2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
221
CHOLG‘U IJROCHILIGI DARSLARIDA O‘QUVCHILARNI KREATIV ISTE’DODINI
SHAKLLANTIRISHNING INTERFAOL METODLARI
(KLAVISH CHOLG‘U MISOLIDA)
Jabborova Malika O‘tkir qizi
Navoiy Davlat Pedagogika Universiteti 1-kurs magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14496485
Annotatsiya. Musiqa ta’limi, ayniqsa, klaviaturali cholg‘u asboblarida chalish bo‘yicha
o‘quvchilarning ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish uchun noyob imkoniyat yaratadi. Interfaol
o'qitish usullari nafaqat o‘yin texnikasini o‘zlashtirishga, balki tasavvurni, mustaqillikni va
improvizatsiya qobiliyatini rag‘batlantirishga imkon beradi. Ushbu tezisda ham, cholg‘u
ijrochiligi darslarida o‘quvchilarni kreativ iste’dodini shakllantirishning interfaol metodlari
haqida atroflicha fikr yuritilgan.
Kalit so`zlar: Ijodkorlik, interfaol usullar, klaviatura asboblari, improvizatsiya,
kompozitsiya, musiqiy o‘yinlar, loyiha faoliyati.
INTERACTIVE METHODS OF FORMING STUDENTS' CREATIVE TALENT IN
CLASSES OF INSTRUMENT PERFORMANCE
(IN THE EXAMPLE OF KEYBOARD INSTRUMENTS)
Abstract. Music education provides a unique opportunity to develop students' creative
abilities, especially in playing keyboard instruments. Interactive teaching methods allow not only
to master game techniques, but also to stimulate imagination, independence and improvisation
skills. In this thesis, the interactive methods of forming the creative talent of students in musical
instrument lessons are discussed in detail.
Keywords: Creativity, interactive methods, keyboard instruments, improvisation,
composition, musical games, project activity.
ИНТЕРАКТИВНЫЕ МЕТОДЫ ФОРМИРОВАНИЯ ТВОРЧЕСКОГО ТАЛАНТЛА
СТУДЕНТОВ НА ЗАНЯТИЯХ ИНСТРУМЕНТАЛЬНОГО ИСПОЛНЕНИЯ
(НА ПРИМЕРЕ КЛАВИАТУРНЫХ ИНСТРУМЕНТОВ)
Аннотация. Музыкальное образование дает уникальную возможность развивать
творческие способности учащихся, особенно в игре на клавишных инструментах.
Интерактивные методы обучения позволяют не только освоить игровые приемы,
но и стимулировать воображение, самостоятельность и навыки импровизации. В данной
дипломной работе подробно рассмотрены интерактивные методы формирования
творческого таланта учащихся на занятиях по игре на музыкальных инструментах.
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
222
Ключевые слова: Творчество, интерактивные методы, клавишные инструменты,
импровизация, композиция, музыкальные игры, проектная деятельность.
KIRISH
Kreativlikni rivojlantirish ta’lim jarayonida muhim ahamiyatga ega, ayniqsa, klavish
cholg‘u darslarida. Interfaol metodlar o‘quvchilarning ijodiy fikrlash qobiliyatini shakllantirishda
samarali vosita bo‘lib, ular o‘quvchilarni faol ishtirok etishga va o‘z g‘oyalarini erkin ifoda etishga
undaydi.
Interfaol metodlarning asosiy turlari quyidagilar:
- Aqliy hujum:
Bu metod o‘quvchilarga biror masala yoki mavzu bo‘yicha ko‘plab
g‘oyalarni ishlab chiqishga yordam beradi. Dars davomida o‘quvchilar o‘z fikrlarini erkin ifoda
etishlari mumkin, bu esa ijodiy fikrlashni rivojlantiradi.[1]
- Idrok xaritalari:
O‘quvchilar mavzuni grafik tarzda tasvirlash orqali g‘oyalarni bog‘lash
imkoniyatiga ega bo‘ladi. Bu usul murakkab ma’lumotlarni tushunishni osonlashtiradi va ijodiy
yondashuvni rag‘batlantiradi.[3]
- Musical improvisation:
Klavish cholg‘u darslarida o‘quvchilar musiqiy improvisatsiya
orqali o‘z ijodkorligini namoyon etishlari mumkin. Bu metod musiqiy fikrlash va ijodiy ifodani
oshiradi.[2]
- Lateral fikrlash:
Edvard de Bono tomonidan taklif qilingan bu metod, muammolarni hal
qilishda yangi va noodatiy yondashuvlarni qo‘llashga imkon beradi. O‘quvchilar bir nechta nuqtai
nazardan fikr yuritishga undaladi.[2]
- Proyekt faoliyati:
O‘quvchilar guruhlarga bo‘linib, musiqiy loyiha ustida ishlashlari
mumkin. Bu jarayonda ular kreativ fikrlash, hamkorlik va muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini
rivojlantiradilar.
Interfaol metodlarning afzalliklari esa quyidagilar:
- Faol ishtirok:
O‘quvchilar dars jarayonida faol ishtirok etadilar, bu esa ularning
motivatsiyasini oshiradi.
- Ijodiy fikrlash:
Metodlar ijodiy fikrlashni rivojlantirishga yordam beradi, bu esa musiqiy
ijro jarayonida muhimdir.
- Hamkorlik
: Guruhli ish orqali o‘quvchilar bir-birlari bilan tajriba almashadilar va yangi
g‘oyalarni kashf etadilar.[4]
Musiqa darslarida o`quvchilarning ijodiy salohiyatini rivojlantirish quyidagi
tamoyillarga asoslanadi:
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
223
- Faol ishtirok:
Talaba passiv tinglovchi emas, balki o‘quv jarayonining faol
ishtirokchisidir.
- Ijodiy erkinlik:
Mustaqil musiqiy ijod uchun imkoniyatlar yaratish.
- Ijobiy fikr-mulohazalar: Har qanday ijodiy ifodani qo‘llab-quvvatlash va rag‘batlantirish.
- Individual yondashuv:
Har bir talabaning individual xususiyatlari va qiziqishlarini
hisobga olgan holda.[2]
Klaviatura darslarida ijodkorlikni rivojlantirishning interfaol usullari quyidagilar:
1. Improvizatsiya:
- Erkin improvizatsiya:
Talaba mustaqil ravishda ohang, garmoniya va ritm yaratadi.
- Mavzu bo‘yicha improvizatsiya:
O‘quvchi berilgan kuy, garmoniya yoki ritm asosida kuy
yaratadi.
- Ansambl improvizatsiyasi:
Talabalar birgalikda musiqa asarini yaratadilar.
2. Tarkibi:
- Qisqa asarlar yaratish:
Talabalar qisqa musiqa qismlarini yaratadilar.
- Mashhur kuylarni aranjirovka qilish:
Talabalar pianino uchun mashhur kuylarni
aranjirovka qiladi.
- Variatsiyalarni yaratish:
Talabalar bir xil ohangning turli xil variantlarini yaratadilar.[5]
3. Musiqiy o‘yinlar:
- Ritmik o‘yinlar:
Ritm va muvofiqlashtirish hissini rivojlantirish.
- Melodik o‘yinlar:
Ohangdor eshitish va musiqiy xotirani rivojlantirish.
- Garmonik o‘yinlar:
Garmonik eshitish va akkord progressiyalarini tushunishni
rivojlantirish.
4. Loyiha faoliyati:
- She’r yoki hikoya uchun musiqiy hamrohlik yaratish.
- Kichik kontsert tayyorlanmoqda.
- O‘z musiqiy albomingizni yaratish.
5. Zamonaviy texnologiyalardan foydalanish:
- Musiqa dasturlari:
Kompyuter dasturlari yordamida musiqa yaratish.
- Onlayn platformalar:
Onlayn tanlovlar va mahorat darslarida ishtirok etish.[5]
Klavish cholg‘u darslarida interfaol metodlarni qo‘llash kreativ iste’dodni shakllantirishda
muhim rol o‘ynaydi. Ushbu metodlar nafaqat musiqiy ko‘nikmalarni rivojlantirishga, balki
o‘quvchilarning ijodiy fikrlash qobiliyatini oshirishga ham xizmat qiladi.
2024
DECEMBER
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 1
|
ISSUE 10
224
Ta’lim jarayonida interfaol yondashuvlarni joriy etish orqali kelajakdagi musiqachilarni
tayyorlashda yuqori sifatli natijalarga erishish mumkin.
Xulosa o‘rnida shuni ayta olamizki klaviatura darslarida o‘quvchilarning ijodiy
salohiyatini rivojlantirish zamonaviy musiqa ta’limining muhim vazifasidir. O‘qitishning interfaol
usullari o‘quv jarayonini yanada qiziqarli va samarali qiladi, shuningdek, har tomonlama
rivojlangan shaxsni shakllantirishga xizmat qiladi.
REFERENCES
1.
https://cyberleninka.ru/article/n/ta-limda-kreativ-fikrlash-va-zamonaviy-axborot-
texnologiyalaridan-foydalanish-metodlari
2.
https://cyberleninka.ru/article/n/oquvchilarda-kreativlikni-shakllantirish-mazmuni-va-usullari
3.
Хоdjaev B.Х. Umumiy pedagоgika nazariyasi vaamaliyoti. Darslik – T.: SANО-STANDART,
2017.
4.
Hоshimоv K., S.Оchil. O‘zbek pedagоgikasiantоlоgiyasi. O‘quv qo‘ll.
5.
EgamberdievaN.M.Madaniy-insonparvarlikyondashuv asosida talabalarni shaxsiy va kasbiy
ijtimoiylashtirish. – T.: “Fan va texnologiyalar” nashriyoti, 2009.
