791
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
DAVLAT BAYROQLARI BILAN BOG‘LIQ TERMINLARNING CHOG‘ISHTIRMA
TADQIQI (BUYUK BRITANIYA VA O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
DAVLATLARINING BAYROQLARI MISOLIDA)
O‘rolova Dildora Yaxshiboyevna
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti Xorijiy til va adabiyoti
(tillar bo‘yicha) yo‘nalishi 1-bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14531799
Annotatsiya.
Bu maqolada inglizlar va o‘zbek xalqining bayrog‘larining tarixi va uning
belgilar bilan bo‘gliq terminlar keltirilgan .
Kalit so‘zlar:
“Flag”, “Union Jack”, “ Banner”, “Standerd”, “Hrycg”, “Flaesc”,
“Ensign”, ”Standard-bearer”, “banner-bearer”, “botroq”.
COMPARATIVE STUDY OF TERMS RELATED TO STATE FLAGS
(ON THE EXAMPLE OF THE FLAGS OF THE UNITED KINGDOM AND THE
REPUBLIC OF UZBEKISTAN)
Abstract.
This article presents the history of the flags of the British and the Uzbek people
and the terminology associated with their symbols.
Key words:
“Flag”, “Union Jack”, “Banner”, “Stander”, “Hrycg”, “Flaesc”, “Ensign”,
“Standard-bearer”, “banner-bearer”, “botroq”.
ПЕРЕКРЕСТНОЕ ИССЛЕДОВАНИЕ ТЕРМИНОВ, СВЯЗАННЫХ С
НАЦИОНАЛЬНЫМИ ФЛАГАМИ (НА ПРИМЕРЕ ФЛАГОВ ВЕЛИКОБРИТАНИИ
И РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН)
Аннотация.
В данной статье представлена история флагов британского и
узбекского народов и термины, связанные с их символами.
Ключевые слова:
«Флаг», «Юнион Джек», «Знамя», «Штандерд», «Хрикг»,
«Флаеск», «Прапорщик», «Знаменосец», «Знаменосец», «ботрог».
Kirish.
Bayroq
- bir mamlakatni yoki tashkilotni namoyish qiluvchi rangli mato parchasi.
Asosan, uzun choʻpning uchida boʻladi. Har bir mamlakatning mustaqilligini bildirgan bayrogʻi
bor. Daniya bayrogʻi hozirgi davlatlar bayroqlari ichida eng qadimgisidir
Tayoq, sim va boshqa narsaga mahkamlangan muayyan rang va oʻlchamdagi mato. Oʻrta
asrlarda turkiy xalqlar orasida u
tugʻa
deb atalgan. Oʻrta asrlarda Gʻarbiy Yevropa shaharlarida
tabaqa, uyushma va korxona oʻz bayrogʻiga ega boʻlgan;
792
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
Bayroq soʻzi „botroq“
1
soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, botirmoq maʼnosida keladi.
Qadimgi turklar tuproqqa botirilgan tirgovichlarning uchiga qabilalarinngi ramzi sifatida matolar
yoki iplar osar edilar. Vaqt oʻtishi bilan bu „Tuproqqa botirilgan yogʻoch” „toʻlqinlangan davlat
ramzi”ga aylanadi.
Avval bayroqlar faqatgina xabarlashish, signal berish kabi maqsadlarda ishlatilgan.
Mamlakatlar oʻz bayroqlariga ega boʻlishlari esa, Oʻrta asrlarda urushlarda ikki taraf bir-biridan
farqlanmoq uchun bayroq ishlatilgan. Shunday qilib har bir mamlakatning oʻz bayrogʻi paydo
boʻla boshlagan.
Buyuk Britaniya bayrogʻi
(boshqa nomlari: Britaniya bayrogʻi, „Union Jack“) -
zamonaviy davlatning, Buyuk Britaniya va Shimoliy Irlandiya Birlashgan Qirolligining (1922-
yildan), shuningdek, poytaxti London boʻlgan bir qator tarixiy davlatlar, shu jumladan buyuk
Britaniya oroli yerlarining davlat ramzlaridan biridir:
Britaniya bayrogʻi oʻzining mavjudligi davomida oʻzgartirilgan va unda turli xil tasvir
variantlari mavjud boʻlgan. Zamonaviy Britaniya bayrogʻida koʻk toʻrtburchakli panelda oq va
qizil qiya xochlarning oʻrtasiga oʻrnatilgan oq qirrali qizil tekis xoch tasvirlangan. Geraldik
tafsifga koʻra, ikki xil nisbat rasman tasdiqlangan: dengizdagi kemalar 1: 2 ga teng boʻlgan
bayroqni ishlatadi va quruqlikda ishlatiladigan bayroq odatda 3:5 uzunlikdagi kenglik oʻlchoviga
ega.
O‘zbekiston bayrog‘i uch rangli bo‘lib, unda ko‘k, oq va yashil ranglar mavjud. Bu ranglar
milliy va madaniy qadriyatlarni ifoda etadi.
Ko‘k rang
- tinchlik va musaffo osmon ramzi hisoblanadi. Shu bilan birga, ko‘k rang
O‘zbekiston xalqi uchun, Amir Temur saltanatidagi ramziy ma’noga ega bo‘lib, kuch, jasorat va
mardlikni ifodalaydi.
Oq rang
- poklik, halollik va ma’naviyatni ifoda etadi. Bu rang barqarorlik, adolat va pok
niyatlarning ramzi hisoblanadi. Oq rangning bayroqdagi mavjudligi, O‘zbekistonning kelajagi
uchun pok niyatlar va tinchlikka bo‘lgan intilishni anglatadi.
Yashil rang
- tabiat, hayot va yoshlik timsoli. O‘zbekiston boy tabiiy resurslar va unumdor
yerlar mamlakati bo‘lib, qishloq xo‘jaligi ahamiyatiga ega. Yashil rang ana shu qadriyatlarni ifoda
etadi, shuningdek, o‘sish va taraqqiyotni ramzi sifatida talqin qilinadi.
2
Adabiyotlar tahlili va metodologiya
“Ensign”
3
so‘zi ingliz tilida asosan kema bayrog‘i yoki harbiy xizmatdagi unvon sifatida
ishlatiladi. Bu so‘z haqida “Ensign” by Somerest Maugham asarida tasvirlab berilgan.
1
WWW:wikipediya
2
WWW:wikipediya
3
“Ensign” by W.Somerset Maugham
793
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
Maughamning ushbu asari “ensign” unvoniga ega bo‘lgan asosiy qahromonning harbiy xizmatdagi
kurashlar va shaxsiy kechinmalari haqida so‘zlaydi.
“The Flagbearer” by Katherine Petorson tomonidan yozilgan ushbu roman tarixiy voqea
kontekstida bayroq olib yuruvchining rahbarlik va ramziy ahamiyatini o‘rganadi.
“The Red Badge of Courage”
4
by Stiven Kreynning eng mashhur romonlaridan biri bo‘lib,
Amerikaning fuqarolar urushiga asoslanadi.Asarda “red badge” (qizil belgi ) - bu yaralanganlikni
yoki jangda qahromonlikni bildiruvchi belgi sifatida ishlatiladi. Bu asardagi bosh qahramon yosh
askar Genri Fleming bu “qizil belgi”ni olishni orzu qiladi,chunki u o‘zini haqiqiy jangchi sifatida
tasavvur qilishni xohlaydi. Roman (1861-1865) yillarda Amerikadagi fuqarolar urushi davrida
yuzaga kelgan.
“The Story of the British Flag”
5
(1891) by A.M. Pound tomonidan yozilgan kitob bo‘lib,
Britaniya bayrog‘ining tarixi uning kelib chiqishi va rivojlanishi haqida so‘z yuritiladi. Kitobda
Britaniya bayrog‘ining shaklanishi, uni tashkil etuvchi qismlar haqida batafsil ma’lumot berilgan.
Asar bayroq haqidagi qiziqarli faktlar bilan diqqatga sazovor bo‘ladi.
Muhokama
Ingliz folklorida “bayroq” so‘zi ko‘pincha “banner” yoki “standard” deb ataladi. ”Banner”
odatda namoyish maqsadida ishlatiladigan bayroqni anglatadi, ”Standard” esa ko‘pincha ma’lum
bir guruhni, masalan harbiy birlik yoki qirrolik oilasini ifadolovchi bayroqni bildiradi. Yana ingliz
adabiyotida bayroq olib yuruvchi shaxslarni ko‘pincha “standard-bearer” yoki “banner-bearer”
deb atalgan. Qadimgi ingliz adabiyotida “bayroq” (Flag) so‘zining aniq ekvavalentligi bo‘lmasligi
mumkin, lekin shunga o‘xshash tushunchalarni ifodalovchi bir qancha so‘zlar va sinonimlar
mavjud. Masalan “Banner”, “Standerd”, “Hrycg”, “Flaesc” kabi so‘zlar bu so‘zlar aniq konteksga
qarab bir-birining o‘rnida ishlatili mumkin. Qadimgi ingliz va o‘rta asr adabiyotida bayroq yoki
standartni olib yurish muhim va ramziy bir harakat bo‘lib,ko‘pincha jangda va marosimlarda
yetakchilik bilan bo‘g‘liq bo‘lgan. Nafaqat ingliz adabiyotida balki o‘zbek adabiyotida ham
bayroq haqida ko‘plab tariflar keltirilgan.
Xulosa o‘rnida shuni aytish joizki, xalqning milliy timsoli va uning mustaqillik yo‘lidagi
uzoq yo‘lini ifodalaydi. Bayroqning har bir elementi o‘ziga xos tarixiy va ma’naviy mazmunga
ega bo‘lib, O‘zbekiston xalqining o‘zligini, birdamligini va milliy qadriyatlarini ifoda etadi. Bu
bayroq ostida O‘zbekiston xalqi o‘ziga xos va o‘ziga mos kelajakka ishonch bilan qadam
tashlamoqda. Shu bilan birga, davlat bayrog‘i mamlakatning chet elda tanilishiga, milliy g‘urur va
xalqaro hurmatga sazovor bo‘lishiga xizmat qiladi.
4
“The Red Badge of Courage” by Stiven Kreyn
5
“The Flagbearer” by Katherine Petorson
794
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
REFERENCES
1.
WWW:wikipediya
2.
O‘zbekiston Davlat Bayrog‘i: Tarix, Ma’no va Ramzlar - ifazo.uz
3.
4.
“The Flagbearer” by Katherine Petorson
5.
“Ensign” by W.Somerset Maugham
6.
“The Red Badge of Courage” by Stiven Kreyn
7.
“The Story of the British Flag” by A.M.Pound
