ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
350
SOVET DAVRIDA MADANIY HAYOT
(SURXONDARYO VILOYATI MISOLIDA)
Bozorov Umid Sayfiddinovich
Aniq va Ijtimoiy fanlar universiteti,
Tarix (yo‘nalishlar va faoliyat turi bo‘yicha) 2-kurs magistri.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14493111
Annotatsiya.
Ushbu maqola Sovet Ittifoqi davrida Surxondaryo viloyatining madaniy
hayotini o'rganishga bag'ishlangan. Unda madaniy siyosat, teatr va san'at, kutubxonalar,
matbuot, ta'lim va ilm-fan rivoji yillik faktlar asosida yoritilgan. Sovet davrida viloyat
madaniyatida sodir bo'lgan o'zgarishlar tahlil qilinadi va ularning mahalliy aholi hayotiga
ta'siri ko'rib chiqiladi. Maqola hudud tarixini o'rganishda muhim ilmiy ahamiyatga ega.
Kalit so'zlar:
Surxondaryo viloyati, Sovet Ittifoqi, madaniy hayot, teatr, kutubxona, ta'lim,
ilm-fan, folklor, Navro'z, madaniy siyosat.
CULTURAL LIFE IN THE SOVIET PERIOD
(ON THE EXAMPLE OF SURKHANDARYA REGION)
Abstract.
This article is devoted to the study of the cultural life of Surkhandarya region
during the Soviet Union. It covers the development of cultural policy, theater and art, libraries,
press, education and science based on annual facts. The changes that occurred in the culture of
the region during the Soviet period are analyzed and their impact on the life of the local
population is considered. The article is of significant scientific importance in studying the
history of the region.
Keywords:
Surkhandarya region, Soviet Union, cultural life, theater, library, education,
science, folklore, Navruz, cultural policy.
КУЛЬТУРНАЯ ЖИЗНЬ В СОВЕТСКИЙ ПЕРИОД
(НА ПРИМЕРЕ СУРХАНДАРЬИНСКОЙ ОБЛАСТИ)
Аннотация.
Данная статья посвящена изучению культурной жизни
Сурхандарьинской области во времена Советского Союза. На основе ежегодных фактов
он освещает развитие культурной политики, театра и искусства, библиотек, прессы,
образования и науки. Анализируются изменения, произошедшие в культуре региона в
советский период, и рассматривается их влияние на жизнь местного населения. Статья
имеет важное научное значение при изучении истории региона.
Ключевые слова:
Сурхандарьинская область, Советский Союз, культурная жизнь,
театр, библиотека, образование, наука, фольклор, Навруз, культурная политика.
KIRISH
Surxondaryo viloyati, o'zining boy tarixi va madaniy an'analari bilan ajralib turadi. Sovet
Ittifoqi davrida bu hududning madaniy hayoti katta o'zgarishlarni boshdan kechirdi. Ushbu
maqolada Surxondaryo viloyati misolida Sovet davridagi madaniy hayotning asosiy jihatlari va
uning ta'siri ko'rib chiqiladi.
Sovet Davrida Madaniy Siyosat
Sovet Ittifoqining madaniy siyosati jamiyatni ideallashtirish va kommunistik mafkurani
targ'ib qilishga qaratilgan edi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
351
1920-yillardan boshlab, Surxondaryo viloyatida savodxonlikni oshirish bo'yicha keng
ko'lamli dasturlar amalga oshirildi. 1930-yilda Termizda ilk kutubxona ochildi, bu esa xalqning
bilim olish imkoniyatlarini kengaytirdi.
Teatr va san'at taraqqiyoti
1934-yilda Termiz shahrida teatr tashkil etilib, dastlabki spektakllar milliy mavzularda
sahnalashtirildi. 1940-yillarda bu teatrda rus va o'zbek klassik asarlari namoyish etila boshlandi.
Ikkinchi Jahon urushi yillarida (1941-1945) teatr jamoalari front uchun konsertlar uyushtirdi va
bu bilan xalqning ruhini ko'tardi.
1950-yillarda folklor ansambllari faoliyati yanada rivojlanib, "Doira va doston" kechalari
butun viloyatda mashhur bo'ldi. 1960-yilda Surxondaryo xalq cholg'u ansambli tashkil etilib, u
nafaqat respublikada, balki ittifoq miqyosida tanildi.
METOD VA METODOLOGIYA
Kutubxonalar va Matbuot
1930-yillarda Surxondaryo viloyatida bir nechta qishloq kutubxonalari tashkil etildi.
1946-yilda "Surxondaryo haqiqati" gazetasining birinchi soni chop etildi, unda mahalliy ijtimoiy
hayot va madaniyatga oid maqolalar berilgan. 1970-yillarga kelib, viloyatdagi kutubxonalar soni
100 dan oshdi va ular 500 mingdan ortiq kitob fondiga ega edi.
Madaniy Tadbirlar va An'analar
1924-yilda O'zbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi tashkil topishi bilan yangi turdagi
bayramlar joriy etila boshlandi. 1937-yilda Xalqaro mehnatkashlar kuni Surxondaryoda keng
nishonlanib, unda teatr chiqishlari va konsert dasturlari namoyish etildi. 1956-yilda Termizda
birinchi Navro'z festivali Sovet mafkurasiga moslashtirilgan tarzda o'tkazildi.
Ta'lim va Ilm-Fan
1927-yilda Surxondaryo viloyatida birinchi zamonaviy maktab ochildi, unda 150 nafar
o'quvchi tahsil olgan. 1944-yilda Termiz o'qituvchilar instituti tashkil qilinib, u viloyat uchun
malakali pedagoglar tayyorlash markaziga aylandi.
1950-yillarda viloyatda ilmiy ekspeditsiyalar tashkil etilib, qadimiy qadamjolar o'rganila
boshlandi. Jumladan, 1968-yilda Dalvarzintepa qazilmalarida nodir topilmalar kashf etildi, bu
esa viloyatning tarixiy ahamiyatini yanada yuksaltirdi.
NATIJA VA MUHOKAMA
Madaniy hayotning asosiy ko'rsatkichlari (jadval)
Yillar
Asosiy Voqealar
Hududiy Ahamiyat
1927
Birinchi zamonaviy maktab ochildi
150 nafar o'quvchi savodxonlikni oshirishni
boshladi.
1930
Termizda ilk kutubxona tashkil etildi
Kitob fondlari orqali madaniy ko'tarilish
boshlandi.
1934
Termizda birinchi teatr tashkil etildi
Milliy mavzular bo'yicha spektakllar
sahnalashtirildi.
1944
Termiz o'qituvchilar instituti ochildi Viloyat uchun malakali pedagoglar tayyorlandi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
352
1946
"Surxondaryo haqiqati" gazetasi chop
etildi
Mahalliy ijtimoiy hayot va madaniyatga oid
yangiliklar yoritildi.
1950
Folklor ansambllar faoliyati rivojlandi
"Doira va doston" kechalari viloyat bo'ylab
mashhur bo'ldi.
1960
Surxondaryo xalq cholg'u ansambli
tashkil etildi
Respublika va ittifoq miqyosida tan olindi.
1968 Dalvarzintepa qazilmalarida topilmalar
kashf qilindi
Hududning tarixiy ahamiyati oshirildi.
XULOSA
Sovet davridagi madaniy hayot Surxondaryo viloyati uchun ikki tomonlama ahamiyatga
ega bo'ldi. Bir tomondan, bu davrda ta'lim, san'at va madaniyat rivojlandi, aholi orasida
savodxonlik oshdi. Ikkinchi tomondan, milliy an'analarning ba'zi jihatlari Sovet mafkurasiga
moslashtirildi yoki yo'qolish xavfiga uchradi.
Bugungi kunda Surxondaryo viloyati o'zining boy madaniy merosini saqlab qolgan holda,
zamonaviy taraqqiyot yo'lidan bormoqda. Sovet davridagi madaniy o'zgarishlarni tahlil qilish esa
hududning tarixiy rivojlanishini yanada chuqurroq anglash imkonini beradi.
REFERENCES
1. Karimov, A. (2005). O'zbekiston tarixida Sovet davri. Toshkent: Fan nashriyoti.
2. Bekmurodov, S. (2010). Surxondaryo viloyati madaniyat tarixi. Termiz: Ilmiy nashrlar
markazi.
3. Rashidov, U. (1998). O'zbekistonning madaniy merosi. Toshkent: Sharq nashriyoti.
4. Ismoilov, M. (2021). "Dalvarzintepa arxeologik tadqiqotlari". O'zbekiston tarixi jurnali,
3-son, 45-58 betlar.
5. Qodirov, T. (2015). O'zbek teatr san'ati tarixi. Toshkent: Adabiyot va san'at nashriyoti.
