“JORJ GERBERT MID’’ NING RAMZIY INTERAKSIONIZM NAZARYASI

2025

APRIL

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 2

|

ISSUE 4

698

“JORJ GERBERT MID’’ NING RAMZIY INTERAKSIONIZM NAZARYASI

Ganiyeva Madina Ozodovna

O‘zbekiston Milliy Universiteti,

Ijtimoiy fanlar fakulteti Sotsiologiya yo‘nalishi 1-kurs talabasi.

ganiyevam858@gmail.com

https://doi.org/10.5281/zenodo.15319164

Annotatsiya.

Ushbu maqola Jorj Gerbert Midning ramziy interaksionizm nazariyasi

insonlar o‘tasidagi ijtimoiy muloqotni va bu muloqot orqali shaxs shakllanishini tushuntiruvchi

yondashuv hisoblanadi. Jorj Gerbert Midning ushbu nazaryasiga ko‘ra, odamlar o‘zaro aloqada

ramzlar ( til, imo-ishora, belgilar ) orqali muloqat qilishadi va bu ramzlar orqali ma‘no berib,

ijtimoiy hayotda o‘z o‘rnini aniqlashadi. J.G.Midning ‘’Men’’ va ‘’Menlik’’ tushunchalari orqali

shaxsiy ongning rivojlanish jarayonini tushuntiradi. J.G.Midning bu nazaryasi sotsiologiya va

psixologiyada insonlarning xulq-atvorini tahlil qilishda keng qo‘llaniladi.

Kalit so‘zlar

: ijtimoiy muloqat, ramziy interaksionizm, ijtimoiy ong, ramzlar, shaxs,

ijtimoiy psixologiya, sotsiologiya.

ТЕОРИЯ СИМВОЛИЧЕСКОГО ИНТЕРАКЦИОНИЗМА ДЖОРДЖА ГЕРБЕРТА

МИДА

Аннотация.

эта статья теория символического интеракционизма Джорджа

Герберта МИДа-это подход, который объясняет социальный диалог в человеческой среде и

формирование личности посредством этого общения. Согласно этой теории Джорджа

Герберта МИДа, люди общаются через символы ( язык, жесты, знаки ) во время

взаимодействия и определяют свое место в социальной жизни, придавая значение этим

символам. J.G.Через понятия ‘я’ и ‘я’ МИД объясняет процесс развития индивидуального

сознания. J.G.Эта теория МИДа широко используется в социологии и психологии при

анализе человеческого поведения.

Ключевые слова

: социальная коммуникация, символический интеракционизм,

общественное сознание, символы, личность, социальная психология, социологи

HTHE THEORY OF SYMBOLIC INTERACTIONISM OF " GEORGE HERBERT MEAD

Abstract.

this article is an approach in which George Herbert Mead's theory of symbolic

interactionism explains Social Dialogue in the human race and the formation of identity through

this dialogue. According to this theory of George Herbert Mead, people communicate through

symbols (language, gestures, signs) in interaction and, by giving meaning through these symbols,

determine their place in social life. J.G.Mead explains the development process of personal

2025

APRIL

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 2

|

ISSUE 4

699

consciousness through his concepts of ‘I’ and ‘I’. J.G.This theory of mead is widely used in

sociology and psychology in the analysis of human behavior.

Keywords:

social communication, symbolic interactionism, social consciousness, symbols,

personality, Social Psychology, Sociology.

Ramziy interaksionizm nazaryasi insonlarning o‘z tajribalarini va ijtimoiy o‘zaro aloqalarni

ramziy simvollar orqali shakllantiradi. Bularga so‘zlar, mimikalar, harakatlar shu turdagi

kommunikatsiya shakllari ijtimoiy guruhlarda ma‘no va qiymatlarni yaratadi.

Ramziy interaksionizm ma‘lum darajada strukturaviy funksionalizmga qarshi turadi. Agar

strukturaviy fimksionalizm vakillari sotsial jarayon strukturasidan odamlaming harakatlariga tomon

yo‘nalgan bo‘lsa, ramziy interaksionizm tarafdorlari esa harakatdagi shaxsdan sotsial struktura

tomon yo‘naladi. Shu tariqa, bu strukturaga sub'ektivistik qarash shakllanadi. Strukturaviy

funksionalizmning nazariy yo‘nalganligidan farqli , ramziy interaksionizm asosan empirik

yo‘nalgandir.

Jorj Gerbert Mid (1863-1931) Massachusets shtatida tug‘ilgan. Garvard universitetini

tugatgach va Germaniyada tajriba oshirgach, u Chikago universiteti professoriga aylanadi va u

yerda 1931-yilga qadar o‘qituvchilik qiladi. Ko‘p vaqt davomida Mid faqat ikkinchi o‘rindagi

ijtimoiy psixolog sifatida qabul qilindi; faqat 1950-yillaming oxiri — 1960-yillarning boshida u

o‘ziga xos falsafiy-sotsiologik konsepsiya muallifi, tez orada esa — sotsiologiya va falsafaning

mumtoz namoyandasi sifatida tan olindi. Bu ham uning o‘ziga xos ijodiy yondashuvi, ham asarlari

taqdiri bilan izohlanadi. Mid hayotligida iste'dodli ma‘ruzachi va turli nashrlarda bosilgan ko‘plab

maqolalar muallifi kabi tanilgan edi. U kitoblar chiqarmas va zamondoshlari aytganidek, o‘z ijodini

juda past baholardi. Hatto u o‘zini haddan tashqari, patologik qobiliyatsiz, deb baholagani haqida

gapirishad. Midning vafotidan so‘ng uning sobiq talabalari o‘z konspektlariga tayanib, maqolalar va

ma’ruzalar matnlarini to‘plashdi va 1930-yillar mobaynida ulami to‘rt jildlik kitob ko‘rinishida

nashr etishdi, va aynan ular Midga shuhrat keltirdi

Mid to‘rtta asosiy o‘zaro aloqa bosqichlarini ajratib ko‘rsatdi:

Impuls, his etish (persepsiya), manipulyasiya va iste'mol (konsummatsiya). Ular uyg‘un

birlikni hosil qiladi. Tuban hayvonlar ham, odamlar ham harakat qiladi. Midni ular o ‘rtasidagi

o‘xshashliklar va ayniqsa farqlanishlar qiziqtiradi. Ulami birma-bir qarab chiqamiz:

Birinchi bosqich - impuls bosqichi bo‘lib, u «bevosita hissiy rag‘batni» va aktoming bu

da’vatga reaksiyasini, bu borada biror ishni bajarish ehtiyojini o‘z ichiga oladi.

2025

APRIL

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 2

|

ISSUE 4

700

Harakatning ikkinchi bosqichi - his etish, aktor uning yordamida impuls bilan bog‘liq

rag‘batlami izlaydi va ularga javob qaytaradi hamda uni qoniqtirishning qulay usullarini aniqlaydi.

Uchinchi bosqich - manipulyasiya. Impuls aniqlangan, obyekt esa his etilganidan keyingi

qadam shundaki, aktor obyekt bilan manipulyasiya qiladi yoki kengroq ma’noda, unga nisbatan

ma’lum harakatlar bajaradi.

Harakatning so'nggi bosqichi - iste'molni yoki boshlang‘ich impulsni qanoatlantiradigan

harakatni amalga oshirishni nazarda tutadi, ya’ni boshqacha qilib aytganda obyektdan foyda olish

va uni baholash jarayonidi.

Mid doim ta’kidlaganidek, inson va insoniyatning sotsial dunyosi sotsial o‘zaro aloqalar

jarayoni ta’sirida shakllanadi. Bunda "ramziy muhit" katta rol o'ynaydi. Midga ko‘ra, odamlar

o‘rtasidagi muloqot maxsus vositalar - ramzlar yordamida amalga oshiriladi. Ishora va lilni u shu

ramzlarga kiritadi. Insonni qurshagan ramziy muhit unga hal qiluvchi ta’sir ko‘rsatadi, chunki shaxs

ongi va inson Meni shakllanishiga yordam beradi. Ishora - bu inson harakatining boshlang‘ich,

tugallanmagan unsuridir. Ishora va unga javob go‘yoki ishora va uni qabul qiluvchi odam o‘rtasida

"joylashadigan" mohiyat bilan ifodalanadi.

1

J.G.Midning aasosiy nazariy g’oyalari quyidagicha:

1. “Men” va “Menlik” tushunchasi: Mid inson ongini ikki qismga bo‘ladi – “I” (faol, ichki

men) va “Me” (ijtimoiy men). “Me” – bu jamiyatning shaxsga bo‘lgan ta’siri natijasida shakllangan

“men”dir. “I” esa shaxsning mustaqil ravishda javob berish xususiyatidir.

2

2. O‘zini anglash: Midga ko‘ra, inson o‘zini boshqa odamlar bilan o‘zaro munosabat orqali

anglaydi. Bu o‘zaro ta’sir jarayonida inson o‘zining ijtimoiy rolini tushunadi va mos ravishda

harakat qiladi.

3

3. Til va muloqot: Til – bu asosiy ramziy tizimdir. Mid til orqali insonlar o‘zaro fikr

almashadi, o‘zaro ta’sir qiladi va ijtimoiy ongni shakllantiradi.

4

Nazariyaning ahamiyati

Midning ramziy interaksionizm nazariyasi shaxsni faqat jamiyatning mahsuli deb emas,

balki faol ishtirokchi sifatida talqin qiladi. Bu nazariya ijtimoiy o‘zgarishlar, rollar, identitet va

kundalik hayotdagi ijtimoiy munosabatlarni tahlil qilishda keng qo‘llaniladi.

5

Xulosa

2025

APRIL

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 2

|

ISSUE 4

701

J.G. Midning ramziy interaksionizm nazariyasi jamiyatni tushunishda yangi yondashuvni

taklif etgan. Bu nazariya orqali inson va jamiyat o‘rtasidagi murakkab munosabatlar, o‘zaro ta’sir

va ramzlar orqali shakllanadigan ma’no dunyosi chuqur tahlil qilinadi. Bugungi kunda bu nazariya

sotsiologiya, psixologiya va antropologiya kabi fanlarda

muhim o‘rin tutadi.

REFERENCES

1.

Blumer, H. (1969). Symbolic Interactionism: Perspective and Method. University of

California Press.

2.

Ritzer, G. (2011). Sociological Theory (8th ed.). McGraw-Hill Education.

3.

Turner, J. H. (2006). The Structure of Sociological Theory. Wadsworth Publishing.

4.

Karimova, N. (2018). Ijtimoiy psixologiya asoslari. Toshkent: Fan va texnologiya

nashriyoti.

5.

Gulnoz J. Sotsiologiya tarixi.–T.: Innovatsiya-Ziyo, 2020.–466 b.

6.

Jiyanmuratova G. Sh. Huquq sotsiologiyasi: O'quv qo'llanma. – Toshkent: "Oltin qalam"

nashriyoti,

2024.

–

180

b.

//

https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAAA

J&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:QD3KBmkZPeQC

7.

Jiyanmuratova G. Sh. Zamonaviy sotsiologik nazariyalar va maktablar: Darslik. – Toshkent:

"Oltin

qalam"

nashriyoti,

2024.

–

340

b.

//

https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAAA

J&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:jL-93Qbq4QoC

8.

Bekmurodov, M.B.; Raximova, N.X.; Jiyanmuratova, G.Sh.; Nurqulov, B.G'.

Jamoatchilik

fikri

sotsiologiyasi:

O'quv

qo'llanma.

– Toshkent, 2025. – 160 b. //

https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAAA

J&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:48xauSegjOkC

9.

Sh J. G. Gofurov O. Ul. Mehnat bozori. Bandlik va ishsizlik muammolari. Risola.–

Toshkent: O ‘zMU, 2023.–117 b.

10.

Gulnоz J., Bunyоd N. YОSHLАR IJTIMОIY-SIYОSIY FАОLLIGINI ОSHIRISH–

USTUVОR VАZIFА //ZAMONAVIY DUNYONING IJTIMOIY MANZARASI VA

JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. – 2024. – Т. 1. – №. 1.

11.

Sherbutayevna J. G. et al. YOSHLAR HUQUQIY MADANIYATINI YUKSALTIRISH–

DAVLAT SIYOSATINING USTUVOR VAZIFASI //ZAMONAVIY DUNYONING

2025

APRIL

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 2

|

ISSUE 4

702

IJTIMOIY MANZARASI VA JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. –

2024. – Т. 1. – №. 1.

12.

Джиянмуратова Г. YOSHLARNING SIYOSIY INSTITUTLARGA NISBATAN

ISHONCHI MUAMMOSI: NAZARIY ASOSLAR //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ

ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2024. – №. SI-1.

13.

Sherbutayevna J. G. et al. ABSENTEIZM IJTIMOIY HODISA SIFATIDA //Tafakkur

manzili. – 2023. – Т. 2. – С. 4-10.

14.

Жиянмуратова Г. Ш. Ёш сайловчи электорал хулқ-атворига таъсир кўрсатувчи

омиллар/ЎзМУ хабарлари.–Тошкент, 2022. – № 1/11/1.–Б. 86-89./https://scholar. google.

com/citations.

15.

Джиянмуратова

Г.

Ш.

ELEKTORAL

XULQ-ATVORGA

RATSIONAL-

INSTRUMENTAL YONDASHUVNING PAYDO BO ‘LISHI VA RIVOJLANISHI

TARIXI //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2022. – Т. 5. – №. 3. //

https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAAA

J&cstart=20&pagesize=80&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:HtEfBT

GE9r8C

16.

Жиянмуратова Г. Ўзбекистон ёшларининг электорал маданияти. Монография.–

Тошкент, 2021.–122 б.

17.

Sh J. G. The Issue Of Youth Trust In Political Institutions In Sociology //Sotsiologiya va

huquq/Sociology and law. – 2024. – Т. 2. – №. 3/1. – С.

18.

Jiyanmuratova G. S. ZAMONAVIY YOSHLARNING SIYOSIY INSTITUTLARGA

ISHONCHI TADQIQOTLARI: XORIJ TAJRIBASI //Academic research in educational

sciences. – 2024. – №. 3. – С. 190-197.