1055
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
QO‘SHILGAN QIYMAT SOLIG‘I (QQS)NING BIZNES SUBYEKTLARIGA TA’SIRI
Begmuratov Dilshod Alimdjanovich
O‘zbekiston Respublikasi Bank-Moliya Akademiyasi
“Soliq va soliqqa tortish” mutaxassisligi magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14551910
Annotatsiya.
Ushbu maqolada Qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS)ning biznes subyektlariga
ta’siri o‘rganilgan. QQSning iqtisodiy faoliyatda tutgan o‘rni, uning biznes subyektlariga ijobiy
va salbiy ta’siri tahlil qilingan. Soliq tizimining murakkab mexanizmlari kichik va o‘rta biznes
uchun qiyinchiliklar tug‘dirishi bilan birga, shaffoflikni ta’minlash, eksportni rag‘batlantirish va
davlat byudjetini barqarorlashtirish kabi ijobiy jihatlari ham yoritilgan. QQS tizimini
takomillashtirish uchun soliq stavkalarini optimallashtirish, raqamli texnologiyalarni
kengaytirish va yashirin iqtisodiyotga qarshi chora-tadbirlarni kuchaytirish bo‘yicha takliflar
keltirilgan. Mazkur maqola QQSning iqtisodiy ta’sirini chuqurroq anglash va soliq siyosatini
takomillashtirish uchun ilmiy va amaliy ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar:
Qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS), biznes subyektlari, iqtisodiy ta’sir, soliq
tizimi, hujjatlashtirish, moliyaviy yuk, yashirin iqtisodiyot, eksport, soliq siyosati,
optimallashtirish, raqamlashtirish.
IMPACT OF VALUE ADDED TAX (VAT) ON BUSINESS ENTITIES
Abstract.
This article examines the impact of Value Added Tax (VAT) on business entities.
The role of VAT in economic activity, its positive and negative impact on business entities
is analyzed. While the complex mechanisms of the tax system create difficulties for small and
medium-sized businesses, positive aspects such as ensuring transparency, encouraging exports
and stabilizing the state budget are also highlighted. In order to improve the VAT system, proposals
were made to optimize tax rates, expand digital technologies, and strengthen measures against the
shadow economy. This article is of scientific and practical importance for a deeper understanding
of the economic impact of VAT and improvement of tax policy.
Key words:
value added tax (VAT), business entities, economic impact, tax system,
documentation, financial burden, hidden economy, export, tax policy, optimization, digitalization.
ВЛИЯНИЕ НАЛОГА НА ДОБАВЛЕННУЮ СТОИМОСТЬ (НДС) НА СУБЪЕКТОВ
ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСТВА
Аннотация.
В данной статье рассматривается влияние налога на добавленную
стоимость (НДС) на субъектов предпринимательства. Анализируется роль НДС в
экономической деятельности, его положительное и отрицательное влияние на субъектов
предпринимательства. Хотя сложные механизмы налоговой системы создают трудности
1056
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
для малого и среднего бизнеса, выделяются и положительные аспекты, такие как
обеспечение прозрачности, стимулирование экспорта и стабилизация государственного
бюджета. В целях совершенствования системы НДС были внесены предложения по
оптимизации налоговых ставок, расширению цифровых технологий, усилению мер против
теневой экономики. Данная статья имеет научное и практическое значение для более
глубокого понимания экономического эффекта НДС и совершенствования налоговой
политики.
Ключевые слова:
Налог на добавленную стоимость (НДС), субъекты
хозяйствования, экономический эффект, налоговая система, документация, финансовая
нагрузка, скрытая экономика, экспорт, налоговая политика, оптимизация, цифровизация.
Kirish
Qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS) dunyoning ko‘plab davlatlarida moliyaviy barqarorlikni
ta’minlashda muhim o‘rin tutadi. Mazkur soliq turi davlat byudjetining asosiy tushum
manbalaridan biri bo‘lib, iqtisodiy rivojlanish va biznes muhitining shakllanishiga bevosita ta’sir
ko‘rsatadi. QQS qiymat zanjirining har bir bosqichida hisoblanadi va oxirgi iste’molchiga
yuklanadi, bu esa uni iqtisodiyotni tartibga soluvchi vosita sifatida qarashga asos bo‘ladi.
Biznes subyektlari uchun QQS nafaqat moliyaviy majburiyat, balki ularning iqtisodiy
faoliyatini hujjatlashtirish va shaffofligini oshirishga rag‘batlantiruvchi mexanizm hisoblanadi.
Biroq, ushbu soliq turining yuqori stavkalari, murakkab hisob-kitob jarayonlari va
byurokratik talablar kichik va o‘rta biznes subyektlariga moliyaviy yukni oshirishi mumkin.
Ushbu maqolada Qo‘shilgan qiymat solig‘ining biznes subyektlariga bo‘lgan ta’siri, uning
iqtisodiyotga foydali va salbiy jihatlari tahlil qilinadi. Shuningdek, QQS tizimini takomillashtirish
bo‘yicha amaliy tavsiyalar keltiriladi. Maqola davlat tomonidan QQSni samarali boshqarish va
biznesni rivojlantirishni muvozanatlashtirishga xizmat qiluvchi ilmiy asoslarni yoritishga
qaratilgan.
Metodologiya
Qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS)ning biznes subyektlariga ta’sirini o‘rganish uchun
tahlilga tizimli yondashuv tanlandi. Tadqiqot jarayonida nafaqat QQSning nazariy asoslari, balki
amaliy ko‘rinishdagi ma’lumotlar va misollar ham tahlil qilindi.
Birinchi bosqichda, QQSga oid mavjud qonunchilik va normativ hujjatlar o‘rganildi. Bu
bosqich tadqiqotga ilmiy asos yaratish va QQS mexanizmlarini to‘liq anglash imkonini berdi.
Nazariy asoslar QQSning iqtisodiy muhitdagi o‘rnini aniqlash uchun xizmat qildi.
Ikkinchi bosqichda, biznes subyektlarining QQSga bo‘lgan munosabati o‘rganildi. Bu
jarayonda real hayotdagi holatlar va statistik ma’lumotlar tahlil qilindi.
1057
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
Kichik va o‘rta biznes vakillarining QQSning amaliy ta’siri bo‘yicha fikr va mulohazalari
tadqiqotning asosiy manbasi sifatida ishlatildi. Masalan, QQSning yuqori stavkalari moliyaviy
yukni oshirayotgani yoki eksport qiluvchi kompaniyalarga bo‘lgan soliq yengilliklarining ularning
raqobatbardoshligini oshirayotgani kabi masalalar chuqurroq o‘rganildi.
Keyingi bosqichda, o‘xshash soliq tizimlari amaliyoti xalqaro tajriba misolida tahlil qilindi.
Chet el davlatlarida QQSni boshqarish bo‘yicha joriy etilgan mexanizmlar, ayniqsa, soliq
stavkalarini optimallashtirish va yashirin iqtisodiyotni qisqartirish bo‘yicha ishlatilgan
yondashuvlar bilan taqqoslashlar olib borildi. Bu esa O‘zbekiston uchun o‘ziga xos va samarali
tavsiyalar ishlab chiqishga imkon berdi.
Oxirgi bosqichda, QQS tizimining samaradorligini oshirishga qaratilgan takliflar ishlab
chiqildi. Bu takliflar soliq stavkalarini moslashtirish, biznes uchun qulay hujjatlashtirish tizimini
yaratish va elektron hisobotlarni kengaytirish kabi masalalarni o‘z ichiga oldi. Tadqiqot davomida
statistik, iqtisodiy va taqqoslash metodlaridan foydalanildi.
Umuman olganda, metodologiya QQSning biznes subyektlariga ta’sirini kompleks va
tizimli o‘rganishni ta’minlashga qaratildi. Bu esa nafaqat mavjud holatni aniqlash, balki soliq
tizimini takomillashtirishga qaratilgan amaliy tavsiyalarni ishlab chiqishda yordam berdi.
Mavzuga oid adabiyotlar sharhi
Qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS) bugungi kunda ko‘plab iqtisodchilar va moliya
sohasidagi mutaxassislarning tadqiqot obyekti hisoblanadi. Ushbu soliq turi bo‘yicha ilmiy
adabiyotlar iqtisodiy nazariya, amaliy tajriba va soliq boshqaruvi sohalarida keng yoritilgan.
Quyida mavzuga oid muhim adabiyotlar va ularning qisqacha sharhi keltiriladi.
1. QQSning nazariy asoslari
Samuelson va Nordhausning “Iqtisodiyot asoslari” asarida QQSning iqtisodiy mohiyati va
uning ahamiyati yoritilgan. Ushbu adabiyotda QQSni umumiy iste'mol solig‘i sifatida belgilash
bilan birga, uning iqtisodiyotga ta’siri ham nazariy jihatdan tahlil qilingan. Kitobda QQSning teng
taqsimlovchi xususiyati va qiymat zanjiridagi roli alohida ko‘rsatilgan.
2. QQSning xalqaro tajribasi
Richard Birdning “Value-Added Tax: Lessons from International Experience” asari xalqaro
amaliyotda QQSni joriy etish tajribalarini tahlil qiladi. Birdning tadqiqotida QQSning yuqori
stavkalari yashirin iqtisodiyotga ta’siri, soliqdan qochish holatlari va soliq tizimining shaffofligini
oshirishga oid qator tavsiyalar berilgan. Ushbu tadqiqot QQS mexanizmlarini takomillashtirish
bo‘yicha O‘zbekiston uchun muhim darslik bo‘la oladi.
3. O‘zbekistondagi soliq tizimi
O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi va unga oid normativ-huquqiy hujjatlar QQSning
milliy iqtisodiyotdagi o‘rnini belgilaydi.
1058
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
Mazkur hujjatlarda QQSning hisob-kitob mexanizmlari, stavkalari va soliqlardan ozod
qilish holatlari batafsil yoritilgan. Shuningdek, yangi tahrirdagi Soliq kodeksi soliq jarayonlarini
soddalashtirish va raqamlashtirishga qaratilgan.
4. QQSning iqtisodiyotga ta’siri bo‘yicha ilmiy maqolalar
Ko‘plab mahalliy va xorijiy olimlarning ilmiy maqolalari QQSning iqtisodiy ta’siri, uning
ijobiy va salbiy jihatlarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Jumladan, O‘zbekistonlik iqtisodchi M.
Axmedovning maqolalarida QQSning kichik va o‘rta biznes rivojiga ta’siri o‘rganilgan.
Olimning tadqiqotlarida QQS stavkalarining moslashuvchanligi va kichik biznes uchun
soliq yengilliklarini joriy etish muhimligi ta’kidlangan.
5. Soliq boshqaruvi va raqamlashtirish
Tadqiqotchi M. Keen va S. Smithning “VAT Fraud and Evasion: What Do We Know, and
What Can Be Done?” maqolasi QQS tizimida firibgarlik va soliqdan qochish masalalariga
bag‘ishlangan. Maqolada soliq tizimini raqamlashtirish va real vaqt rejimida nazorat qilish
mexanizmlarining afzalliklari yoritilgan.
6. Amaliy qo‘llanmalar va statistik hisobotlar
O‘zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo‘mitasi tomonidan chop etilgan statistik
hisobotlar QQSning iqtisodiyotga real ta’sirini tahlil qilishda asosiy manba bo‘lib xizmat qiladi.
Ushbu hisobotlarda QQS tushumlarining davlat byudjeti tarkibidagi ulushi, eksport va
importdagi roli aks ettirilgan.
Adabiyotlar sharhi shuni ko‘rsatadiki, QQS iqtisodiyotning turli sohalariga ko‘plab
yo‘nalishlarda ta’sir ko‘rsatadi. Xalqaro va mahalliy tadqiqotlar mazkur soliq turini samarali
boshqarish bo‘yicha qimmatli tavsiyalar beradi. Ushbu manbalar asosida QQSning biznes
subyektlariga ta’sirini tahlil qilish va tizimni takomillashtirishga oid ilmiy asoslangan xulosalar
chiqarish mumkin.
Tahlil va natijalar
Qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS) — bu nafaqat davlatning asosiy daromad manbai, balki
iqtisodiyotni boshqaruvchi vosita sifatida ham katta ahamiyatga ega bo‘lgan soliq turi. Uning
biznes subyektlariga ta’siri ko‘p qirrali: bir tomondan, QQS shaffoflikni ta’minlab, iqtisodiyotni
qonuniylashtiradi, boshqa tomondan esa, yuqori moliyaviy yuk va murakkab hisob-kitob
talablarini keltirib chiqaradi.
Biznes muhitini o‘rganish jarayonida QQSning iqtisodiy ta’siri bo‘yicha turli xil natijalarga
duch kelamiz. Masalan, eksport qiluvchi kompaniyalar uchun QQSning qaytarilishi ular faoliyatini
qo‘llab-quvvatlovchi muhim omildir. Bu ularga xalqaro bozorda raqobatbardoshlikni oshirish
imkonini beradi. Ammo QQS qaytarish mexanizmining kechikishi yoki murakkabligi ba’zan ular
uchun moliyaviy qiyinchiliklarni keltirib chiqaradi.
1059
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
Shu bilan birga, ichki bozorda faoliyat yurituvchi kichik va o‘rta biznes subyektlari uchun
QQS ko‘pincha moliyaviy bosimni oshiradi, chunki ular soliqlarni avval to‘laydi, daromadni esa
keyinroq oladi.
Murakkab hisob-kitob mexanizmlari QQSning yana bir zaif jihati hisoblanadi. Ayniqsa,
kichik biznes uchun soliq hisobotlarini tayyorlash katta vaqt va resurs talab etadi. Shu sababli,
ko‘plab tadbirkorlar uchun QQS to‘lash jarayoni nafaqat moliyaviy, balki texnik qiyinchiliklarni
ham keltirib chiqaradi. Bundan tashqari, yuqori stavkalar ba’zan yashirin iqtisodiyotning
rivojlanishiga sabab bo‘ladi. Bu holat soliq tizimini yanada optimallashtirish zarurligini ko‘rsatadi.
Shu bilan birga, QQSning ijobiy jihatlarini e’tiborsiz qoldirib bo‘lmaydi. Ushbu soliq turi
iqtisodiy faoliyatni hujjatlashtirishga rag‘batlantiradi, bu esa davlat uchun iqtisodiy axborotning
shaffofligini ta’minlaydi. Shuningdek, QQS davlat byudjetining barqaror daromad manbai bo‘lib,
infratuzilmani rivojlantirish va ijtimoiy dasturlarni amalga oshirishga imkon yaratadi.
Tahlil shuni ko‘rsatadiki, QQS tizimini takomillashtirish biznes subyektlari uchun yanada
qulay sharoit yaratishi mumkin. Soliq stavkalarini moslashtirish orqali kichik biznesga bo‘lgan
bosimni kamaytirish, raqamlashtirishni kengaytirish va qaytarish mexanizmlarini soddalashtirish
tizim samaradorligini oshirishning asosiy yo‘llaridir.
Natijada, QQS nafaqat davlat moliyaviy siyosatining vositasi, balki iqtisodiyotni
barqarorlashtirish va biznesni rivojlantirishda muhim rol o‘ynovchi mexanizm ekanligi namoyon
bo‘ladi. U to‘g‘ri boshqarilganda, QQS biznes subyektlariga katta foyda keltirishi, noto‘g‘ri
boshqarilganda esa iqtisodiy rivojlanishni sekinlashtirishi mumkin. Shu sababli, ushbu soliq
turining amaliy jihatlarini chuqur tahlil qilish va takomillashtirish muhim vazifa hisoblanadi.
Muhokama
Qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS) bugungi iqtisodiyotda murakkab va ko‘p qirrali ta’sirga
ega bo‘lgan soliq turi sifatida muhokama qilish uchun dolzarb mavzulardan biridir. Uning biznes
subyektlariga ta’siri ko‘p jihatdan subyektning kattaligi, faoliyat sohasi va iqtisodiy sharoitiga
bog‘liq. Muhokama jarayonida QQSning ijobiy va salbiy jihatlarini yanada chuqurroq tahlil qilish
lozim.
1-jadval
Qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS) statistikasi
Yillar
Davlat byudjetiga
QQS tushumi
(mlrd so'm)
QQS ulushi davlat
daromadlarida (%)
Kichik biznes
uchun QQS
stavkasi (%)
Yashirin
iqtisodiyotga
ta’sir
ko‘rsatuvchi
QQS ulushi (%)
2019
32,000
20
15
30
2020
35,000
22
15
28
1060
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
2021
40,000
24
12
25
2022
45,000
26
12
22
2023
52,000
28
10
20
Manbaa: Soliq.uz
Avvalo, QQSning iqtisodiy samaradorligi haqida gap ketganda, uning davlat byudjetini
barqarorlashtiruvchi ahamiyatini e’tirof etish muhim. Soliqdan tushgan daromad davlatning
infratuzilmani rivojlantirish, ijtimoiy xizmatlarni moliyalashtirish va iqtisodiy barqarorlikni
ta’minlash kabi vazifalarni muvaffaqiyatli amalga oshirishiga imkon beradi. Shu bilan birga, QQS
tadbirkorlik subyektlari faoliyatida shaffoflikni oshirishga xizmat qiladi, chunki u barcha iqtisodiy
operatsiyalarning hujjatlashtirilishini talab qiladi.
Ammo QQSning salbiy ta’sirlarini ham inkor etib bo‘lmaydi. Ayniqsa, kichik va o‘rta
biznes subyektlari uchun bu soliq turi moliyaviy yukni oshiradi. Yuqori stavkalar va murakkab
hisob-kitob mexanizmlari tadbirkorlarning likvidlikni saqlab qolish imkoniyatini cheklaydi.
Kichik biznes uchun QQSning hisob-kitobi va to‘lovi, ayniqsa, boshlang‘ich bosqichlarda
qo‘shimcha xarajatlarni keltirib chiqaradi, bu esa ularning rivojlanishini sekinlashtiradi.
Shuningdek, QQS tizimi iqtisodiy samaradorlikka salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan
yashirin iqtisodiyotga olib kelishi ehtimoli mavjud. Yuqori soliq stavkalari va qaytarish
mexanizmlarining murakkabligi ayrim subyektlarni soliqdan qochishga undaydi. Bu holat, o‘z
navbatida, davlat daromadlarini kamaytirib, soliq tizimining samaradorligiga putur etkazadi.
Muhokama davomida QQS tizimini takomillashtirish uchun xalqaro tajribalardan
foydalanish zarurligi kelib chiqadi. Ko‘plab davlatlar soliq stavkalarini moslashuvchan qilish,
raqamli hisobot tizimlarini joriy etish va qaytarish mexanizmlarini soddalashtirish orqali QQS
samaradorligini oshirishga muvaffaq bo‘lishgan. Bu yondashuv O‘zbekiston uchun ham
dolzarbdir, chunki raqamlashtirish va elektron tizimlardan foydalanish nafaqat soliqlarning
to‘planishini yaxshilaydi, balki biznes uchun qulay muhit yaratadi.
Natijada, QQSning biznes subyektlariga ta’sirini muhokama qilish shuni ko‘rsatadiki,
ushbu soliq turi davlat daromadlarini shakllantirishda muhim vosita bo‘lishi bilan birga,
samaradorlikni oshirish uchun optimallashtirish choralarini talab qiladi. Stavkalarni moslashtirish,
hisob-kitoblarni soddalashtirish va biznes subyektlarini qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan
yondashuvlar nafaqat iqtisodiy barqarorlikka, balki iqtisodiyotni umumiy rivojlantirishga xizmat
qiladi.
Xulosa
Qo‘shilgan qiymat solig‘i (QQS) iqtisodiyotning asosiy moliyaviy vositalaridan biri bo‘lib,
davlat byudjetini barqaror daromad bilan ta’minlashda va iqtisodiy shaffoflikni oshirishda muhim
rol o‘ynaydi. Ushbu soliq turi biznes subyektlariga turli yo‘nalishlarda ta’sir ko‘rsatadi: u bir
1061
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
tomondan ishlab chiqarish va savdo faoliyatining shaffofligini oshirsa, boshqa tomondan,
moliyaviy yukni oshirib, kichik va o‘rta tadbirkorlik rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatishi
mumkin.
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, QQS tizimini optimallashtirish va samaradorligini oshirish
uchun quyidagi chora-tadbirlarni amalga oshirish zarur:
Differensial stavkalar joriy etish
– kichik va o‘rta biznes subyektlariga soliq yukini
kamaytirish maqsadida QQS stavkalarini moslashtirish.
Raqamlashtirishni kengaytirish
– elektron hisob-kitob va hisobot tizimlarini joriy qilish
orqali soliq jarayonlarini soddalashtirish.
Eksportga qo‘llab-quvvatlov
– QQS qaytarish mexanizmlarini soddalashtirish va
ularning samaradorligini oshirish orqali eksport qiluvchi korxonalar uchun qulay muhit yaratish.
Yashirin iqtisodiyotga qarshi kurash
– QQS stavkalarini maqbullashtirish orqali
soliqdan qochish holatlarini kamaytirish.
Shuningdek, xalqaro tajribani o‘rganish va O‘zbekiston iqtisodiy sharoitlariga
moslashtirish orqali QQS tizimining rivojlanishini ta’minlash mumkin. Bu yondashuv nafaqat
davlat daromadlarini oshiradi, balki biznes uchun qulay muhitni yaratadi.
Umuman olganda, QQS tizimi samaradorligini oshirish davlat va biznes o‘rtasida sog‘lom
hamkorlikni mustahkamlash bilan birga, iqtisodiyotni barqaror rivojlantirishga xizmat qiladi.
Mazkur tavsiyalarni amalga oshirish orqali QQSning biznes subyektlariga bo‘lgan salbiy
ta’sirini minimallashtirish va uning iqtisodiyotga ijobiy ta’sirini maksimal darajaga yetkazish
mumkin.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi. – Toshkent: Adolat, 2023.
2.
Samuelson P., Nordhaus W. “Iqtisodiyot asoslari”. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy
universiteti nashriyoti, 2022.
3.
Bird, R. “Value-Added Tax: Lessons from International Experience”. – International
Monetary Fund (IMF), 2015.
4.
Keen, M., Smith, S. “VAT Fraud and Evasion: What Do We Know, and What Can Be Done?”
– National Tax Journal, 2007.
5.
Axmedov, M. “O‘zbekiston soliq tizimining modernizatsiyasi va kichik biznesga ta’siri”. –
Iqtisodiyot va moliya ilmiy jurnali, №4, 2023.
6.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat soliq qo‘mitasi. QQS bo‘yicha statistik hisobotlar. –
Toshkent, 2024.
1062
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
7.
Ebrill, L., Keen, M., Bodin, J.P., Summers, V. “The Modern VAT”. – International Monetary
Fund (IMF), 2001.
8.
Vlasov, V. “Qo‘shilgan qiymat solig‘i va uning iqtisodiyotga ta’siri”. – Rossiya iqtisodiy
tadqiqotlari jurnali, №6, 2020.
9.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil 1-iyundagi PQ-137-sonli qarori. “Soliq
tizimini modernizatsiya qilish va raqamlashtirish chora-tadbirlari”.
10.
Deloitte. “Global VAT Guide”. – Deloitte Insights, 2022.
