т. 1. – №. 3. – С. 289-291.
10.
Panjiyeva Z. et al. RAZMIY INTERAKTSIONIZM TAMOYILLARI //NRJ. – 2024. – Т.
1. – №. 3. – С. 292-295.
11.
A’ZAMXONOV S. OLIY TA’LIM TIZIMIDA TALABALARNING MUSTAQIL
TA’LIM OLISHLARNI TASHKIL ETISH //News of UzMU journal. – 2024. – Т. 1. – №.
1.1. 1. – С. 63-66
12.
Saidabzalkhan A. MODERN CONCEPTS OF HUMAN CAPITA MEASUREMENT
https://farspublishers. org/index.
php/ijessh/article/view/1527 https://zenodo. org/records/8003552#. – 2023.
13.
A‘zamxonov S. X. Ta’lim jarayonida o ‘qituvchi faoliyatining o ‘ziga xos xususiyatlari
//IJODKOR O'QITUVCHI. – 2022. – Т. 2. – №. 22. – С. 381-386.
14.
Аъзамхонов С. TALABALAR MUSTAQIL TA’LIM OLISHINI OSHIRISHNING
NAZARIY ASOSLARI //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2024. – №.
SI-1.
Dekabr, 2024-Yil
753
15.
Azamkhanov S. SOCIOLOGICAL ANALYSIS OF MODERN FORMS OF ORGANIZING
STUDENTS'INDEPENDENT WORK //Modern Science and Research. – 2024. – Т. 3. – №.
5.
16.
Ilxomov,
Umrbek,
and
Parizod
Nasirdinova.
"IRVING
GOFFMANNING
DRAMATURGIYASI." NRJ 1.3 (2024): 239-245.
17.
ILXOMOV,
Umrbek.
"SOTSIAL
MOBILLIK
YOSHLAR
INTELLEKTUAL
SALOHIYATNING OMILI SIFATIDA." News of UzMU journal 1.1.2. 1 (2024): 110-114.
18.
Ilxomov, U. U., and P. Sh Nasirdinova. "UMUMIY-O „RTA TA „LIM
MUASSASALARIDA O „QITISH METODI VA BITIRUVCHI YOSHLARNI KASBGA
YO „NALTIRILGANLIGI DOLZARB MASALA." Academic research in educational
sciences 3 (2024): 252-256.
19.
Ilxomov U. U. YOSHLARDA DEVIANT XULQ-ATVOR MUAMMOLARINING
INDEKATORI //Academic research in educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 263-268.
20.
Ilxomov U. U. YOSHLAR ISHSIZLIGI IJTIMOIY MUAMMO SIFATIDA //Academic
research in educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 257-262
