Dekabr, 2024-Yil
928
YANGI AVLOD DARSLIKLARINI YARATISHDA 4K MODULINING AHAMIYATI
VA ROLI
G.S. Samandarovna
Buxoro viloyati Jondor tumani 18-sonli umumiy o‘rta ta’lim maktabining
Boshlang’ich sinf o‘qituvchisi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14543734
Annotatsiya. Ushbu maqolada hozirgi XXI asrning eng rivojlangan mamlakatlarida keng
tarqalgan 4K moduli. 4K modelining òrni va òziga xos xususiyatlari va uni qo'llash masalalariga
e'tibor berilgan. Unda bo‘lajak o‘qituvchini tayyorlashda ijodiy ishlarni bajarishning o‘ziga xos
xususiyatlari ochib berilgan bo‘lib, o’quvchilarda ijodiy mehnat ko‘nikma va malakalarni
takomillashtirishning samarali shakllari tahlil etilgan. Dars-o'quv jarayonining asosiy tarkibiy
qismi. O'qituvchi va o’quvchining o'quv faoliyati asosan darsga qaratilgan. Shuning uchun
o'quvchilarni muayyan o'quv intizomi bo'yicha o'qitish sifati asosan darsni tashkillashtirish
darajasi bilan belgilanadi.
Kalit so‘zlar: 4K, kollaboratsiya, kommunikativlik, kreativ fikrlash, kritik (tanqidiy
fikrlash).
KIRISH
Bugungi kunda o‘quvchini maktabga tayyorlash bu o‘quvchining ehtiyojini inobatga
olmasdan tashkil etilmaydigan jarayon. Chunki, o‘quvchilarning ehtiyojlari, uning qobiliyatlari
ta’lim traektoriyasini samarali qurishga ya’ni o‘quvchini o‘qitish emas unio‘qishga o‘rgatish,
o‘quvchining imkoniyatlarini uning shaxsiy rivojlanishiga yo‘naltirish hisoblanadi.[1]
Boshlang‘ich ta’lim-shaxs shakllanishi davrining eng muhim bosqichi. Bu davr bola ong
ostida olamni anglash, tasavvur va bilimlar poydevorini tiklash pallasi bo‘lgani uchun ham nozik
e’tibor talab etadi. Ayni shu pallada bola o‘zida “o‘quvchi shaxsini”yaratadi, maktabga va ta’lim
olishga nisbatan qiziqishni, mehrni tuyadi, ilm yòlidagi kelgusi natijalar uchun kuch toplashni
boshlaydi. Bu esa zamonaviy pedagogika oldidagi doimiy va murakkab masala sifatida
darsliklarning g‘oyaviy, tarbiyaviy va ma’rifiy saviyasiga jiddiy yondashishni talab etadi. [2]
Zamonaviy mutaxassis bugungi kunda raqobatbardosh ta`lim bozorida o‘z o‘rnini topishi
uchun yangicha yondashuv asosida ta`lim jarayonini tashkil etishi lozim. Ta’lim sifati, eng avvalo,
ta’lim jarayonining asosiy bo‘g‘ini, uning ham ob’yekti, ham sub’yekti sifatida o‘quv materialini
o‘zlashtirish darajasiga bog‘liqdir. Aynan, 4K modeli bugungi kunda ta`lim sifatini oshirishda
muhim katolizatorlik vazifasini bajaradi.
Dekabr, 2024-Yil
929
4K-tushunchasi odatda kognitiv, metakognitiv, ijtimoiy va hissiy sohalardagi
kompetensiyalarni ifodalashda qo`llaniladi.
4K- hamkorlik, muloqot, tanqidiy fikrlash va ijodkorlikdir.
K yondashuvi o‘z nomi bilan 4 ta tamoyilni o‘z ichiga oladi:
Kollaboratsiya
: Bu o‘quvchilarning jamoada ishlash qobiliyatini rivojlantirishga yordam
beradi. Ularga hamkorlikda ishlash, samarali fikr almashish va o‘zaro qo‘llab-quvvatlash
ko‘nikmalarini shakllantirishga ko‘maklashadi.
O‘zaro samarali muloqot qilish va umumiy maqsadga erishish uchun jamoada ishlash
qobiliyatini hosil qiladi. Bu sifat bir-biriga bog'liq bo'lgan bir nechta qobiliyatlarda namoyon
bo`ladi:
umumiy go'yani yagona maqsad sifatida qabul qilish qobiliyati;
ijtimoiy munosabatni shakllantirish, ya'ni ko'pchilik fikrini qo'llab-qavvatlash, muhokama
qilish, muzokaralar olib borish, o'z harakatlarini boshqalarning harakatlari bilan muvofiqlashtirish;
zimmasiga olgan majburiyatlarni bajarish;
mustaqillik va tashabbuskorlik.
K
ommunikativlik:
O‘z fikrlarini aniq, ravshan ifodalashga, suhbatdoshni tinglashga va
tushunishga, ma’lumotni yetkazishda til vositalaridan unumli foydalanishga o‘rganadi.
Ushbu kompentensiya orqali o`quvchi qo‘rqmay har qanday muloqotga kirisha oladi.
Munozaralarni boshlash, muloqotning maqsadi va kontekstiga, savol va javob berishga
kirishadi. O‘z nuqtai nazarini himoya qilish ko‘nikmasi hosil bo‘ladi.
Kreativ fikrlash:
O`z maqsadlariga erishish uchun yangi yondashuvlarni qo‘llashni
o‘rganadi, innovatsion yechimlarni izlab topadi, ijodkorlik orqali muammolarni hal qilishning
kutilmagan usullariga ega bo‘ladi va u quyidagi tarkibiy qismlarga ajratiladi:
qiziquvchanlik – atrof-olamga qiziqish, mustaqil ravishda ko'proq ma'lumot to‘plash istagi
paydo bo‘ladi va savollarga javob topish;
tasavvur – o'ziga xos ko‘plab yangi g'oyalarni ishlab chiqish qobiliyati;
g‘oyalarni rivojlantirish – turli pozitsiyalarda g'oyalarni baholash, ularning kuchli va zaif
tomonlarini aniqlash, turli sharoitlarga yangicha yondashuv orqali munosabat bildirish qobiliyati
shakllanadi.
Kritiy
(tanqidiy) fikrlash: Axborotni tanqidiy baholash, o‘z fikr va mulohazalarini
shakllantirish ko‘nikmalarini rivojlantirishni o‘z ichiga oladi. O‘quvchilar muammolarni tahlil
qilish va mantiqiy fikrlash asosida o‘z nuqtayi nazarini shakllantiradi.
Dekabr, 2024-Yil
930
Raqmli ta`limda tanqidiy fikrlashning ahamiyati kattadir. Ma'lumotni tanqidiy baholash,
tahlil qilish va sharhlash qobiliyati to'g'ri va mantiqiy xulosa chiqarish va oqilona qaror qabul
qilishga yordam beradi.
Jamoa bo'lib hamkorlikda ishlaganda tanqidiy fikrlash orqali o'quvchilar ijtimoiy
muloqotga kirisha oladilar. U quyidagi xususiyatlarni o'z ichiga oladi:
Tahlil - muhokama qilinadigan savol va dalillar o'rtasida mantiqiy bog'liqlikni o'rnatish;
baholash - dalillarning ishonchliligi va aniqligini baholash qobiliyati;
tushuntirish - o'z nuqtai nazarini asoslash;
faraz qilish
- ma'lumotlarning yetishmasligini aniqlash va shu asosda mustaqil xulosa
chiqarish qobiliyati;
tartibga solish -
o'z-o'zini tekshirish, xulosalarni chiqarish va mulohaza yuritish qobiliyati
shakllanadi.
4K kompetentsiyalariga ega bo'lgan o'quvchi muammolarni hal qilishda quyidagi
ko'rsatkichlarga ega bo'ladii:
Muloqot
: savol beradi va savollarga javob beradi, tushunmagan ma`lunotlariga izox
so`raydi, o'z nuqtai nazarini tushuntiradi, ziddiyatli vaziyatlardan qochadi yoki ularga yechim
topadi.
Hamkorlik: yordam so'raydi, boshqa fikr va muloxazalarini tinglaydi va taklif beradi,
hamkorlikda ishlaydi, boshqalarga ham fikr bildirish imkonini beradi.
Tanqidiy fikrlash: axborotni tahlil qiladi, faraz va yechimlarni taklif qiladi, bahslashadi va
baholaydi.
Ijodkorlik: g'oyalarni taklif qiladi, ularni qadrlaydi, g'ayrioddiy vaziyatda asosiy
ko'nikmalarni qo'llaydi, original yechimlarni topadi, topshiriqni bajargandan so'ng ham yangi
g'oya va yechimlarni izlashni davom etadi.
XULOSA
Agar biz o‘quvchilarga ushbu muhim kompetensiyalarni rivojlantirishga yordam berishni
istasak, o‘quv jarayonini ular doimiy ravishda bajarishlari uchun tashkil etishimiz kerak. Ushbu
kompetensiyalar orqali o‘quvchi topshiriqlarni bajarishda passivlikdan tashabbuskorlik va
mustaqillikka o‘tadi, buni xulq-atvor ko‘rsatkichlari bilan ham baholash va kuzatish mumkin.
Xulosa qilib aytganda, Yangi innovatsion yondashuv o‘quvchining dunyoqarashi, fikrlashi
o‘sishida ko‘rish mumkin. XXI asr o‘quvchisi portretida XXI asr ko‘nikmalari bo‘lishi kerak.
Dekabr, 2024-Yil
931
Innovatsion yondashuvni qo‘llashdan asosiy maqsad ham shu. Qolaversa, ta’limning
asosiy maqsadi –o‘quvchilarga nafaqat bilim berish, balki olgan bilimlarini hayotda qo‘llay
olishga o‘rgatishdan iborat.
4K Moduli tizimi yanada yaxlit va moslashuvchan o'quvchilarni yaratish orqali ta'limni
o'zgartirish imkoniyatiga ega. Ushbu modelni to'liq tatbiq etishda muammolar saqlanib qolayotgan
bo'lsa-da, uning bilim, ko'nikma, munosabat va qadriyatlarni muvozanatlashiga qaratilganligi
o'quvchilarni tobora murakkablashib borayotgan dunyoda rivojlanish uchun zarur bo'lgan vositalar
bilan jihozlaydi. Muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun o'qituvchilar, siyosatchilar va talabalar
o'rtasidagi hamkorlik o'quv muhiti barcha to'rt o'lchovni samarali ta'minlash uchun muhim
ahamiyatga ega.
REFERENCES
1.
UNESCO. Education for Sustainable Development Goals: learning objectives. — 2017 2.
Framework for 21st Century Learning. The Partnership for 21st Century
2.
Тожибоева Дилором (2018). Таълимга ёндашувлар ва модуль асосида ўқитишнинг
тутган ўрни. Современное образование (Узбекистан), (3), 36-44.
3.
Явкочдиева Дилафруз Эгамқуловна (2021). ИННОВАЦИОН ЁНДАШУВ ТАЪЛИМ
ТИЗИМИНИ МОДЕРНИЗАЦИЯЛАШ ОМИЛИ СИФАТИДА. Современное
образование (Узбекистан), (4 (101)), 43-50. uzbekistan), (3), 36-44.
4.
Valiyeva, N. (2023). BOSHLANG ‘ICH SINF MATEMATIKA DARSLARIDA SHARQ
ALLOMALARINING ASARLARIDAN FOYDALANISH. QO ‘QON UNIVERSITETI
XABARNOMASI, 549-550.
5.
Abduraxmonova,
N.
A.
qizi.
“BO‘LAJAK
BOSHLANG‘ICH
SINF
O‘QITUVCHILARINING IJODIY FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISH PEDAGOGIK
MUAMMO SIFATIDA”. Educational Research in Universal Sciences, vol. 2, no. 12, Dec.
2023, pp. 208-11, http://erus.uz/index.php/er/article/view/5507.
6.
Сангинова Г.Б. (2023). ЗНАЧЕНИЕ И МЕСТО НОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В
СИСТЕМЕ ДОШКОЛЬНОГО ОБРАЗОВАНИЯ. Экономика и социум, (4-1 (107)),
840-846.
7.
Yuldashevich, M. A. (2020). SHAPING OF THE HEALTHY LIFESTYLE CULTURE IN
8.
PHYSICAL EDUCATION FOR OUR FUTURE TEACHERS. European Journal of
Research and Reflection in Educational Sciences, 8.
Dekabr, 2024-Yil
932
9.
Мaxkamov, A. Y. (2020). THE IMPORTANCE OF TEACHING GYMNASTICS IN
PRESCHOOL EDUCATIONAL INSTITUTIONS. Scientific and Technical Journal of
Namangan Institute of Engineering and Technology, 2(7), 350-355.
