1042
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
INKLYUZIV TA'LIMNING XALQARO TAJRIBASI VA UNING OʻZBEKISTON
BOSHLANG'ICH TA'LIMIGA TATBIQI
Umaraliyeva Sevinch Zokir qizi
Oriental Universiteti Boshlang`ich ta`limy yo`nalishi talabasi.
Nazarova Dildora
Oriental universiteti o’qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14551882
Annotatsiya.
Maqolada ta'lim tizimida inklyuziv ta'limni qo‘llashdagi asosiy me'yoriy-
huquqiy hujjatlar, pedagogik yordam, o'qituvchilarni tayyorlash va maxsus ta'lim dasturlarining
rivojlanishi haqida so‘z yuritiladi. Mazkur maqolada inklyuziv ta'limning xalqaro tajribasi va
O'zbekistondagi boshlang`ich ta`limda amalga oshirilayotgan inklyuziv ta'lim modeli tahlil
qilinadi. Global tajribada inklyuziv ta'limni amalga oshirishda ilg‘or mamlakatlarning
tajribalari, jumladan, Rossiya, Finlandiya, Kanada, Yaponiya, Janubiy Afrika va boshqa
davlatlarning inklyuziv ta'limga bo‘lgan yondashuvlari keltiriladi.
Kalit so'zlar
: inklyuziv ta'lim, maxsus ehtiyojli o‘quvchilar, teng imkoniyatlar, global
tajriba, o'zbekistonda inklyuziv ta'lim, pedagogik yordam, o'qituvchilarni tayyorlash, jamiyatda
barqarorlik, me'yoriy-huquqiy asoslar, ta'lim tizimi.
INTERNATIONAL EXPERIENCE OF INCLUSIVE EDUCATION AND ITS
APPLICATION TO PRIMARY EDUCATION IN UZBEKISTAN
Abstract.
The article discusses the main regulatory and legal documents for the
implementation of inclusive education in the education system, pedagogical support, teacher
training and the development of special education programs. This article analyzes the
international experience of inclusive education and the model of inclusive education
implemented in primary education in Uzbekistan. The global experience presents the experiences
of advanced countries in implementing inclusive education, including the approaches to inclusive
education of Russia, Finland, Canada, Japan, South Africa and other countries.
Keywords:
inclusive education, students with special needs, equal opportunities, global
experience, inclusive education in Uzbekistan, pedagogical support, teacher training, stability
in society, regulatory and legal framework, education system.
МЕЖДУНАРОДНЫЙ ОПЫТ ИНКЛЮЗИВНОГО ОБРАЗОВАНИЯ И ЕГО
ПРИМЕНЕНИЕ К ВСЕМИРНОМУ НАЧАЛЬНОМУ ОБРАЗОВАНИЮ
Аннотация.
В статье говорится об основных нормативно-правовых документах,
педагогическом сопровождении, подготовке учителей и разработке программ
специального образования при применении инклюзивного образования в системе
образования. В данной статье анализируется международный опыт инклюзивного
1043
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
образования и модель инклюзивного образования, реализуемая в начальном образовании в
Узбекистане. В мировом опыте приведен опыт передовых стран по реализации
инклюзивного образования, в том числе подходы к инклюзивному образованию России,
Финляндии, Канады, Японии, ЮАР и других стран.
Ключевые слова:
инклюзивное образование, учащиеся с особыми потребностями,
равные возможности, мировой опыт, инклюзивное образование в Узбекистане,
педагогическая поддержка, подготовка учителей, стабильность в обществе,
нормативно-правовая база, система образования.
KIRISH
Inklyuziv ta'lim dunyo miqyosida keng tarqalgan yondashuv bo‘lib, ko‘plab
mamlakatlarda amalga oshirilmoqda. Uning asosiy maqsadi – barcha o'quvchilarga, shu jumladan,
nogironligi yoki o‘ziga xos ehtiyojlari bo‘lganlarga ta'lim olishda teng imkoniyatlar yaratishdir.
Global tajriba inklyuziv ta'limni amalga oshirishda turli yondashuvlar va metodlarni qo‘llab-
quvvatlaganligini ko‘rsatadi.
Inklyuziv ta’lim boʻyicha xorijiy tajribalar tahlil qilinganda, masalan, Rossiya
Federatsiyasida oʻqituvchini imkoniyati cheklangan bolalar ta’limiga tayyorlashning asosiy
yoʻnalishlari “Umumta’lim tashkilotlari pedagog xodimlari kasbiy darajasini oshirishning
kompleks dasturi”da (2014 y.) aks ettirilgan boʻlib, bugungi kunga qadar ushbu kasbiy standart
pedagogik ata’lim sohasi boʻyicha kadrlar tayyorlash tizimi malaka talablarini ishlab chiqishda
asos sifatida qoʻllanilib kelinmoqda.
Yevropa va Shimoliy Amerika davlatlarida inklyuziv ta'limga katta e'tibor qaratilgan.
Masalan, Finlandiya ta'lim tizimi inklyuziv yondashuvni kengaytirish bo‘yicha ilg‘or
tajribalarga ega. Bu yerda har bir o‘quvchiga individual yondashuv qo‘llaniladi va muammolarni
hal qilishda pedagogik yordam ko‘rsatiladi. Kanadada ham inklyuziv ta'limga alohida e'tibor
berilgan. Bu mamlakatda ta'lim tizimi nogironligi bo‘lgan talabalar uchun maxsus resurslar va
o‘qituvchilarni taqdim etadi, shuningdek, o‘quvchilarning har xil ehtiyojlari asosida individual
o‘quv rejalarini ishlab chiqish amaliyoti mavjud.
AQSH va Yevropa ta’limi siyosati tarixi davomida o‘zlarining bir qancha
rivojlanish yo‘nalishlarini ishlab chiqdilar:
maktab desegregatsiyasi;
ta’limga kirish imkoniyatlarini kengaytirish;
meynsriling;
integratsiya;
1044
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
inklyuziya.
Yaponiya va Janubiy Koreya kabi Osiyo mamlakatlari ham inklyuziv ta'limni
muvaffaqiyatli amalga oshirishda oldinga qadam qo‘ymoqda. Bu mamlakatlarda o‘qituvchilar
nogironlik yoki o‘ziga xos ehtiyojlari bo‘lgan talabalarni integratsiyalash va ularning ijtimoiy va
akademik muvaffaqiyatlarini ta'minlashda maxsus yondashuvlarni qo‘llashadi. Janubiy Afrikada
esa, inklyuziv ta'limga bo‘lgan e'tibor 1990-yillardan so‘ng oshdi va ta'lim tizimida barcha
o‘quvchilarning teng huquqlarini ta'minlashga qaratilgan qonunlar va siyosatlar joriy qilindi.
O'zbekistonda inklyuziv ta'limga yondashuv
O'zbekistonda inklyuziv ta'limning asosiy maqsadi – nogironligi bo‘lgan o‘quvchilarni
umumiy ta'lim maktablariga jalb qilish va ularning ta'lim olishda teng imkoniyatlarini
ta'minlashdir. Respublikada bir qator o‘quv muassasalarida maxsus ehtiyojlari bo‘lgan bolalar
uchun individual yondashuvlar qo‘llanilib, ular uchun o‘ziga xos o‘quv dasturlari ishlab
chiqilmoqda. Shuningdek, ta'lim tizimining barcha bo‘g‘inlarida inkluziv ta'limni amalga oshirish
uchun zarur infratuzilma yaratish ishlari olib borilmoqda.
Tashkiliy va me'yoriy-huquqiy asoslar
O'zbekistonda inklyuziv ta'limning rivojlanishi uchun bir qator me'yoriy-huquqiy hujjatlar
va dasturlar ishlab chiqilgan. "Ta'lim to‘g‘risida"gi qonun va "Nogironligi bo‘lgan shaxslarga
ta'lim berish bo‘yicha milliy strategiya" kabi hujjatlar inklyuziv ta'limni rivojlantirishni o‘z oldiga
maqsad qilib qo‘ygan. Shuningdek, O'zbekistonda xalqaro tashkilotlar va donorlar bilan
hamkorlikda maxsus ehtiyojlari bo‘lgan o‘quvchilarga yordam ko‘rsatish uchun turli loyihalar
amalga oshirilmoqda.
Maxsus ta'lim dasturlari va resurslar
O'zbekistonda nogironligi bo‘lgan o‘quvchilar uchun ta'lim dasturlari va resurslar
kengaytirilmokda. Dastlabki sinflarda, o‘qituvchilar individual ta'lim rejalari asosida, har bir
bolaning ehtiyojlariga mos o‘qish dasturlarini yaratib, ularni amalga oshirishga harakat qilmoqda.
Bu jarayon, avvalo, bolaning qobiliyatlarini rivojlantirishga yo‘naltirilgan va ularning
jamiyatda to‘laqonli ishtirok etishiga imkon yaratadi.
Inklyuziv ta'limning bir qator afzalliklari mavjud, ulardan ba'zilarini keltirib o‘tamiz:
O‘quvchilarni tenglashtirish: Inklyuziv ta'lim barcha o‘quvchilarga teng imkoniyatlarni
taqdim etadi, ularni jamiyatga to‘liq integratsiya qilishga yordam beradi.
Ijtimoiy barqarorlik: Nogironligi bo‘lgan shaxslarning jamiyatda to‘liq ishtirok etishi,
ijtimoiy barqarorlikni ta'minlashga yordam beradi.
Shaxsiy rivojlanish: Inklyuziv ta'lim har bir o‘quvchining individual rivojlanishini qo‘llab-
quvvatlaydi va ularning o‘ziga bo‘lgan ishonchini oshiradi.
Keng doiradagi ijtimoiy ko‘nikmalar: O‘quvchilar bir-biriga yordam berishni
1045
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
o‘rganadilar, turli madaniyatlarni, ehtiyojlarni tushunishadi va ijtimoiy ko‘nikmalarni
rivojlantiradilar.
Inklyuziv ta'lim – bu jamiyatda barcha o‘quvchilarning teng huquqlarini ta'minlashga
qaratilgan muhim yondashuvdir. Global tajriba, inklyuziv ta'limni amalga oshirishda ijobiy
natijalar va o‘ziga xos yondashuvlarni ko‘rsatadi. O'zbekistonda ham bu yondashuvni
rivojlantirish uchun tizimli ishlar olib borilmoqda. Inklyuziv ta'limning muvaffaqiyatli amalga
oshirilishi, jamiyatda tenglik, adolat va barqarorlikni ta'minlashga xizmat qiladi. O'zbekistonda
inklyuziv ta'limni yanada rivojlantirish uchun davlat va jamiyatning birgalikdagi sa'y-harakatlari
zarur.
Inklyuziv ta'lim, maxsus ehtiyojlari bo‘lgan shaxslarni umumiy ta'lim tizimiga integratsiya
qilishga qaratilgan yondashuv bo‘lib, nafaqat akademik muvaffaqiyatni ta'minlash, balki bu
o‘quvchilarning jamiyatga to‘laqonli qo‘shilishiga yordam beradi. Dunyo bo‘ylab inklyuziv
ta'limning rivojlanishi, har bir mamlakatning o‘zining ijtimoiy va madaniy xususiyatlariga
moslashtirilgan. Inklyuziv ta'limni amalga oshirishning muvaffaqiyati, davlatlararo hamkorlik,
o‘qituvchilarni tayyorlash va maxsus resurslarni taqdim etishga bog‘liq. O'zbekistonda, 2010-
yilgi "Ta'lim to‘g‘risidagi" qonunda inklyuziv ta'limning rivojlantirilishi haqidagi tamoyillar va
me'yorlar belgilangan. Bu orqali nogironligi bo‘lgan shaxslar va ularning oilalariga ijtimoiy
yordam ko‘rsatish, ta'lim olishdagi teng imkoniyatlarni ta'minlashning asosiy maqsadi bo‘lib,
ilgari surilmoqda.
O'zbekistonda inklyuziv ta'lim sohasida ijobiy o'zgarishlar va rivojlanishlar amalga
oshirilmoqda. Maxsus ehtiyojli o'quvchilar uchun ta'limni teng imkoniyatlar asosida taqdim etish,
ular uchun mos infratuzilma yaratish, o'qituvchilarni tayyorlash va jamoatchilikni inklyuziv
ta'limga jalb qilish borasida bir qator ijobiy tashabbuslar va amaliy ishlar olib borilmoqda.
1.
Normativ-huquqiy Asoslar Yaratilishi O'zbekistonda inklyuziv ta'limni rivojlantirish
uchun bir qator me'yoriy-huquqiy hujjatlar ishlab chiqilgan. 2010-yilda qabul qilingan *"Ta'lim
to‘g‘risidagi qonun"*da nogironligi bo‘lgan shaxslar uchun ta'lim olishda teng huquqlarni
ta'minlashga oid tamoyillar o‘rnatilgan. Shuningdek, 2013-yilda O‘zbekiston Respublikasi
Vazirlar Mahkamasining qarori asosida inklyuziv ta'limni qo‘llashni kengaytirish va bu borada
zarur infratuzilma yaratish bo‘yicha qadamlar tashlandi.
2.
Maxsus Ta'lim Dasturlari va Resurslar O'zbekistonda nogironligi bo‘lgan
o‘quvchilarga ta'lim berish uchun maxsus ta'lim dasturlari ishlab chiqilmoqda. Bu dasturlar har
bir o‘quvchining individual ehtiyojlari va imkoniyatlariga moslashtirilgan bo‘lib, shuningdek,
o‘quvchilarni umumiy ta'lim tizimiga integratsiyalashni ta'minlashga qaratilgan. Maktablar va
ta'lim muassasalarida maxsus resurslar, jumladan, o‘qituvchilar uchun metodik qo‘llanmalar va
materiallar ishlab chiqilmoqda.
1046
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
3.
O'qituvchilarni Tayyorlash va Malaka Oshirish O'zbekistonda inklyuziv ta'limni
amalga oshirish uchun o‘qituvchilarni tayyorlash va ularning malakasini oshirishga alohida
e'tibor berilmoqda. Maxsus ehtiyojli o‘quvchilar bilan ishlash uchun pedagoglar va ta'lim
sohasidagi mutaxassislar o‘qitilmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Ta'lim vazirligi tomonidan
inklyuziv ta'limga oid malaka oshirish kurslari, seminarlar va treninglar tashkil etilmoqda.
4.
Ta'lim Muassasalarida Infratuzilma Yaratuvchi Loyihalar Maktablar va boshqa ta'lim
muassasalarida maxsus ehtiyojlari bo‘lgan o‘quvchilar uchun qulay sharoitlar yaratish bo‘yicha
infratuzilma yaratilmoqda. Maktablarda liftlar, nogironlik bo‘lgan shaxslar uchun moslashtirilgan
sinfxonalar, o‘quv materiallari va texnologiyalar ishlab chiqilmoqda. Bu sharoitlar nogironligi
bo‘lgan bolalar uchun ta'lim olishni qulaylashtiradi va ularning jamiyatga integratsiyasini
ta'minlaydi.
5.
Jamiyatda Inklyuziv Ta'limni Tushunish va Qabul Qilish O'zbekistonda inklyuziv
ta'limga ijtimoiy qabulni oshirish va jamiyatni bu sohada xabardor qilish uchun turli targ'ibot
ishlari olib borilmoqda. O‘qituvchilar, ota-onalar va jamoatchilikni inklyuziv ta'limga jalb qilish,
nogironligi bo‘lgan bolalar uchun ijtimoiy madaniyatni shakllantirish maqsadida targ‘ibot
kampaniyalari va seminarlar tashkil etilmoqda.
6.
Xalqaro Hamkorlik va Donorlik Yordam O'zbekistonda inklyuziv ta'lim sohasida
xalqaro tashkilotlar, jumladan, UNESCO, Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) va boshqa donor
tashkilotlar bilan hamkorlik o‘rnatilgan. Bu hamkorlik doirasida turli loyiha va dasturlar amalga
oshirilmoqda, ular nogironligi bo‘lgan o‘quvchilar uchun ta'limni yaxshilash, o‘qituvchilarni
tayyorlash va ta'lim tizimining inklyuzivligini oshirishga qaratilgan.
O'zbekistonda inklyuziv ta'limni rivojlantirish borasida davlat tomonidan bir qator amaliy
yordamlar ko'rsatilmoqda. Ushbu yordamlar nogironligi bo‘lgan va maxsus ehtiyojli
o‘quvchilarga teng imkoniyatlar yaratish, ta'lim olish jarayonlarini osonlashtirish va jamiyatga
integratsiyalashishda ularga qo‘llab-quvvatlashni ta'minlashga qaratilgan. Davlatimiz tomonidan
amalga oshirilayotgan amaliy yordamlar quyidagi asosiy yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi:
1.
Maxsus ehtiyojli o‘quvchilar uchun ta'lim resurslarini yaratuvchi dasturlar
Davlatimiz ta'lim tizimini inklyuzivlashtirish maqsadida maxsus ehtiyojlari bo‘lgan
o‘quvchilarga mo‘ljallangan ta'lim dasturlari va metodik qo‘llanmalarni ishlab chiqmoqda.
Bu dasturlar har bir o‘quvchining individual ehtiyojlariga moslashtirilgan bo‘lib, ta'limda
teng imkoniyatlarni ta'minlashga yordam beradi. Masalan, nogironlik bo‘lgan shaxslar uchun
o'qish va yozish jarayonlarini osonlashtiradigan texnologiyalar, til va nutqni rivojlantirish
dasturlari va vizual materiallar taqdim etilmoqda.
1.
Maktablar va ta'lim muassasalarining moslashtirilishi
O'zbekistonda ta'lim muassasalarida maxsus ehtiyojli o‘quvchilar uchun infratuzilma
1047
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
yaratish borasida ko‘plab tashabbuslar amalga oshirilmoqda. Maktablarda liftlar, maxsus o‘quv
jihozlari, nogironligi bo‘lgan o‘quvchilar uchun moslashtirilgan sinfxonalar va boshqa sharoitlar
yaratilmoqda. Ushbu infratuzilma imkoniyatlari ta'lim olish jarayonini osonlashtiradi va ta'lim
muassasalarida barcha o‘quvchilar uchun teng sharoitlar yaratadi.
2.
O‘qituvchilarni tayyorlash va malaka oshirish
Davlat tomonidan inklyuziv ta'limni samarali amalga oshirish uchun o‘qituvchilarni
tayyorlash va malakasini oshirishga alohida e'tibor qaratilmoqda. O'qituvchilarni maxsus ehtiyojli
o‘quvchilar bilan ishlashga tayyorlash maqsadida turli treninglar, kurslar va seminarlar tashkil
etilmoqda. Shu bilan birga, pedagoglarga inklyuziv ta'limning metodologiyasi va psixologiyasi
bo‘yicha ma'lumotlar berilishi ta'minlanadi.
3.
Jamiyatni inklyuziv ta'limga jalb qilish
Davlatimiz jamiyatda inklyuziv ta'limni qo‘llab-quvvatlash va maxsus ehtiyojli
o‘quvchilarni qabul qilishni targ‘ib qilish uchun ko‘plab ijtimoiy loyihalar amalga oshirmoqda.
Bu loyihalar orqali odamlar maxsus ehtiyojli bolalar bilan ishlashda o‘zlarining o‘rni va roli haqida
ma'lumot olishadi. Jamiyatda inklyuziv ta'limga bo‘lgan salbiy stereotiplarni kamaytirish, ijtimoiy
madaniyatni oshirish uchun keng targ‘ibot ishlari olib borilmoqda.
4.
Davlat moliyaviy yordam va grantlar
O'zbekiston hukumati inklyuziv ta'limni rivojlantirish uchun moliyaviy yordam
ko‘rsatish, ta'lim tizimining kerakli resurslar bilan ta'minlanishi bo‘yicha grantlar ajratmoqda.
Maxsus ehtiyojli o‘quvchilar uchun texnologik yordam, o‘quv materiallari, metodik qo‘llanmalar
va o‘quv jihozlari xarid qilishda davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash mavjud. Bularning
barchasi maxsus ehtiyojli o‘quvchilarga ta'lim olishda yordam beradi.
5.
Xalqaro hamkorlik
O'zbekiston inklyuziv ta'limni rivojlantirishda xalqaro tashkilotlar, xususan, UNESCO,
BMT va boshqa xalqaro donorlar bilan hamkorlikda ishlamoqda. Ushbu hamkorlik doirasida
O'zbekiston ta'lim tizimiga zarur bo‘lgan xalqaro tajribalar va resurslar olib kelingan. Xalqaro
tashkilotlarning grantlari va ekspert yordami O'zbekistonning inklyuziv ta'lim sohasidagi
imkoniyatlarini kengaytirishga yordam beradi.
6.
Nogironligi bo‘lgan o‘quvchilar uchun transport xizmatlari
O'zbekistonning ba'zi hududlarida nogironligi bo‘lgan o‘quvchilar uchun maxsus
transport xizmatlari tashkil etilmoqda. Bu orqali o‘quvchilarga o‘z maktablariga va ta'lim
muassasalariga qulay va xavfsiz tarzda yetib borish imkoniyatlari ta'minlanadi. Bu xizmat,
ayniqsa, qishloq hududlaridagi o‘quvchilarga yordam beradi.
Davlatimiz tomonidan inklyuziv ta'limni rivojlantirish uchun amalga oshirilayotgan
amaliy yordamlar maxsus ehtiyojli o‘quvchilarga teng imkoniyatlar yaratish, ta'lim tizimiga
1048
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
integratsiya qilish va jamiyatda ijtimoiy barqarorlikni ta'minlashga qaratilgan. Ushbu
tashabbuslar orqali o‘quvchilarga mos infratuzilma, malakali o‘qituvchilar va zaruriy resurslar
taqdim etilmoqda.
Davlatimizning bu boradagi sa'y-harakatlari o‘quvchilarning jamiyatga to‘liq
integratsiyasini va ijtimoiy muvaffaqiyatlarini ta'minlashga qaratilgan.
O'zbekistonda inklyuziv ta'limni rivojlantirish bo‘yicha olib borilayotgan ishlar keng
qamrovli va tizimli bo‘lib, ular nogironligi bo‘lgan o‘quvchilarga teng imkoniyatlar yaratish,
ularni ta'lim tizimiga integratsiya qilish va jamiyatda ijtimoiy barqarorlikni ta'minlashga
qaratilgan. Bu jarayonlar davomida, maxsus ta'lim dasturlari, o'qituvchilarni tayyorlash,
infratuzilma yaratish va ijtimoiy qabulni oshirish kabi muhim yo‘nalishlar yurtimizda inklyuziv
ta'limni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun muhim asos bo‘ladi.
XULOSA
Inklyuziv ta'lim – bu barcha o‘quvchilarga, shu jumladan, maxsus ehtiyojlari bo‘lganlarga
teng imkoniyatlar yaratishni maqsad qilgan ta'lim yondashuvi bo‘lib, uning asosiy vazifasi
ijtimoiy tenglikni ta'minlashdir. Global tajriba inklyuziv ta'limning muvaffaqiyatli amalga
oshirilishi uchun davlat va jamiyatning hamkorligi, maxsus yondashuvlar va resurslarni talab
qiladi. Barcha o‘quvchilarga teng imkoniyatlar yaratish orqali inklyuziv ta'lim jamiyatda
barqarorlik, ijtimoiy hamjihatlikni rivojlantirishga, shuningdek, maxsus ehtiyojlari bo‘lgan
shaxslarning o‘zini jamiyatda to‘laqonli his qilishiga yordam beradi. O'zbekistonda ham
inklyuziv ta'limni rivojlantirish bo‘yicha ijobiy qadamlar tashlanib, ta'lim tizimida zarur
infratuzilma yaratilmoqda, o'qituvchilarni tayyorlash va maxsus resurslar bilan ta'minlash
amaliyoti davom etmoqda. Inklyuziv ta'limning afzalliklari, shuningdek, ijtimoiy ko‘nikmalar,
tenglik va shaxsiy rivojlanishga bo‘lgan ta'siri jamiyatdagi barqarorlikni oshiradi va jamiyatning
barcha a'zolari uchun yaxshilangan imkoniyatlar yaratadi. Inklyuziv ta'limni yanada
rivojlantirish uchun davlat, ta'lim muassasalari va jamiyatning umumiy sa'y-harakatlari muhim
ahamiyatga ega.
REFERENCES
1.
"O'zbekiston Respublikasi Ta'lim vazirligi (2010). "Ta'lim to‘g‘risidagi qonun." Tashkent:
O'zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi.
2.
Mustafayeva, S. (2019). "Inkluziv ta'lim: O'zbekiston tajribasi va rivojlanish istiqbollari.
"Ta'lim va jamiyat jurnali, 12(2), 34-40.
3.
Sharipov, A. (2021). "O'zbekistonda inklyuziv ta'limni rivojlantirish: Haqiqiy imkoniyatlar
va muammolar." Ta'limda innovatsiyalar, 6(3), 58-65.
4.
Jabborova, G. (2020). "Inklyuziv ta'limda davlat tomonidan ko'rsatiladigan yordamlar:
O'zbekistonning holati." Ta'lim va rivojlanish, 8(1), 12-18.
1049
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
5.
Sodiqov, A., & Rahmatov, M. (2018). "Maxsus ehtiyojli bolalar uchun inklyuziv ta'limning
pedagogik asoslari." Toshkent: O'zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi.
6.
Sayfutdinova, M. (2017). "O'zbekistonda inklyuziv ta'limning rivojlanishi va global
tajriba." Xalqaro ta'lim jurnali, 9(2), 45-50.
7.
O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi (2013). "O'zbekistonda maxsus ehtiyojli
o‘quvchilar uchun ta'limni tashkil etish to‘g‘risidagi qaror." Tashkent: O'zbekiston
Respublikasi Vazirlar Mahkamasi.
8.
9.
10.
11.
