ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
372
ULIWMA BILI M B ERIW ME KTE PLE RINDE PERSO NAL LARDI
BASQARIWDIŃ AYRIM PEDAGOGIKALIQ MASHQALALARI .
Pirlepesova Diana Baxtiyor qızı
Ájiniyaz atindaǵi NMPI Magistratura bólimi «Bilimlendiriw mekemelerin
basqarıw» qánigeligi 2-kurs magistrantı.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14494174
A n n o t o c i y a .
Ili mi y maqal ada ulı w ma bi l i m beri wshi orta mekt epl erge
basshıl ı q et i wdi ń pedagogi kalı q shart -sharayatl arı keń sóz et i l gen. Ásirese
mekt epl erge basshılı q et i w degi t i ykarǵı qaǵı ydal ar, t al apl ar óz sáw l el eni wi n
t a p q a n .
Tayanısh túsinikler:
Basqarıw, pedagogikalıq mashqalalar, mektep
pedagog-xiz met kerleri, Jámiyetlik siyasiy basqarıw, oqıtıwshı- tárbiyashı.
S O M E P E D A G O G I C A L I S S U E S O F P E R S O N N E L M A N A G E M E N T I N
S E C O N D A R Y S C H O O L S
A b s t r a c t .
T h e s c i e n t i f i c a r t i c l e b r o a d l y d i s c u s s e s t h e p e d a g o g i c a l
c o n d i t i o n s o f m a n a g e m e n t i n s e c o n d a r y s c h o o l s o f g e n e r a l e d u c a t i o n . I n
p a r t i c u l a r , t h e m a i n r u l e s a n d r e q u i r e m e n t s f o r m a n a g i n g s c h o o l s a r e
o u t l i n e d .
K e y w o r d s :
M a n a g e m e n t , p e d a g o g i c a l i s s u e s , s c h o o l p e d a g o g i c a l s t a f f ,
p u b l i c p o l i t i c a l m a n a g e m e n t , t e a c h e r - e d u c a t o r .
Málim bolǵanınday jámiyet tiykarǵı 3 tarawdı ekonomiykalıq, jámiyetshilik-siyasiy hám
ruwxıy tarawlardı óz ishine aladı. Soǵan muwapıq tárizde basqarıwdıń da 3 tiykarǵı túri bar.
Olardan eń tiykarǵısı ekonomikalıq basqarıw bolıp, ol jámiyet turmısı hám rawajlanıwınıń
tiykarın payda etedi. Házirgi sharayatta húkimettiń ekonomikasın basqarıwǵa ásirese kóp itibar
beriwi ápiwayı jaǵday emes. Respublikamızda ótkerilip atırǵan ekonomikalıq reforma xalıq
xojalıǵı basqarıwdı qayta qurıw hám qáliplestiriwdi óz aldına tiykarǵı wazıypa etip qoyǵan.
házirgi waqıtta respublikanıńmateriallıq texnika bazasın bekkemlew hám islep shıǵarıw
múnásebetlerin qáliplestiriw ekonomikanı basqarıw aldına qoyılǵan maqset.
Jámiyetlik siyasiy turmıstı basqarıw aldına qoyılǵan maqset jámiyettiń sociallıq bir
qıylılıǵına erisiw, mámleket basqarıwın qáliplestirip jámiyetlik óz-ózin basqarıwǵa aylandırıw
esaplanadı. Jámiyet hám onıń hár bir ayrım aǵzasınıń ruwxıy rawajlanıwın basqarıw- basqarıwdıń
jáne bir tiykarǵı túri.
Ol ulıwma tálim mektepleri, mektepke shekem tárbiya, mektepten tısqarı balalar
shólkemleri, xalıq tálimibuwınları, óner-texnika bilim jurtları, orta arnawlı hám joqarı oqıw
orınları pedagoglar tájiriybesin asırıw institutlardı basqarıwdı, pán, ádebiyat, mádeniyat sıyaqlı
tarawlardı basqarıwdı óz ishine aladı. Soǵan kóre xalıq tálimi dizimin basqarıw, ulıwma tálim
mektebin basqarıw jámiyetlik basqarıwdıń ajıralmas bólegi. Jámiyettegi basqarıw dizimin málim
basqarıw wazıypaları tiykarında dúziw zárúr áhmiyetti keltirip shıǵaradı. Soǵan kóre onı óz aldına
kórsetip ótiwdi maqsetke muwapıq dep esaplaymız.
Islep shıǵarıwdı basqarıw wazıypaları degende basqarıw miynetiniń arnawlı túrlerin,
basqarılıwshı dereklerge tásir kórsetiwdiń ol yaki bul baǵdarların túsiniw kerek.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
373
Basqarıw wazıypalarına rejelestiriw, dúziw, sózlew muwapıqlastırıw tekseriw hám baqlaw
esap kitap qılıw kiredi.
Rejelestiriw basqarıwshı derekti rawajlandırıw maqsetin hám bulmaqsetke erisiw
quralların belgilew, islew rejesin dúziw. Rejelestiriw basqarıwshı dereklerdi rawajlandırıw hám
modellestiriwdi úyreniwdi de óz ishine aladı.
Dúziw- islep shıǵarıw dereginiń dúziliwin hám basqarıw usılın tańlap alıw hámde
qliplestiriw, dizimniń dúziliwi ortasındaǵı múnásebetlerdi hám olardıń óz-ara háreketin belgilew.
Sóylew diziminińtúrli elementleri ortasında belgili bólekti tutıp turıwǵa, basqarılıwshı
derek islep atırǵanında reje tapsırmalarınan shetke shıǵıp ketiwge jol qoymawǵa qaratılǵan.
Basqarıw islep shıǵarıw ámeldegi processtiń hám rawajlanıwdıń rejege qanshelli
muwapıqlıǵın kórip hám tekserip turıwdan ibarat.
Esap sanaq qılıw bolsa rejeni yaki onı ámelge asırıwdaǵı belgili basqıshlardıń qanday
orınlanıp atırǵanlıǵına juwmaq jasaw. Esapqa alıw axbarotlardı juwmaqlawǵa, onı dizimge
salıwǵa imkan beredi. Sonday-aq, ol usı dizimniń keyingi dáwirge mólsherlengen is dástúrlerin
islep shıǵıw ushın axborot bazasınan tolıq paydalanıwǵa imkan beredi.
Sonı aytıp ótiw kerek, joqarıda sanap ótilgen basqarıw wazıypaların xalıq xojalıǵımızdıń
qálegen tarawına, solardan mektep-aǵartıwshılıq tarawına da tolıq mánide kiritiw múmkin.
Bárshe islep shıǵarıw isshilerin solardan mekten isshilerin basqarıw apparatına hám islep
shıǵarıw processinde , mektepte bolsa oqıw-tárbiya hámde mekteptiń basqa isleri procesinde
qatnasıwshı ishilerge bolıw múmkin.
Islep shıǵarıwda, solardan mektepte basqarıw miyneti menen shuǵıllanıwshı adamlar
(mektep direktorı, direktordıń oqıw-tárbiya hám xojalıq isleri boyınsha orınbasarı, tárbiyalıq isler
shólkemlestiriwshi, metodik birlespe basshıları, kásip awqamlar bóliminiń basshısı ) basqarıw
apparatın payda etedi.
Basqarıwdıń bárshe buwın hám basqıshlarındaǵı isshiler de sol apparatqa tiyisli. Basqarıw
apparatınıń bir bólimin insanlardı basqarıwshı shaxslar (mekteptegi basshıları) payda etse, ekinshi
bólimin qatnasıwshılar (oqıtıwshı, tárbiyashı, klass basshıları, metodik birlespelerdiń aǵzaları,
texnik ishiler) payda etedi. Basqarıw tarawındaǵı qatnasıwshı isshilerdi eki tiykarǵı toparǵa.
A) Qánigelerge (oqıtıwshı hám tárbiyashılarǵa)
B) Texnik isshilerge (laborant, sekretar, starshı, elektrshi-monter, mektep qarawshı
sıyaqlılarǵa) bóliw múmkin.
Mektepke oqıtıwshı tárbiyashı hám texnik isshileri tuwrı tańlaw hám olardıń ornına tuwrı
qoyıw mektep ishki basqarıwındaǵı zárúr máselelerden biri. Mektep isshilerin tańlawda olardıń
siyasiy bilimi, halallıǵı, isbilermenligi, qábiletine qarap jandasıw zárúr áhmiyet keltirip shıǵaradı.
Sonı da aytıw kerek, xojalıqtıń basqarıw hám oǵan basshılıq qılıw islep shıǵarıw usılınıń
qásiyetin ańlatıwshı belgili qaǵıydalar (princpler) tiykarında alıp barıladı. Sonıń ushın da bul
qaǵıydalardı basqarıw qaǵıydaları dep ataymız.
Respublikamız xalıq xojalıǵın, solardan, mektep orayın basqarıw formaları hám usılları
respublikamız ekonomikalıq rawajlanıwınıń hár bir basqıshında jámiyet sheshiwi lazım bolǵan
wazıypalarǵa muwapıq ózgerip hám qáliplesip baradı. Biraq respublikamız rawajlanıwınıń bárshe
basqıshlarında xalıq tálimi tarawın basqarıwdıń qaǵıydaları óz áhmiyetin saqlap qaladı.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
374
Házirgi dáwirde basqarıw qaǵıydalarına tiykarlanǵan halda mektep dizimin basqarıwdıń
áhmiyeti haqqında «Ózbkistan Respublikasınıń xalıq tálimi dizimi» haqqındaǵı nızamda hámde
ÓzbekistanRespublikasınıń ulıwma orta tálim mektebi tuwrısındaǵı nızamda óz aldına aytıp
ótilgen.
Demek, mektep ishki basqarıwın basqarıw qaǵıydaları tiykarında payda etiw házirgi
dáwirdiń zárúr talaplarınan biri. Biz joqarıda áne sol basqarıw qaǵıydalarına óz aldına toqtap
ótiwdi maqsetke muwapıq dep esaplaymız.
1. Demokratik qaǵıyda. Bul jasap turǵan jámiyet xalıq xojalıǵın, xalıq tálimi dizimi hám
mektepti basqarıwdıńeń zárúr qaǵıydası. Bul qaǵıyda jámiyetti jáne de demokratlastırıw, xalıqtıń
óz-ózin basqarıwın tereńlestiriw babında zárúr áhmiyetke iye.
Respublikamız mámleket shólkemi hám onıń iskerligi, pútkil siyasiy dizimniń eń tiykarǵı
qaǵıydası bolǵan demokratik qaǵıydanıń maqbul formaların tabıw respublika xalıq xojalıǵın
bekkemlew hám onı tereńlestiriwdiń tiykarǵı mashqalalarınan biri.
Demokratiyanı tereńlestiriwdiń eń qolaylı jolların izlep tabıwbasqarıw isi menen
shuǵıllanıwıshı bárshe basshı xızmetkerler, bul bapta ilimiy izertlew islerin alıp barıwshı alımlar
aldındaǵı zárúr wazıypa.
Mektepti basqarıwdıń ulıwma nızamlılıqları olardıń óz aldına hám jeke tárizde
belgilewinen shette bolıwı múmkin emesligi sebepli ańlap alınǵan zárúrlik jámáátlerge hám ayrım
shaxslarǵa keń mustaqillıq beriw arqalıǵana ámelge asırılıwı múmkin. Mısalı demaratizmdi
tiykarsız ráwishte ǵáresizlestiriw ápiwayı isshiler tashabbusining shekleniwine, sub’ektizmge alıp
barıwı múmkin. Demokratizm ushın ilimiy tiykarlanıp puxta-shárayat jaratıp qoyılǵan bolmasa,
miynetkeshleri ruxında tárbiyalaw tarawındaǵı is hálsiz bolsa, demokratizmge qarsı bolǵan
anarxiya tárepke»aǵıw» júz beriw múmkin. Bunday «aǵıw» bóliniwshilik qáwpin tuwdıradı.
Jámiyetlik múnásebetler ústinen baqlawdan ayırılıwına alıp barıwı, bazı processlerdi
basqarıp bolmaytuǵın dárejege jetkiziwi múmkin. Mine sol sebeplerine kóre demokratizm babında
jámiyet erisken rawajlanıw dárejesine mas keliwshi tuwrı nisbatni belgilew hám dawam ettiriw
pútkil jámiyetlik dizimdi tereńlestiriwdiń zárúr wazıypalarınan biri bolıp esaplanadı. Shın
demokratiya máhálliy qásiyetlerdi ǵana emes, bálkim máhálliy tashabbusni de tolıq rawajlandırıw
imkaniyatınıń ulıwma maqsetke alıp baratuǵın jollar usıllar hám qurallardıń hár túrli bolıwın
názerde tutadı.
Demokratiyalıq qaǵıydanıń zárúrligin shólkemlestiriw menen birge, oraylastırıwdıń
demokratik xarakteri jeke basshılıqtı kollegiyalıq penen qosıp alıp barıwda kórsetiwin esten
shıǵarmaw lazım. Kóplesip pikir almasıw kerek, biraq juwapkershilik jeke bir insanda bolıwı
maqsetke muwapıq. Solay eken, respublikamız xalıq xojalıǵınıń solardan, sanaat, awıl xojalıǵı,
mádeniyat yaki mektep aǵartıwshılıq tarawın basqarıwshı hár bir basshı óziniń basshılıq jumıs
diziminde basqarıwdıń demokratik qaǵıydasına tolıq ámel qılıwı zárúr.
2. Mektepti basqarıwdıń ilimiylik qaǵıydası házirgi sharayatta basqarıwdıń ilimiylik
qaǵıydası barǵan sayın kóbirek áhmiyetke iye bolmaqta. Bul qaǵıydanı ámelge asırıw jámiyetlik
rawajlanıw nızamların tolıq bilip barıwdı, bul nızamlardan hár bir xojalıq tarmaǵı, oqıw ornı yaki
xalıqtı basqarıw tájiriybesinde jánede keń hám tolıraq paydalanıwdı názerde tutadı.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
375
Mektep isin basqarıwdaǵı usıl hám formalar haqqında sóz keter eken, isshilerimizde
jańalıqtı, mektep, maorif isine basshılıq qılıwǵa jaqsı, ilimiy jandasıwdıń jańa formaların seziwdi
tárbiyalaw haqqında da qısqasha toqtap ótiwdi maqsetke muwapıq dep esaplaymız.
3. Mektepti basqarıwdıń jámáátshilik hám hár bir insannıń juwapkershilik qaǵıydası.
Bizińshe usı qaǵıydalar tuwrı basqarıw hám basshılıq etiwdiń joqarǵı qaǵıydası. Bul
qaǵıyda basqarıw diziminde salmaqlı orındı iyelewi menen birge kópshiliktiń jaqsı dóretiwshilik
aktivligin páseyttiriwge alıp barıwshı shaxsqa sıyınıw menen kelise almaydı hám ol menen ulıwma
kelise almaydı.
Jámáátshilik hám keńesip is alıp barıw tuwrı basshılıqtıń girewidur. Jámáátshilik jolı
menen xojalıqtı basqarıw hám basshılıq qılıw, eń zárúr qararlardı birgelikte, másláhátlesip islep
shıǵıw tuwrı basqarıwdı qáliplestiriwdiń zárúr shárti. Sonı da aytıp ótiw kerek birlespelerde bárshe
basqarıw máselelerin keńesip pikir júritiw hám sheshiw, hár qanday wazıypada islep atırǵan hár
bir shaxstıń belgili, anıq belgilengen tapsırma hámde ámeliy islerdi orınlaw ushın juwapker
ekenligin belgilew isi menen qosıp alıp barıw bul boyınsha zárúr áhmiyet keltirip shıǵaradı.
Jeke basshılıqtı bekkemlew isshilerdiń tapsırmasın is ushın juwapkerlik sezimin asıradı,
basshılıq qılıwda qattı tártip bolıwdı hám bekkem miynet intizamın támiynleydi. Ulıwma tálim
mektebiniń tájiriybesi sol nárseni kórsetpekte, jeke basshılıq jámáát boshlıp basshılıq penen birge
qosıp alıp barılǵandaǵı oqıwshılarımızǵa pán tiykarların tereń bilim beriwde hám olardı jámáátlik
ádep ruwxında tárbiyalawday qıyın hámde sharapatlı iste jaqsı náttiyjelerge erise alamız.
Mektepti basqarıw diziminde shólkemlestiriwshilik isinde joqarı organlar qabıl qılǵan
qararlardıń hám óz qararlarınıń orınlanıwın baqlap barıw hámde tekseriw áhmiyetli orın tutadı.
Orınlawdı tekseriwden kózde tutılǵan tiykarǵı maqset belgilengen is rejesi hám tádbirlerdi
ámelge asırıwdı buzıwdıń aldın alıwdan, kemshiliklerdi anıqlaw hám dúzetiwden, qabıl etilgen
qararlardıń orınlanıwın táminlewden, isti ámeliy shólkemlestiriwden ibarat.
Qarar menen orınlawdıń birligi, tuwrı basshılıq usılıınıń negizin qáliplestiriw edi. Qoyılǵan
wazıypalardı jetiskenlik penen ámelge asırıwınıń tuwrı jolların izlep tabıwda sınalǵan qural
orınlaǵanın tekseriw insanlarda qıyınshılıqlardı jeńiwde, sawat, kúsh shoqqıǵa jetiw ushın úzliksiz
qádem menen islewge intigiw talpınıw sezimlerin tárbiyalaydı.
5. Mektepti basqarıwdıń rejelilik qaǵıydası- basqarıw dizimindegi qaǵıydalardıń eń zárúri
bolıp esaplanadı. Basqarıw apparatı iskerliginde belgili dizimniń bolıwı áhmiyetli. Bunıń mánisi
sonnan ibarat, bul is bir-birine baylanıslı bolmaǵan tádbirler jıyındısınan ibarat bolmay, bálkim
onıń sharayattı pútkil jámiyet aldında, sonday-aq onıń ayrım zvenaları aldında turǵan
wazıypalardıń qásiyetin tártipke salınǵan, bir-biri menen baylanısqan hám tereń oylap kórilgen
tádbir máresimler jıyındısınan ibarat bolıw kerek. Xalıq tálimi hám mektepke basshılıq qılıw
hámde onı basqarıwdıń usı qaǵıydası ulıwma tálim mekteplerinde tálim-tárbiya islerin qayta qurıw
hám jánede tereńlestiriwde, orta ulıwma tálimdi jaqsı ámelge asırıwda orta hám joqarı mekteptiń
jumısın qayta kórilip atırǵan házirgi kúnde jánede úlken áhmiyetke iye.
Mektepti basqarıwdıń rejelilik qaǵıydası xalıq tálimine, solardan, mektepke basshılıq qılıw
hám onı basqarıw tarawındaǵı rejelerdi húkimetimizdiń aǵartıwshılıq tarawındaǵı siyasatın hám
joqarı organlardıń qararların ámelge asırıwdı esapqa alǵan halda dúziliwi lazım. Rejelestiriwde
istiń mazmının biliw, maqsettti sheberlik penen óz aldına qoyıw hám onı sheshiwdiń tiykarǵı
buwının tabıw lazım.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
376
Sonday-aq xalıq tálimi buwınlarınıń solardan mekteptiń de rejesin onıń tádbirler teması
tiykarında maqsetke qaratılǵannıń, anıqlılıq izshilalıp abırw qásiyetlerge iye bolıwı, sonday-aq
onda ol yaki bul tádbirlerdi orınlaw ushın juwapker shaxslardıń anıq kórsetilgen bolıwı maqsetke
muwapıq.
6. Ulıwma bilim beriwshi orta mekteplerdi basqarıwdıń tejemkerlik qaǵıydası, basshılıqta
rejelilik qaǵıydası bolıp ol basqarıw appparatınıń aqıl menen dúziliwin hár dayım izlew hám
apparat jumısınıń samaradarlıǵın asırwdı támiynleydi.
Jámáát aldında qoyılǵan maqsetke ilajı bolǵansha qısqa múddet ishinde hám júdá kem
qárejet, qural hámde isshi, jumısshı kúshi sarıplap erisiw samaralı basqarıwdıń zárúr talabı.
Usı qaǵıyda tiykarındaǵı basqarıw hám basshılıqtıń tikarǵı maqseti hám wazıypası shiyki
zat materialları, mashina hám qural jaraqlar, qattı hám jumsaq buyımlar (isshi hám xızmetshiler)
hám finans resursları hámde waqıt byudjetinen tuwrı hám orınlı paydalanıwdı támiynlewden
ibarat.
Sonı da aytıp ótiw lazım, insanıylıq jámiyeti faza (mákan) hám waqıtlarda rawajlanadı.
Waqıttıń ózine tán qásiyeti sonda, onıń aǵımın artqa qaytarıp bolmaydı, sekundlar,
minutlar, saatlardan kúnler hám jıllar payda boladı, eger lol biykar ótken bolsa, onı hech qashan
artqa qaytarıp bolmaydı. Sol sebepli waqıttan únemli paydalanıw inasn jámiyeti rawajlanıwınıń,
islep shıǵarıwshı kúshler rawajlanıwınıń zárúr shárti esaplanadı. Waqıttı tejew islep shaǵarıw
usılına mas bolıp, xalıq xojalıǵınıń bárshe tarawlarında oǵan ámel qılınadı. Waqıttı tejew
respublikamız xalıq xojalıǵınıń xalıq tálimi dizimine kiriwshi bárshe oqıw orınlarınıń eń birinshi
ekonomikualıq nızamı bolıp qalıwı kerek. Waqıttı tejew nızamınıń mazmunı jámiyettegi ósip
baratırǵan jámiyetlik talaplardı qandırıw ushın ketetuǵın qárejettiń kemeyip barıwında hám pútkil
jámiyet hám onıń hár bir aǵzasınıń hár tárepleme rawajlanıwı ushın zárúr boǵanbos waqıttıń artıp
barıwında kórinedi. Waqıttı tejew hám miynet ónimdarlıǵın asırıw babındaǵı usı qaǵıyda tolı
qmánide mekteptiń ishki basqarıw dizimine de tiyisli esaplanadı.
REFERENCES
1.
Sh.M.Mirziyoyev.Tanqidiy taxlil, qat'iy tartib-intizonı va shaxsiy javobgarlik-xar bir rahbar
faoliyatining kundalik qoidasi.T.20l7
2.
Sh.M.Mirziyoyev. Erkin va farovon demokratik Ózbekiston davlatini
3.
birgalikda barpo etamiz. «O’zbekiston» 2016
4.
M.Mirqosimov. Maktabni boshqarishning nazariy va pedagogic asoslari. T.2003
5.
Абдураҳмонов Қ.Х., Холмўминов Ш.Р., Зокирова Н.Қ.. Персонални бошқариш:
Дарслик. — Тошкент. „Шарқ", 2008.
6.
Abduraxmonov Q.X., Xolmo’minov Sh.R., Xayitov A.B., Akbarov
7.
A.M. “Personalni boshqarish”.Darslik. – T.: TDIU, 2012- 294 b.
8.
6. Кибанов А.Я. Управление персоналом. Учебник. – М.: РИОР, 2010.
9.
20.Потемкин В.К. Управление персоналом. Учебник. – М.: Дашков и К, 2010.
Internet saytları
10.
www.gov.uz – Ўзбекистон Ресапубликасининг давлат портали.
11.
www.mehnat.uz – Ўзбекистон Республикаси Меҳнат ва аҳолини ижтимоий муҳофаза
қилиш вазирлиги сайти.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
377
12.
www.mineconomy.uz
– Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт вазирлигининг сайти.
13.
www.lex.uz
– Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлигининг
14.
қонунчилик ҳужжатлари сайти.
15.
www.stаt.uz- Ўзбекистон Республикаси Статистика бўйича давлат қўмитасининг
сайти
