591
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
INKLYUZIV TA'LIM JARAYONIDA OTA-ONALAR BILAN HAMKORLIKNING
AHAMIYATI
Rashidova Maftuna Komil qizi
Oriental universiteti, Boshlang’ich ta’lim yo’nalishi 4-bоsqich talabasi
Nazarova Dildora
Oriental universiteti o`qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14510033
Mamlakatimizda ta`lim sohasiga jahon standartlari talablarini joriy etish bo`yicha tizimli
ishlar amalga oshirilib kelinmoqda. Imkoniyati cheklangan bolalarning sog`lom tengdoshlari
orasida bir xil sharoitda ta`lim olishini ta`minlash tendensiyasi ham shular jumlasidandir.
Respublikamizda alohida ehtiyojlarga ega bo`lgan bolalarni ilk yoshdan ta`limga tayyorlash ,
psixologik- tibbiy- pedagogik yordamlarni kompleks yo`naltirilgan holda olib borish masalalariga
ko`proq e`tibor qaratilmoqda. Psixologo- tibbiy – pedagogik maslahatxonalarda alohida
ehtiyojlarga ega bo`lgan bolalarga to`g`ri tashxis qo`yish , unga mos keluvchi korreksion , ta`lim-
tarbiya usullarini belgilash muhim ahamiyat kasb etadi.Alohida ota-onalarga beriladigan
maslahatlar ularning farzandlarini yanada sog`lomlashtirish va ehtiyojlariga mos ravishda bo`lishi
kerak. Buning uchun quyidagi vazifalarning amalga oshirilishi zarur:
1.Ota- onalarga farzandining ruhiy rivojlanishining faqat zaif tomonlari emas, balki uning
ichki imkoniyatlari, hamda uni bartaraf etishdagi ahamiyatini ko`rsata olishi; 2. Ota- onalar va oila
a`zolariga bola muammosini hal etishda o`z javobgarligi , kuchi va imkoniyatlarini his etishga
o`rgatish;
3. Bola individual va tipologik xususiyatlari va imkoniyatlariga mos keluvchi ta`lim
sharoitlarini belgilash;
4. Oilaning tibbiy, ijtimoiy – psixologik bilimlarini, bola bilan muloqot malakasini, bola
muammosini o`zaro muhokama qilish orqali umumiy tarbiyalashdan xabardor bo`lish
ko`nikmasini oshirish;
5. Ota- onalar farzandining hayoti, uning muammolarini hal etish uchun javobgarlikni his
etishi, bola muammolari yuzasidan oilada hayotiy qarorlarni tanlashga yordam berishini
ta`minlashdan iboratdir.
Bola rivojlanishining buzilishi muammolari bo`yicha ota-onalarga maslahat berish
jarayonida quyidagi tamoyillarga ahamiyat berish maqsadga muvofiqdir:
* Bolaning qiziqishlariga e`tibor berish , mutaxassis va maslahatchi psixologlar ishining
o`ziga xosligi faqat bolaga emas, balki uning ota- onasiga va oila a`zolariga maslahat berish yo`li
bilan belgilanadi.
* Ayrim ota -onalar turli sabablarga ko`ra bola rivojlanishini buzilish darajasini oshirib
592
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
yuboradilar, muammolarni juda qiyin va og`ir qabul qiladilar.
Ba`zi bir ota - onalar psixologo-tibbiy- pedagogik maslahatga shifokor, pedagog yoki
qarindoshlari ta`siri natijasida kelgan bo`lsalarda, o`z farzandining muammosini tan olishni
istamaydilar, bola rivojlanishidagi barcha buzilishlarini rad etadilar.
* Maslahatxona mutaxassislari va psixologlari bolaning qiziqishlari va ruhiy rivojlanish
buzilishlarini hisobga olgan holda unga mos ta`lim tarbiyaviy shart- sharoit mohiyatini aniq,
ravshan ochib beradilar. Sababi, maslahatchi psixolog bola va oila a`zolariga yoqadigan yo`lni
emas, balki bola rivojlanishi uchun foydali bo`lgan yo`l- yo`riqni ko`rsatadilar.
* Maslahat oluvchi shaxsini hurmat qilish. Bu tamoyil mutaxassislar fikrini majburan qabul
qildirmaslik, ularning tavsiyalariga so`zsiz bo`ysunishlarini talab qildirmaslik, bola rivojlanishi
muammolariga mutaxassislarni bee`tibor bo`lmasliklarini ko`zda tutadi.
* Maslahatxona mutaxassislari va psixologlari ota- onalar bilan farzandi muammosini hal
etishda ular bilan bir xil huquqga ega, sababi oila a`zolari bola hayotidagi o`ziga xosliklar bo`yicha
to`liq va aniq ma`lumotlarga egadirlar va o`z fikrlarini asoslab bera oladilar.
* Ota - onalar fikrini hurmat qilish , muammo va uni hal etish yo`llarini o`zaro bog`liq
holda birga muhokama qilish sharoitida , ular mutaxassislar va psixologik fikrini ongli idrok
etadilar, berilgan tavsiyalarga rioya qiladilar, o`z farzandining muammosini hal etish
javobgarligini bo`yniga oladilar.
* Maslahat oluvchi shaxsini hurmat qilish tamoyili bir necha sharoitlarini amalga
oshirilishini ko`zda tutadi. Jumaladan: tashxis qo`yishning ehtiyotkorona shakli. Farzandining
rivolanishidagi nuqsonlari haqidagi ma`lumot ota - onada murakkab tuyg`ular , bezovtalik holatini
yuzaga chiqarishi mumkin. Bolaga tashhis qo`yilganda , mutaxassis va psixolog xulosasi yumshoq
shaklda bayon etilishi maqsadga muvofiqdir. Ota- onlar bilan bo`ladigan suhbatda murakkab,
kasbiy,ilmiy tildagi atamalardan foydalanish ota- onalarning ma`lumotni to`liq idrok etishini
murakkablashtiradi va ularni xavotirga qo`yadi. Shuning uchun ota - onalarga bola xususiyatlari
haqida tushunarli ma`lumot beriladi va bolaning qiziqishlarini amalga oshirish maqsadida qanday
ishlarni amalga oshirish zarurligi tushuntiriladi.
* Oilaning ijtimoiy – madaniy va psixologik xususiyatlarini hisobga olish tamoyili
maslahatxona mutaxassislari va psixologlari ota- onalar bilan suhbatda ularning ishi , ijtimoiy
kelib chiqishi,madaniyatini e`tiborga olishlari zarur. Tibbiy va ijtimoiy ma`lumotlarni jamlashda
va tekshirishda oila a`zolarining psixologik va tipologik xususiyalari haqida tasavvurga ega
bo`lishlari zarur. Bu ma`lumotlar muvaffaqiyatli maslahat berish usullarini va metodlarni
tanlashda muhim omil sanaladi.
* Oila a`zolarining fikrini hisobga olish tamoyili maslahat berishda qo`pincha , otaonalar
farzandining muammosi, uni hal etish yo`llarini topishda bir fikrga kela olmaydilar va mutaxassis
593
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
bilan alohida bu muammoni hal etishni hohlaydilar. Mutaxassis va psixologlar bola qiziqishlarini
himoya qilib,maslahat berish sirini saqlagan holda , bolaning ota- onasi va qarindoshlari bilan
alohida suhbatlashadi. Shuningdek bola ehtiyojlarini qondiradigan xulosaga kelishda barcha oila
a`zolarining fikrini hisobga olishi maqsadga muvofiq bo`ladi.
Alohida ehtiyojga ega bo`lgan o`quvchilarning individual va tipologik xususiyatlari
turlicha bo‘lib,ularning ba’zilarini keltirib o ‘tamiz. Alohida ehtiyojga ega o`quvchilar
uchunindividual rejalar tuzish lozim. O`quvchilarga individual maslahatlarni berishda uning
o’ziga xos xususiyatlarini va bilish jarayonidagi turfalikga e’tibor qaratish lozim.Psixolog,fan
o‘qituvchisi va sinf rahbari hamkorlikda faoliyat olib borish katta samara beradi. Alohida ehtiyojga
ega ammo qaysidir bir fanga yoki kasbga nisbatan ikkilanuvchi o`quvchi-Ba`zi ota-onalar o`z
farzandlariga turli kasblarni tavsiya qiladilar.Biror kasbni tavsiya qilib o`z farzandiga ikkinchi bir
kasb to`g`risida ham uni qiziqtiruvchi ma`lumotlarniberib qo`yadilar.Ota-onalar farzandining
imkoniyatlariga qarab masalahatlar berishlari maqsadga muofiqdir. Ba’zi ona-onalar alohida
ehtiyojga ega bo’lgan farzandining ta’lim olishiga yuzaki qaraydilar. Shu sababli o‘z farzandini
o‘quv-biluv faoliyatiga to‘liq yonaltirishda qiyinchiliklarga uchraydilar.Ushbu jarayonni
ijobiylashtirishda uning individual va tipologik xususiyatlariga e’tibor qaratish samara beradi .
Yangiliklarni yoqtiradigan fantaziyasi kuchli o’quvchi-,atrofidagilar- ga havas bilan
qaraydilar va kelajak haqida ko`proqnazariy ma`lumotlarga ega bo`ladilar.Amaliyotda esa
ularning mazmun-mohiyatini to`liq tasavvur qila olmaydilar.O ‘quvchining alohida extiyojini
nazarda tutgan holda ota-onalar,o ‘qituvchilar individual va istiqboll reja tuzishlari tizimli aniq
maqsadlarga asoslangan hamkorlikdagi faoliyatni olib borishlari lozim.
REFERENCES
1.
L.Mo’minova, Sh.Amirsaidova va boshqalar Maxsus psixologiya -T.: Fan va
texnologiyalar .2013.
2.
P.Po’latova, L.Nurmuxamedova, Sh.Amirsaidova Maxsus pedagogika -T.: Fan va
texnologiyalar,2014.
3.
L.R.Mo’minova, O.A.Maxmudova, Sh.A.Karimova. “Nutqni tekshirish va rivojlantirish
bo`yicha logopedik albom” T., 2016.
4.
«Tа’lim hаmmа uchun» Save the cildren. 2002 yil. Международныйнаучныйжурнал
№10(100), часть2 «Научный импульс» Мая, 2023 823
5.
«Inklyuziv tа’lim». Turе Yоnsеn. Tоshkеnt. 2003 yil. YUNESKOning O’zbеkistоndаgi
vаkоlаtхоnаsi vа Operation Merey tаshkilоti tоmоnidаn chоp etilgаn.
