444
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
KORRUPSIYA TA’LIM SIFATI KUSHANDASI
Isomiddinov Asliddin Baxridin o‘g‘li
Andijon davlat chet tillari instituti Ijtimoiy-gumanitar fanlar,
pedagogika va psixologiya kafedrasi o‘qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14492829
Annotasiya. Ushbu maqola ta’lim tizimida korrupsiyaning ta’siri va uning ta’lim sifatiga
salbiy oqibatlarini tahlil qilishga bag‘ishlangan. Korrupsiya nafaqat ta’lim jarayonlarini buzadi,
balki jamiyatda adolatsizlik, bilim va qobiliyatga asoslanmagan kadrlar yetishib chiqishiga olib
keladi. Shuningdek, maqolada korrupsiyaning ta’lim sifatiga salbiy ta’siri, uning oqibatlari va
ushbu muammoni bartaraf etish strategiyalari muhokama qilinadi.
Kalit so’zlar: Korrupsiya, ta’lim sifati, shaffoflik, adolat, jamiyat taraqqiyoti, nazorat
tizimi, bilim.
CORRUPTION IS AN ATTACK ON THE QUALITY OF EDUCATION
Abstract. This article is devoted to analyzing the impact of corruption in the educational
system and its negative consequences on the quality of Education. Corruption not only disrupts
educational processes, but also leads to an influx of personnel who are not based on injustice,
knowledge and ability in society. The article also discusses the negative impact of corruption on
the quality of education, its consequences and strategies for overcoming this problem.
Keywords: corruption, quality of education, transparency, justice, Community
Development, Control System, knowledge.
КОРРУПЦИЯ ПРОИСХОДИТ С КАЧЕСТВОМ ОБРАЗОВАНИЯ
Аннотация. Данная статья посвящена анализу влияния коррупции в системе
образования и ее негативных последствий на качество образования. Коррупция не только
нарушает образовательные процессы, но и ведет к несправедливости в обществе, к
нехватке кадров, не основанных на знаниях и способностях. В статье также обсуждается
негативное влияние коррупции на качество образования, ее последствия и стратегии
преодоления этой проблемы.
Ключевые слова: коррупция, качество образования, прозрачность, справедливость,
развитие общества, система контроля, знания.
Kirish.
Bugungi kunda ta’lim sohasi jamiyatning kelajagini belgilaydigan asosiy
sohalardan biri hisoblanadi. Ta’lim sifatining yuksalishi mamlakat taraqqiyotining poydevori
bo‘lsa, bu sifatning pasayishi kelajak avlodning qobiliyatsizligi, milliy rivojlanish sur’atlarining
sekinlashuviga olib keladi.
445
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
Afsuski, ta’lim sohasidagi korrupsiya ushbu jarayonning eng yirik xavf-xatari bo‘lib, uning
zarari faqat bir avlod bilan cheklanmaydi, balki umummilliy fojia darajasiga yetishi mumkin.
Korrupsiya ta’lim tizimining ichki strukturasiga chuqur singib kirganida, bu holat nafaqat
tizimning samaradorligini pasaytiradi, balki uning bosh vazifasi – sifatli bilim berish vazifasini
izdan chiqaradi.
Asosiy qism (Main part
).
Korrupsiya sababli ta’lim tizimining asosiy maqsadi – bilim
olish va yetuk mutaxassislar yetishtirish jarayoni buziladi. Bu esa milliy darajada quyidagi
muammolarni keltirib chiqaradi:
Mutaxassislarning bilim saviyasi pasayadi: Korrupsiya bilim olishni emas,
moliyaviy va boshqa resurslarni ustuvor qilishni targ‘ib qiladi.
Adolat prinsipining buzilishi: Korrupsion muhitda iste’dodli yoshlarning
imkoniyatlari cheklanib, jamiyatda adolatsizlik hissi kuchayadi.
Jamiyatda ishonchsizlik muhitini yuzaga keltiradi: Korrupsiyaga aloqador shaxslar
ta’lim sohasida yuksak lavozimlarni egallaganida, aholining davlat tizimiga bo‘lgan ishonchi
susayadi.
Ta’limdagi korrupsiyani bartaraf etish uchun quyidagi chora-tadbirlar amalga oshirilishi
lozim:
•
Shaffof baholash tizimini yaratish: Baholarni baholash jarayonini raqamlashtirish orqali
inson omilini kamaytirish kerak.
•
Axloqiy qoidalarni kuchaytirish: O‘qituvchilar va talabalar orasida korrupsiyaga qarshi
madaniyatni shakllantirish.
•
Nazorat mexanizmlarini joriy etish: Mustaqil kuzatuvchi organlar tomonidan ta’lim
muassasalaridagi jarayonlarni doimiy monitoring qilish.
•
Jamoatchilikni jalb qilish: Jamoatchilikning korrupsiya holatlarini fosh qilish va
muammoni yoritishda faol ishtirokini ta’minlash.
Natijalar va muhokamalar (Results and Discussions).
Korrupsiya – bu mansab
vakolatlarini suiiste’mol qilish orqali shaxsiy yoki boshqa manfaatlarni ko‘zlashdir. Ta’lim
tizimida korrupsiya odatda quyidagi ko‘rinishlarda namoyon bo‘ladi:
1.
Diplom va baholarni sotib olish: Talabalar bilim olish o‘rniga, yuksak natijalarga
erishish uchun noqonuniy yo‘llarga murojaat qiladi. Bu esa real bilim va qobiliyatga ega
bo‘lmagan mutaxassislarning ko‘payishiga olib keladi.
2.
O‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi korrupsion munosabatlar: Ayrim hollarda
o‘qituvchilar talabalar bilan noqonuniy bitimlar tuzib, baholarni shaffof emas, balki moddiy
manfaat asosida qo‘yadi.
446
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
3.
Ta’lim jarayonida tanish-bilishchilik: Ishga qabul qilish, grant ajratish va boshqa
imkoniyatlar ko‘pincha malaka va bilimga emas, balki shaxsiy aloqalarga bog‘liq bo‘lib qoladi.
Bu kabi holatlar ta’limning haqiqiy vazifasini buzadi va bilimga asoslangan
raqobatbardosh jamiyat qurishni qiyinlashtiradi.
Korrupsiyaning ta’lim sifatiga ko‘rsatadigan salbiy ta’sirlarini bir nechta asosiy
yo‘nalishda ko‘rib chiqish mumkin:
1.
Bilimsiz kadrlarning ko‘payishi: Korrupsiya natijasida olingan bilimlar va
malakalarning haqiqiyligi shubha ostida bo‘ladi. Bu esa iqtisodiyotning turli sohalarida malakasiz
mutaxassislarning ko‘payishiga olib keladi.
2.
Adolat va tenglikning buzilishi: Korrupsion muhitda iste’dodli yoshlarning
imkoniyatlari cheklangan bo‘lib, ularning bilim va qobiliyatlari yetarli darajada baholanmaydi. Bu
esa yoshlarda umidsizlik va norozilik kayfiyatini kuchaytiradi.
3.
Ilmiy izlanishlar sifatining pasayishi: Ta’lim tizimidagi korrupsiya ilmiy-tadqiqot
faoliyatiga ham jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Ilmiy ishlardagi plagiat, soxta ilmiy darajalar ta’lim va ilm-
fanning rivojlanishiga to‘sqinlik qiladi.
Korrupsiyaning ta’limga ta’siri nafaqat joriy davrda, balki kelajakda ham o‘zining salbiy
izlarini qoldiradi:
1.
Milliy iqtisodiyotga zarar: Bilimsiz mutaxassislar tufayli milliy iqtisodiyot
zaiflashadi, chunki noxolis qarorlar qabul qilinadi va resurslar samarasiz ishlatiladi.
2.
Jamiyatda ishonchsizlik: Ta’lim tizimida korrupsiya ildiz otgan mamlakatlarda
aholining davlatga va uning boshqaruv tizimiga bo‘lgan ishonchi yo‘qoladi.
3.
Qonunbuzarliklarning kuchayishi: Ta’lim tizimida korrupsiya odatiy holga aylansa,
yosh avlod o‘rtasida qonunbuzarlik va axloqiy qadriyatlarning pasayishi kuchayadi.
Ta’lim tizimidagi korrupsiyani yo‘qotish uchun tizimli yondashuv talab etiladi. Quyida
asosiy yo‘nalishlar keltirilgan:
1.
Shaffoflikni oshirish: Ta’lim tizimidagi barcha jarayonlar – baholash, ishga qabul
qilish, grant ajratish va boshqalar shaffof va kuzatuvga ochiq bo‘lishi kerak. Raqamlashtirish bu
borada samarali vosita hisoblanadi.
2.
Kuchli nazorat tizimini joriy etish: Maxsus organlar tomonidan ta’lim
muassasalarida korrupsiya xavfi doimiy ravishda monitoring qilinishi lozim.
3.
O‘qituvchilar va talabalar uchun axloqiy me’yorlarni kuchaytirish: Axloqiy
me’yorlarni targ‘ib qilish va ta’lim sohasida korrupsiyaga qarshi madaniyatni shakllantirish zarur.
4.
Ma’lumotga ega jamiyatni shakllantirish: Aholining korrupsiya bilan bog‘liq
xavflar haqida xabardorligini oshirish muhimdir. Har bir fuqaro ta’lim sohasida korrupsiyaga
qarshi kurashda o‘z hissasini qo‘shishi kerak.
447
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
Ta’lim sohasida korrupsiyaga qarshi kurash samarali bo‘lishi uchun davlat organlari, ta’lim
muassasalari va jamoatchilik o‘rtasida samarali hamkorlik muhimdir. Bu borada raqamli
texnologiyalarning joriy etilishi katta ahamiyat kasb etadi. Masalan, onlayn baholash tizimlari va
grant ajratish jarayonlarining shaffofligini ta’minlash, korrupsiya holatlarini keskin kamaytirishi
mumkin.
Bundan tashqari, o‘qituvchilar va talabalar o‘rtasidagi o‘zaro ishonch muhitini
shakllantirish ham zarur. O‘qituvchilarning moddiy holatini yaxshilash orqali ularni korrupsiyaga
yo‘l qo‘ymaslikka rag‘batlantirish mumkin.
Xulosa
. Xulosa qilib aytish mumkinki, korrupsiya ta’lim sifatini izdan chiqaruvchi jiddiy
tahdid bo‘lib, uni bartaraf etishda davlat va jamiyatning birgalikdagi sa’y-harakatlari talab etiladi.
Ta’lim tizimida shaffoflikni ta’minlash, bilim va adolatga asoslangan muhitni yaratish
orqali biz faqatgina bugungi emas, balki kelajak avlodlar manfaatini ham himoya qilamiz.
Korrupsiyasiz ta’lim – bu mamlakatning muvaffaqiyatli rivojlanish garovidir.
REFERENCES
1.
Арипов, У. "Коррупциянинг таълим тизимига таъсири ва унинг оқибатлари." –
Тошкент, 2021.
2.
Назаров, Б. "Таълимда коррупция ва унга қарши курашиш стратегиялари." –
Иқтисодиёт ва Жамият, №2, 2022.
3.
"ЮНЕСКО: Таълимда шаффофликни таъминлаш бўйича халқаро тажриба."
ЮНЕСКО Матбуот маркази, 2020.
4.
Jenkins, R. "The Impact of Corruption on Education Systems." – Transparency
International, 2018.
5.
Smith, A. "Corruption in Education: Global Challenges and Local Solutions." – Education
Policy Review, Vol. 10, 2021.
