713
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
TA’LIM JARAYONIDA О‘QITUVCHINING INNOVATSION FAOLIYATI
Nasirova Muzayam Ilhomovna
Osiyo xalqaro universiteti magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14528808
Annotatsiya.
Ushbu maqolada hozirgi rivojlanish darajasi ta’lim tizimining innovatsion
jarayonlarga intilishi bilan birgalikda oliy ta’lim muassasalaridagi o‘quv jarayonini o‘zgartirish
va talabalarning mustaqil ta’lim vaqtini optimallashtirish zarurligini taqozo etmoqda.
Kalit so‘zlar:
aralash ta’lim; masofaviy ta’lim; teskari sinf modeli; ish joylarini
almashtirish modeli; laboratoriya almashinuvi modeli; moslashuvchan model.
TEACHER'S INNOVATIVE ACTIVITY IN THE EDUCATIONAL PROCESS
In this article, the current level of development assumes the need to change the
educational process in higher education institutions and optimize the time of Independent
Education of students in conjunction with the striving of the educational system for innovative
Keywords:
mixed education; distance education; reverse class model; job Replacement
Model; Laboratory exchange model; flexible model.
ИННОВАЦИОННАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ ПЕДАГОГА В ОБРАЗОВАТЕЛЬНОМ
ПРОЦЕССЕ
Аннотация
. В данной статье текущий уровень развития в сочетании с
стремлением системы образования к инновационным процессам диктует необходимость
изменения образовательного процесса в высших учебных заведениях и оптимизации
самостоятельного учебного времени учащихся.
Ключевые слова
: смешанное обучение; дистанционное обучение; модель обратного
класса; модель смены работы; модель лабораторного обмена; гибкая модель.
O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 23-sentyabrda qabul qilingan 637-sonli “Ta’lim
to‘g‘risidagi” qonunida masofaviy ta’lim o‘quv rejalari va o‘quv dasturlariga muvofiq ta’lim
oluvchilar tomonidan zarur bilim, malaka va ko‘nikmalarni axborotkommunikatsiya
texnologiyalaridan hamda internet jahon axborot tarmog‘idan foydalangan holda masofadan turib
olishga qaratilganligi va O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 8- oktyabrdagi
“O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini 2030- yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini
tasdiqlash to‘g‘risida” PF5847-sonli farmonida ta’lim jarayonlarida “bulutli texnologiyalar”dan
foydalanish, milliy elektron ta’lim resurslari yaratilishini jadallashtirish, ta’lim jarayonida elektron
resurslar salmog‘ini bosqichma-bosqich oshirib borish, talabalar, o‘qituvchilar va yosh
tadqiqotchilarning elektron ta’lim resurslari, zamonaviy ilmiy adabiyotlarning elektron kataloglari
714
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
va ma’lumotlar bazalaridan bepul foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish, ta’lim jarayoniga
raqamli texnologiyalar va zamonaviy usullarni joriy etish, ta’lim jarayonlarini raqamli
texnologiyalar asosida individuallashtirish, masofaviy ta’lim. xizmatlarini rivojlantirish, onlayn,
“blended learning”, “flipped classroom” texnologiyalarini amaliyotga keng joriy etish kabi
vazifalar dolzarb vazifalar qatoriga kiradi. Elektron texnologiyalarning hozirgi rivojlanish darajasi
ta’lim tizimining innovatsion jarayonlarga intilishi bilan birgalikda oliy ta’lim muassasalaridagi
o‘quv jarayonini o‘zgartirish va talabalarning mustaqil ta’lim vaqtini optimallashtirish zarurligini
taqozo etmoqda. Zamonaviy oliy ta’lim tizimida eng samarali innovatsion usullar va
texnologiyalarni tanlash muammosi dolzarb bo‘lib qolmoqda. Innovatsion usullar fan va axborot
texnologiyalarining zamonaviy yutuqlaridan foydalanishga asoslangan usullardir. Innovatsion
usullar, eng avvalo, taʼlim jarayonini optimallashtirish, oʻquv materialini oʻzlashtirish uchun eng
qulay shart-sharoitlarni yaratishga qaratilgan boʻlib, bu pirovardida taʼlim sifatini oshirishga
xizmat qiladi. Ishlab chiqarish qobiliyati bugungi kunda o‘qituvchi faoliyatining asosiy malakaviy
xarakteristikasiga aylanib bormoqda va o‘quv jarayonini tashkil etishning yuqori darajasiga
o‘tishni anglatmoqda. Oʻqitish jarayonidagi innovatsiyalar oʻquv jarayonining turli jihatlariga,
jumladan, oʻquv xonalari maydonini tashkil etishni oʻzgartirishga, sinflarni zamonaviy texnik
vositalar bilan jihozlashga, shuningdek, yangi taʼlim texnologiyalarini sinovdan oʻtkazishga taʼsir
qiladi. Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining jadal rivojlanishi olimlar va pedagoglarni
ta’lim jarayonida ulardan samarali foydalanishning tobora ko‘proq yangi imkoniyatlarini
o‘rganishga undamoqda. Axborot hajmi va talabalarning mustaqil ishi ulushining ortishi,
o‘qituvchi yagona manba bo‘lgan ta’lim jarayoni, shuningdek, talaba bilimning “passiv” obyekti
sifatida ko‘rib chiqilishi yangi ta’lim texnologiyalarini izlashni va talabalarga yo‘naltirilgan
ta’limga o‘tish zaruratini talab qilmoqda (10). Ta’lim jarayonida elektron ta’limni qo‘llash
darajasiga qarab, onlayn ta’lim va aralash ta’lim ajratiladi. Onlayn ta’lim (onlayn ta’lim) —
internet texnologiyalari asosida o‘quv muhitidan foydalangan holda o‘quv materiallarini mustaqil
o‘rganish jarayonini tashkil etish usuli. Aralash ta’lim bu — onlayn ta’limning yuzma-yuz ta’lim
bilan uyg‘unligi, an’anaviy shakllarning elektron texnologiyalar bilan integratsiyasidir. An’anaga
ko‘ra, aralash ta’lim an’anaviy yuzma-yuz ta’lim va elektron/masofaviy ta’limni o‘zida
mujassamlashtirgan va an’anaviy o‘quv mashg‘ulotlarining bir qismini elektron muhit bilan
almashtirishni o‘z ichiga olgan model sifatida tushuniladi. Aralash ta’lim ta’lim tizimining barcha
subyektlari — o‘qituvchi va o‘quvchilarning faol ishtirokini o‘z ichiga olgan murakkab jarayon
bo‘lib, uning ikki tomonlama tabiati haqida gapirishga imkon beradi. Shunday qilib, aralash ta’lim
ikki jihatdan amalga oshiriladi: talabaning o‘quv faoliyati (mustaqil va auditoriya); o‘qituvchi
tomonidan ushbu faoliyatni elektron va an’anaviy formatlarda tashkil etish. Shunday qilib,
zamonaviy ta’lim muhitida qo‘llaniladigan aralash ta’lim modelining uchta asosiy komponenti
715
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
mavjud: kunduzgi ta’lim (yuzma-yuz): o‘qituvchi-talabaning sinfdagi an’anaviy formatidir;
mustaqil ta’lim o‘rganish: talabalarning mustaqil ishlarini o‘z ichiga oladi: resurs xaritasi
yordamida materiallarni qidirish, tarmoqni qidirish va h.k.; onlayn ta’lim (onlayn hamkorlikda
o‘rganish): talabalar va o‘qituvchilarning onlayn ishi, masalan, onlayn konferensiyalar, Skype
yoki wiki va boshqalar.
Asosiy qism. Endilikda o‘quv jarayonini axborot va kompyuter texnologiyalarisiz (AKT)
tasavvur etib bo‘lmaydi. Elektron kurslar, elektron kutubxonalar, eng yangi o‘qitish va bilimlarni
uzatish vositalari kabi vositalar an’anaviy ta’lim kontsepsiyasida mustahkamlanadi. Oliy ta’limda
elektron ta’limning ahamiyati muttasil ortib bormoqda. Oliy ta’lim muassasalari elektron ta’limni
qabul qilmoqdalar, chunki bu: raqamli dunyoda zamonaviy talabalarning yashash ehtiyojlarini
qondiradi; pedagogik innovatsiyalarni rag‘batlantiradi; universitet ichidagi va universitetlararo
miqyosda bilim almashish va hamkorlikni rivojlantirishga yordam beradi; masofaviy ta’lim
imkoniyatlarini kengaytiradi va talabalarning turli toifalari uchun ta’lim olish imkoniyatini
soddalashtiradi. “Aralash ta’lim” atamasi pedagogik kategoriya sifatida o‘tgan asrning oxiridan
boshlab mavjud. Konsepsiyaning o‘zi ingliz tilidan olingan bo‘lib, ingliz tilidagi “aralashtirilgan
o‘rganish” iborasidan so‘zma-so‘z tarjima qilingan va “o‘rganish” so‘zi o‘qitishni anglatadi, ya’ni
o‘quvchining bilim va malakalarni o‘zlashtirish jarayonida faol pozitsiyasini aks ettiradi.
Aralashtirilgan ta’limga alohida qiziqish 2020-yilda ta’lim faoliyati bilan shug‘ullanuvchi
tashkilotlarda yangi koronavirus infeksiyasi tarqalish xavfini kamaytirish bo‘yicha choratadbirlar
qabul qilinishi munosabati bilan paydo bo‘ldi. Aralashtirilgan ta’lim — ta’lim jarayonini tashkil
etish texnologiyasi bo‘lib, u AKT va boshqa zamonaviy o‘quv qo‘llanmalari taqdim etgan yangi
didaktik imkoniyatlarga asoslangan an’anaviy sinf tizimi texnologiyalari va elektron ta’lim
texnologiyalarini uyg‘unlashtirish konsepsiyasiga asoslanadi Yangi avlodning asosiy e’tibori
o‘quvchi o‘qituvchining ta’sir obyekti bo‘lgan ta’limdan, subyekti talaba bo‘lgan o‘quv faoliyatiga
o‘tishga qaratilgan va o‘qituvchi tashkilotchi, xodim va yordamchi sifatida ishlaydi.
716
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
REFERENCES
1.
Supiyevna, B. M. (2024). WAYS OF EMPLOYMENT OF THE POPULATION IN THE
DEVELOPMENT OF PRIVATE ENTREPRENEURSHIP IN UZBEKISTAN.
Gospodarka i Innowacje., 51, 131-137.
2.
Бозорова, М. С. (2021). Глава 10. Стратегия внедрения цифровых технологий и
современных методов в образовательный процесс. In Инновационное развитие
науки и образования (pp. 122-132).
3.
Supiyevna, B. M. (2024). TIZIMIDA BANK FINANCIAL SERVICE NUMBER:
DEVELOPMENT AND OLD TURGAN. Gospodarka i Innowacje., 46, 379-385.
4.
Supievna, B. M. (2023). MARKETING MANAGEMENT STRATEGY'S IMPORTANCE
AND MODERN CONCEPT. Gospodarka i Innowacje., 42, 381-386.
5.
Supiyevna, B. M. (2023). TIJORAT BANKLARI FAOLIYATIDA PERSONALNI
BOSHQARISHNING O ‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI. Gospodarka i Innowacje., 42,
409-414.
6.
Supievna, B. M. (2023). EFFECTIVENESS OF USING PR-ADVERTISING SERVICES
IN THE PROCESS OF PRODUCT DELIVERY ON THE EXAMPLE OF BUKHARA
REGION.
7.
Базарова, М. С. (2020). Развитие внимания дошкольников посредством
дидактических игр. In Исследования молодых ученых (pp. 37-40).
8.
Supievna, B. M., & Firuza, S. (2023). STRATEGIC WAYS OF IMPLEMENTING
PERSONNEL POLICY IN COMMERCIAL BANKS. THE THEORY OF RECENT
SCIENTIFIC RESEARCH IN THE FIELD OF PEDAGOGY, 1(7), 22-25.
9.
Bazarova, M. S., & Khudaiberdiyeva, O. Q. (2022). IMPROVEMENT OF THE
MECHANISM OF INNOVATIVE MANAGEMENT OF FOOD INDUSTRY
ENTERPRISES. In Современные проблемы социально-экономических систем в
условиях глобализации (pp. 464-467).
10.
Supiyevna, B. M. (2024). DISTINCTIVE FEATURES OF PERSONAL MANAGEMENT
IN THE ACTIVITIES OF COMMERCIAL BANKS. Gospodarka i Innowacje., 47, 134-
139.
11.
Nafisa, R. (2024). Formation of a Strategy for Sustainable Development of the National
Economy. Miasto Przyszłości, 54, 764-771.
12.
Rakhmonkulova, N. (2024). Prospects for the Development of the Economy of Uzbekistan.
JOURNAL OF INTELLECTUAL PRPERTY AND HUMAN RIGHTS, 3(10), 37-44.
13.
Nafisa, R. (2024). Defects in Administration in Economic Development. International
Journal of Formal Education, 3(9), 17-24.
717
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
14.
қизи Рахмонқулова, Н. О. (2023). КИЧИК САНОАТ ЗОНАЛАРИНИНГ ҲУДУДЛАР
ИҚТИСОДИЁТИНИ РИВОЖЛАНТИРИШДАГИ ЎРНИ. " Экономика и туризм"
международный научно-инновационной журнал, 6(14).
15.
Raxmonqulova, N. (2023). DEVELOPMENT STRATEGY IN THE DEVELOPMENT OF
THE REGIONAL ECONOMY. Modern Science and Research, 2(12), 301-305.
16.
Sh, Y. D., & Rakhmanqulova, N. O. (2021). XUSUSIY SHERIKCHILIK VA TURIZM
KLASTERI SOHASIDAGI TADBIRKORLIK RIVOJIDA DAVLATNING O’RNI.
BARQARORLIK VA YETAKCHI TADQIQOTLAR ONLAYN ILMIY JURNALI, 1(2),
73-76.
17.
Sh, Y. D., & Rakhmankulova, N. O. (2021). Risks in the Process of Digitalization of
Business Activities. TA'LIM VA RIVOJLANISH TAHLILI ONLAYN ILMIY JURNALI,
1(2), 19-22.
18.
Явмутов, Д. Ш., & Рахманкулова, Н. О. (2021). КОНЦЕПТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ
РАСЧЕТА ПРОДУКЦИИ В ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКЕ. IJTIMOIY FANLARDA
INNOVASIYA ONLAYN ILMIY JURNALI, 1(2), 12-17.
19.
Sh, Y. D., & Rakhmanqulova, N. O. (2021). Innovative approaches to the use of digital
technologies in theeconomy. BARQARORLIK VA YETAKCHI TADQIQOTLAR
ONLAYN ILMIY JURNALI, 1(2), 77-80.
20.
Raxmonqulova, N. O. (2022). THE IMPACT OF THE DIGITAL ECONOMY ON
RESOURCE CONSUMPTION. In Современные проблемы социально-экономических
систем в условиях глобализации (pp. 476-480).
