Dekabr, 2024-Yil
838
BADIIY ADABIYOTLARNING INSON HAYOTIDA TUTGAN O’RNI
Ganiyeva Madina Ozodovna
O’zbekiston Milliy universiteti
Ijtimoiy fanlar fakulteti “Sotsiologiya” yo’nalishi 1-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14519123
Annotatsiya
. Ushbu maqola badiiy adabyotlarning inson hayotida tutgan o’rni va
ahamiyati haqida yoritilgan , yozuvchilarning asarlari haqida ham malumotlar berilgan. Hozirgi
kunda insonlarning barchasiga badiiy adabyot durdonalarini targ’ib etish lozim. Insonlar uchun
ma’naviy boylik bu badiiy adabyotlar hisoblanadi.
Kalit so’zlar
: kitob, ruhiyat, odamlar, badiiy asarlar, yozuvchilar.
THE ROLE OF ARTISTIC ETIQUETTE IN HUMAN LIFE
Abstract.
this article covers the role and importance of artistic etiquette in human life. At
present, it is necessary to promote artistic masterpieces of etiquette to all people. Spiritual wealth
for human beings is considered to be artistic etiquette.
Keywords
: book, Psyche, people, fiction, writers.
РОЛЬ ХУДОЖЕСТВЕННОЙ ЛИТЕРАТУРЫ В ЖИЗНИ ЧЕЛОВЕКА
Аннотация.
В этой статье освещается роль и значение художественной
литературы в жизни человека , а также дается информация о произведениях писателей.
В настоящее время всем людям необходимо продвигать шедевры художественной
литературы. Духовным богатством для человека являются художественные
произведения
.
Ключевые слова
:
книга, психика, люди, произведения искусства, писатели.
Hozirgi kunda ommaviy axborot vositalari keng ommalashgan , butun dunyo odamlari
ijtimoiy tarmoqlarga bog’lanib qolgan. Kitob bu tafakkur xazinasi hisoblanadi. Buning natijasida
odamlarda ma’naviy kamolot shakllanadi.
Mavlono Jaloliddin Rumiyning “ Ichindagi inindadur’’ asari o’qiganmiz. Asarlarida
odamlarning iymon gavhari, nuqsonlari-nafsi,xirsi oqibatida kelib chiqadigan yomonliklarni tahlil
etib,bulardan qutulish,poklanish yo’llari,fazilatlarini bayon etgan. Uning barcha asarlari insonlarni
ruhiy kamolatga yetkazib, ma’naviy boyitadi. Yozuvchilarning asarlarini o’qiganda siz fikrlashni
o’rganasiz. Fikrlash orqali o’zlikni,o’zlik orqali Ollohni anglaysiz va tushunasiz. Badiiy asarlar
insonlarning ruhiyatiga kuchli ta’sir ko’rsata oladigan ilohiy bir kuchdir.Badiiy asarlarni o’qish
Dekabr, 2024-Yil
839
orqali turli zamondagi insonlarning fikrlari, o’y-mulohazalari, orzu-umidlari, jamiyatdagi siyosiy
, huquqiy , diniy ,axloqiy-ta’limiy, falsafiy va boshqa turdagi qarashlarini kuzatasiz. Kuzatish
orqali odamlarning hissiy va aqliy rivojlanishi, ijtimoiy muhit bilan bog’liq ekanligini anglaysiz.
Kitob bu- insonlarni tushunishga, hayotga boshqacha qarashga, moddiy boylik emas balki
ma’naviy boylik qimmatbaho ekanligini anglashga undaydi.. Inson ruhiyati va ma’naviyatiga o’z
ta’sirini ko’rsatuvchi, ular asarni o’qiganda ko’zga yosh olishga majbur etadigan kitoblar ham
yozuvchilar ham ko’p.Masalan O’lmas Umarbekovning “Odam bo’lish qiyin”,Fyodor
Dostoyevskiyning “Telba” , “ Jinoyat va jazo’’ “Qimorboz” Cho’lponning “ Kecha va kunduz
‘’,Said Ahmadning “ Ufq” trilogiyasi kabi asarlar. Har bir insonni o’ylantirib qo’yadigan,
ogohlikga chorlaydigan asarlardan biri Cho’lponning “ Kecha va Kunduz” asari hisoblanadi.
Asardagi qahramonlarga diqqat qaratadigan bo’lsak , judayam achinarli holatga duch kelamiz. Bu
albatta bizning xalqimiz,tariximiz edi. Insonlarning soddaligi, ilmsizligi ularni jar yoqasiga
yetaklab keldi va uloqdirdi.
Uni yosh demadi, buni boy demadi hammani birdek hayot imtihonidan o’tqazdi.Asar
qahramoni bo’lmish Zebining hayot yo’li bahorda ochilgan o’rik gulidek o’zidan xushbo’y hid
taratdi ammo shamol va to’fonlarga bardosh berolmay yer bilan bitta bo’ldi. Ilmsizlik
ma’rifatsizlik orqali bir qancha oilalar yakson bo’ldi. Ular o’z fikrlarini omma oldida bayon
etolmas, faqat xurjini tangaga to’lgan insonlarga tobe bo’lib yashashdi. Bu kitobni qo’lingizga olib
varoqlab ko’rsangiz, albatta ko’zingizga yosh keladi ,takror -takror o’qisangiz ham asar o’z
qimmatini yo’qotmaydi. Nimaga desangiz bunda o’zbek xalqining achchiq o’tmishi, o’sha
zamondagi ota-bobolarimizning turmush tarzi keltirilgan. Insonlarning ruhiyati, qadr-qimmati yer
bilan bitta bo’lgan bir paytda,jadidlar kirib keldi. Millatni faqatgina ilm-marifat qutqarishini, bu
kabi jaholatdan ,qabiqlikdan chiqishning birgina yo’li ilm ekanligi xalqga singdirdi.Afsuski
hozirgi kunda kitob o’qishga bo’lgan talab kamayib bormoqda. Bunga sabab komyuter
texnologiyalari asri bo’lgani uchun katta-kichikning hammasi internet va ijtimoiy tarmoqlarga
bog’lanib qolgan. Ayni damda ko’pchilik kitob o’qishni bilmaydi va kishilar o’qiyotgan kitobini
tuzukroq tushunib yetmaydi.
Hatto qanday turdagi kitobga qiziqishini anglab ketmagan. Bunga kim sababchi albatta oila
,ota -ona hisoblanadi. Ular farzandlariga kichik yoshligidan qo’liga kitob tutishi lozim edi.
Bolaning qiziqishiga qarab kitob tanlashi,uni olib berishi lozim.. To’g’ri hamma ota -ona farzandi
nimaga qiziqishini bilmaydi chunki ularga qiziq emas. Bolaning otasi chiroyli kiyingan ayolga
qiziqsa, onasi turk kinolariga qiziqadi. Farzandning qiziqishlari oilada inobatga olinmasligi
,e’tibor yetishmasligi tufayli u o’zini keraksiz buyumdek his qiladi. Uning ruhiyatiga ta’sir
Dekabr, 2024-Yil
840
ko’rsatadi va u tashqi muhitdan o’ziga e’tibor kutadi. Birgina kitob o’qimaslik, ota -onaning badiiy
adabyotga qiziqmasligining o’zi jamiyatga ta’sirini ko’rsatmay qolmaydi. Tashqi muhitdan
e’tibor talab insonlar ko’p hollarda aldanib qoladi. Ota-ona unvoniga ega bo’lgan, farzanding
bormi deb savol bersa ,bor 2 ta yoki 4 ta deb kerilib aytadigan ba’zi odamlar hatto farzandining
qaysi biri nechanchi sinfda o’qishini ham bilmaydi. Bunga kulish kerakmi yoki yig’lash hayron
qolasan. Nahotki o’zbek xalqi shunday,farzandlar soni muhim ammo u qanday bo’lib shakllanishi
muhim emas. Bizning buyuk ota -bobolarimiz ,jadidlarimiz,yozuvchi, shoirlarimiz shu kabi
jamiyatni qurish uchun o’z jonini qurbon qilishganmi.Dunyoda turfa xil millat bor bo’lganidek
insonlar ham bir- biridan tubdan farq qiladi. Ularning o’y fikrlari ,kechinmalari ham
takrorlanmasdir. Har bir yozuvchi o’z asarida xalqning boshidan kechirgan hodisalarinini, orzu -
umidlarini, yutuqlarini, urf-odatlarini ,ma’naviyatini , madaniyatini yozadi.Xulosa qilib aytganda
badiiy adabyotlarning hammasi inson manfaati uchun , ilm ma’rifatning yuksak choqqilarga
erishishi uchun yozilgan. Adabyot yashasa -millat yashaydi.
REFERENCES
1.
Jaloliddin Rumiy.” Inindagi inchindadur’’ // asari
2.
Karimov I.A. Adabiyotga e’tibor-ma’naviyatga, kelajakka e’tibor. –T.: O’zbekiston, 2009.
3.
Mashriqzamin-hikmatlar bo’stoni. –T.: Sharq, 1997.
4.
Davlatshox Samarqandiy. Shoirlar bo’stoni. (“Tazkirat ush-shuaro”dan). –T.: G’afur
G’ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyoti, 1981.
5.
Ahmad Muhammad. Sharq haqni topdi... –T.: “Sharq” nashriyot-matbaa kontserni, 2006.
6.
Karimova, S. (2022).Mafkuraviy xavfsizlikni ta’minlashda milliy merosimizning orni.
Barqarorlik va yetakchi tadqiqotlar onlayn ilmiy jurnali, 2(1), 485-488.
7.
NURQULOV B. YOSHLARNING IJTIMOIY-SIYOSIY FAOLLIGINI OSHIRISH
OMILLARI //UzMU xabarlari. – 2024. – Т. 1. – №. 1.3. 1. – С. 190-193.
8.
Nurqulоv B. G. THE MAIN THEORETICAL APPROACHES TO THE CONCEPT OF
POLITICAL SOCIALIZATION //Academic research in educational sciences. – 2024. –
№. 3. – С. 426-431.
9.
Nurqulov B. G. SAYLOV VA UNING YOSHLAR FAOLIYATIDA TUTGAN OʻRNI
//Academic research in educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 432-436.
10.
Нуркулов Б., Равшанова О. JORJ GERBERT MIDNING RAMZIY INTERAKSIONIZM
NAZARIYASI //NRJ. – 2024. – Т. 1. – №. 3. – С. 402-405.
Dekabr, 2024-Yil
841
11.
Nurqulov B. et al. PITRIM SOROKINNING “SOTSIAL VA MADANIY DINAMIKA”
ASARI //NRJ. – 2024. – Т. 1. – №. 3. – С. 289-291.
12.
Panjiyeva Z. et al. RAZMIY INTERAKTSIONIZM TAMOYILLARI //NRJ. – 2024. – Т.
1. – №. 3. – С. 292-295.
13.
A’ZAMXONOV S. OLIY TA’LIM TIZIMIDA TALABALARNING MUSTAQIL
TA’LIM OLISHLARNI TASHKIL ETISH //News of UzMU journal. – 2024. – Т. 1. – №.
1.1. 1. – С. 63-66
14.
Saidabzalkhan A. MODERN CONCEPTS OF HUMAN CAPITA MEASUREMENT
https://farspublishers.
org/index.
php/ijessh/article/view/1527
https://zenodo.
org/records/8003552#. – 2023.
15.
A‘zamxonov S. X. Ta’lim jarayonida o ‘qituvchi faoliyatining o ‘ziga xos xususiyatlari
//IJODKOR O'QITUVCHI. – 2022. – Т. 2. – №. 22. – С. 381-386.
16.
Аъзамхонов С. TALABALAR MUSTAQIL TA’LIM OLISHINI OSHIRISHNING
NAZARIY ASOSLARI //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2024. – №.
SI-1.
17.
Azamkhanov S. SOCIOLOGICAL ANALYSIS OF MODERN FORMS OF
ORGANIZING STUDENTS'INDEPENDENT WORK //Modern Science and Research. –
2024. – Т. 3. – №. 5.
18.
Ilxomov,
Umrbek,
and
Parizod
Nasirdinova.
"IRVING
GOFFMANNING
DRAMATURGIYASI." NRJ 1.3 (2024): 239-245.
19.
ILXOMOV,
Umrbek.
"SOTSIAL
MOBILLIK
YOSHLAR
INTELLEKTUAL
SALOHIYATNING OMILI SIFATIDA." News of UzMU journal 1.1.2. 1 (2024): 110-
114.
20.
Ilxomov, U. U., and P. Sh Nasirdinova. "UMUMIY-O „RTA TA „LIM
MUASSASALARIDA O „QITISH METODI VA BITIRUVCHI YOSHLARNI KASBGA
YO „NALTIRILGANLIGI DOLZARB MASALA." Academic research in educational
sciences 3 (2024): 252-256.
21.
Ilxomov U. U. YOSHLARDA DEVIANT XULQ-ATVOR MUAMMOLARINING
INDEKATORI //Academic research in educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 263-268.
22.
Ilxomov U. U. YOSHLAR ISHSIZLIGI IJTIMOIY MUAMMO SIFATIDA //Academic
research in educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 257-262
