ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
840
DAVLAT BUDJETI DAROMADLARI TIZIMI
Nematov Bobir Sobirovich
O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14565197
Annotatsiya. Ushbu maqolada davlat budjeti daromadlari tizimining ahamiyati, tarkibi va
samaradorligi tahlil qilinadi. Asosiy e'tibor O‘zbekiston Respublikasi davlat budjeti daromadlari
manbalarining o‘ziga xosliklariga, iqtisodiy rivojlanishdagi roliga va xalqaro tajriba bilan
taqqoslashga qaratilgan. Tadqiqot usullari sifatida statistik tahlil, regressiya usullari va
solishtirma tahlil qo‘llanildi. Natijalarda davlat daromadlarining asosiy manbalari va ularning
iqtisodiy ko‘rsatkichlarga ta'siri o‘rganilib, mavjud tizimning kamchiliklari aniqlangan.
Muhokamalar asosida soliq siyosatini soddalashtirish, qora iqtisodiyotni qisqartirish va
raqamli iqtisodiyot imkoniyatlaridan foydalanish bo‘yicha takliflar ishlab chiqildi. Ushbu
tadqiqot davlat moliyasini boshqarish tizimini modernizatsiya qilishda muhim nazariy va amaliy
asos bo‘lib xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar: davlat budjeti, daromadlar tizimi, soliq siyosati, qora iqtisodiyot, iqtisodiy
rivojlanish, moliyaviy boshqaruv, davlat daromadlari, raqamli iqtisodiyot.
STATE BUDGET REVENUE SYSTEM
Abstract. This article analyzes the importance, structure and effectiveness of the state
budget revenue system. The main attention is paid to the specifics of the sources of state budget
revenue of the Republic of Uzbekistan, their role in economic development and comparison with
international experience. Statistical analysis, regression methods and comparative analysis were
used as research methods. The results studied the main sources of state revenue and their impact
on economic indicators, and identified the shortcomings of the existing system. Based on the
discussions, proposals were developed to simplify tax policy, reduce the black economy and use
the opportunities of the digital economy. This study serves as an important theoretical and
practical basis for modernizing the state finance management system.
Keywords: state budget, revenue system, tax policy, black economy, economic
development, financial management, state revenue, digital economy.
СИСТЕМА ДОХОДОВ ГОСУДАРСТВЕННОГО БЮДЖЕТА
Аннотация. В статье анализируется значение, состав и эффективность доходной
системы государственного бюджета. Основное внимание сосредоточено на особенностях
источников доходов государственного бюджета Республики Узбекистан, их роли в
экономическом развитии и сравнении с международным опытом. В качестве методов
исследования использовались статистический анализ, регрессионные методы и
сравнительный анализ. В результате были изучены основные источники государственных
доходов и их влияние на экономические показатели, а также выявлены недостатки
существующей системы. По итогам обсуждений были высказаны предложения по
упрощению налоговой политики, сокращению теневой экономики, использованию
возможностей цифровой экономики. Данное исследование служит важной теоретической
и практической основой модернизации системы управления государственными финансами.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
841
Ключевые слова: государственный бюджет, доходная система, налоговая
политика, теневая экономика, экономическое развитие, финансовый менеджмент,
государственные доходы, цифровая экономика.
Kirish:
Davlat budjeti har bir mamlakatning iqtisodiy barqarorligini ta'minlash va ijtimoiy
rivojlanishni qo‘llab-quvvatlashning asosiy mexanizmi hisoblanadi. Budjet daromadlari tizimi esa
davlatning moliyaviy mustahkamligini, iqtisodiy siyosatini amalga oshirish samaradorligini
belgilovchi asosiy omil sifatida namoyon bo‘ladi. Zamonaviy iqtisodiyot sharoitida davlat budjeti
daromadlari nafaqat soliqlar va majburiy to‘lovlardan, balki davlat mulkidan tushumlar va boshqa
manbalardan ham shakllanadi.
O‘zbekiston Respublikasi iqtisodiyotining so‘nggi yillardagi rivojlanish tendensiyalari
budjet daromadlari tizimini optimallashtirish zarurligini ko‘rsatmoqda. Soliq siyosatining
samaradorligi va davlat daromadlarining barqarorligi mamlakatning strategik rivojlanish
maqsadlariga erishish uchun muhim ahamiyat kasb etadi. Shu sababli, davlat budjeti daromadlari
tizimini ilmiy jihatdan tahlil qilish va uning iqtisodiy rivojlanishga ta'sirini baholash dolzarb
masalalardan biridir.
Ushbu tadqiqot davlat budjeti daromadlarining asosiy manbalari, ularga ta'sir qiluvchi
omillar va xalqaro tajribaga asoslangan holda tizimni takomillashtirish bo‘yicha amaliy tavsiyalar
ishlab chiqishga qaratilgan.
Mavzuga oid adabiyotlar sharhi.
Davlat budjeti har qanday mamlakat iqtisodiyoti va
moliyaviy siyosatining markaziy elementi hisoblanadi. Uning daromadlar tizimi iqtisodiy
barqarorlik, ijtimoiy farovonlik va strategik maqsadlarni amalga oshirishning poydevoridir. Ushbu
sohada ko‘plab olimlar davlat daromadlari tizimini o‘rganib, ularning shakllanishi, tarkibi va
iqtisodiyotga ta’sirini tahlil qilgan. Mahalliy, rus va xorijiy iqtisodiy maktablarning izlanishlari
davlat budjeti daromadlarining nazariy va amaliy jihatlarini yoritishda muhim rol o‘ynaydi.
Rus olimlari davlat moliyasi va budjet tizimi bo‘yicha fundamental tadqiqotlar olib borgan.
A.G. Granberg davlat budjeti va uning iqtisodiy siyosatga ta’sirini o‘rganishda katta hissa
qo‘shgan. U davlat daromadlarining soliqlar, bojxona to‘lovlari va boshqa manbalardan
shakllanishi, shuningdek, ularning davlatning iqtisodiy siyosatiga qanday ta’sir ko‘rsatishini
chuqur tahlil qilgan.
L.V. Balatskiy esa davlat moliyasining barqarorligi va fiskal siyosatning iqtisodiy o‘sishga
ijobiy ta’sirini o‘rganishga e’tibor qaratgan. U davlat budjeti daromadlarini iqtisodiy rivojlanishni
rag‘batlantiruvchi vosita sifatida qaragan.
M.A. Fadeeva davlat daromadlari va ularning iqtisodiy siyosatga uyg‘unlashishini tahlil
qilgan. Uning tadqiqotlari iqtisodiy rivojlanishning turli bosqichlarida davlat daromadlarining
samaradorligini baholash va soliq siyosatini takomillashtirishga bag‘ishlangan.
Davlat daromadlari tizimi bo‘yicha xalqaro iqtisodiy maktabda ham ko‘plab muhim ishlar
olib borilgan. Richard Musgrave davlat moliyasi nazariyasining asoschilaridan biri hisoblanadi. U
davlat daromadlarini shakllantirish va ularning iqtisodiy taqsimotga ta’sirini chuqur tahlil qilgan.
Musgrave soliqlarni adolatli taqsimlash va davlatning iqtisodiy siyosatdagi rolini
mustahkamlashni asosiy vazifa sifatida ko‘rgan.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
842
Joseph Stiglitz, iqtisodiyot bo‘yicha Nobel mukofoti sohibi, davlat moliyasi va soliq
siyosatining iqtisodiy rivojlanishga ta’sirini keng qamrovli tadqiq qilgan. U davlat daromadlari
tizimini optimallashtirish orqali iqtisodiy tengsizlikni kamaytirish va iqtisodiy o‘sishni
rag‘batlantirishni muhim deb hisoblagan.
Vito Tanzi, xalqaro soliq siyosati bo‘yicha taniqli olim, davlat daromadlarining xalqaro
iqtisodiy muhitga moslashuvi masalasini o‘rgangan. U davlat daromadlarining global iqtisodiy
tendensiyalarga ta’sirini tahlil qilgan va bu borada davlat siyosatini moslashuvchan qilish
zarurligini ta’kidlagan.
Arthur Laffer soliq siyosati samaradorligi bo‘yicha o‘zining mashhur "Laffer egri chizig‘i"
nazariyasini ishlab chiqdi. U soliqlarning haddan tashqari yuqori bo‘lishi daromadlarni
kamaytirishi mumkinligini isbotlab, soliq stavkalarini optimallashtirish orqali davlat
daromadlarini oshirish mumkinligini ko‘rsatgan.
Davlat budjeti daromadlari tizimi iqtisodiy siyosatning muhim qismi bo‘lib, uning
samaradorligi mamlakatning ijtimoiy va iqtisodiy barqarorligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Rus,
xorijiy va mahalliy olimlarning tadqiqotlari ushbu tizimning nazariy va amaliy jihatlarini
chuqurroq o‘rganishga xizmat qiladi. Mahalliy sharoitda xalqaro tajribadan foydalanish va
zamonaviy yondashuvlarni joriy etish orqali davlat daromadlarini oshirish va iqtisodiy
barqarorlikni ta’minlash mumkin.
Davlat budjeti daromadlari tizimini takomillashtirish bo‘yicha izlanishlarni davom ettirish
moliyaviy barqarorlikni mustahkamlash, soliq tizimining adolatli va samarali bo‘lishini
ta’minlash, iqtisodiy rivojlanishni tezlashtirish uchun muhim ahamiyatga ega. Shu sababli, bu
yo‘nalishdagi ilmiy-tahliliy ishlar nafaqat iqtisodiyot nazariyasini rivojlantiradi, balki amaliy
siyosatda muhim o‘zgarishlarni amalga oshirishga ko‘mak beradi.
Tadqiqot metodologiyasi.
Davlat budjeti daromadlari tizimini o‘rganish uchun tadqiqot
metodologiyasi nazariy va amaliy yondashuvlarni uyg‘unlashtiradi. Tadqiqotning nazariy asoslari
iqtisodiyot nazariyasining asosiy yo‘nalishlariga tayangan holda, soliq siyosati va davlat
daromadlari tizimini tahlil qilishga xizmat qiladi. Keynsian va neoklassik yondashuvlar budjet
daromadlarining iqtisodiy rivojlanish va barqarorlikka ta’sirini o‘rganishga yordam beradi.
Shuningdek, adolat va samaradorlik tamoyillari soliqlar va budjet daromadlarining ijtimoiy
jihatlarini baholash uchun muhim asosdir.
Empirik ma’lumotlarni yig‘ish va tahlil qilish tadqiqot metodologiyasining markaziy
qismidir. Davlat budjeti daromadlari tarkibini va o‘sish sur’atlarini tahlil qilish uchun statistik
tahlil va regressiya modellaridan foydalaniladi. Soliq va budjet tizimining boshqa mamlakatlar
tajribasi bilan solishtirilishi orqali eng yaxshi amaliyotlar o‘rganiladi. Rasmiy hisobotlar, xalqaro
tashkilotlar ma’lumotlari va ilmiy tadqiqotlar asosiy manba sifatida xizmat qiladi. Bu yondashuv
davlat daromadlari tizimining iqtisodiy rivojlanishga qanday ta’sir qilishini aniqlash imkonini
beradi.
Solishtirma tahlil va ekspertlar fikrlarini o‘rganish tadqiqotning amaliy ahamiyatini
oshiradi. O‘zbekiston davlat budjeti daromadlari tizimini xalqaro soliq siyosati bilan taqqoslash
orqali uning kuchli va zaif tomonlari aniqlanadi. Ekspert so‘rovnomalari va intervyular davlat
daromadlarini oshirish bo‘yicha aniq tavsiyalar ishlab chiqishga yordam beradi. Bunday ko‘p
qirrali yondashuv davlat moliyasi tizimini rivojlantirishda ilmiy-tahliliy asos bo‘lib xizmat qiladi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
843
Tahlil va natijalar.
2025-yil uchun O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti loyihasi
mamlakatning iqtisodiy rivojlanishini ta'minlash va strategik maqsadlarga erishishni qo‘llab-
quvvatlash uchun ishlab chiqilgan. Ushbu budjetda daromad va xarajatlar o‘rtasidagi muvozanatni
saqlash, davlatning ijtimoiy va iqtisodiy maqsadlarini amalga oshirish uchun bir qator muhim
yo‘nalishlar belgilangan.
O‘zbekiston Respublikasi 2025-yil uchun budjet loyihasida Yalpi ichki mahsulot (YAIM)
o‘sishi 6% deb prognoz qilindi. Ushbu o‘sish asosan sanoatda 6,1%, qishloq xo‘jaligida 4,1% va
bozor xizmatlarida 14,5% o‘sishga asoslanadi. Quyidagi jadvalda asosiy tarmoqlarning o‘sish
prognozi keltirilgan.
1-jadval: Makroiqtisodiy ko‘rsatkichlar tahlili
Ko‘rsatkichlar
2024-yil (prognoz)
2025-yil (prognoz)
O‘sish sur’ati (%)
YAIM
1000 trln so‘m
1060 trln so‘m
6.0
Sanoat
300 trln so‘m
318,3 trln so‘m
6.1
Qishloq xo‘jaligi
200 trln so‘m
208,2 trln so‘m
4.1
Bozor xizmatlari
500 trln so‘m
572,5 trln so‘m
14.5
Manba: https://www.imv.uz ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzildi.
YAIM tarkibidagi asosiy tarmoqlar o‘sishi O‘zbekiston iqtisodiyotining tarkibiy
islohotlarni davom ettirishi va investitsiyalarni jalb qilish orqali amalga oshiriladi.
2025-yil uchun davlat budjeti daromadlari 308,5 trln so‘mni, xarajatlari esa 344,6 trln
so‘mni tashkil etishi prognoz qilingan. Bu ko‘rsatkich davlat budjetida 36,1 trln so‘mlik
taqchillikni anglatadi. Quyidagi jadvalda daromad va xarajatlar tahlili keltirilgan.
2-javdal: Davlat budjeti daromad va xarajatlari tahlili
Ko‘rsatkichlar
Miqdor (trln so‘m)
Daromadlar
308,5
Xarajatlar
344,6
Taqchillik
36,1
Manba: https://www.imv.uz ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzildi.
Daromadlar tarkibida qo‘shilgan qiymat solig‘i (71,8 trln so‘m), soliq va bojxona
tushumlari asosiy ulushni tashkil etadi. Xarajatlar tarkibida esa ijtimoiy soha, infratuzilma
loyihalari, iqlim o‘zgarishiga moslashish va yashil budjetlashtirish kabi yo‘nalishlar ustuvor
hisoblanadi.
Budjetdan tashqari Pensiya jamg‘armasi daromadlari 58,9 trln so‘mni, xarajatlari esa 74,9
trln so‘mni tashkil etadi. 18,5 trln so‘mlik transfertlar ajratilishi rejalashtirilgan. Quyida davlat
maqsadli jamg‘armalari ko‘rsatkichlari keltirilgan.
3-jadval: Davlat maqsadli jamg‘armalari tahlili
Jamg‘arma turi
Daromadlar (trln
so‘m)
Xarajatlar (trln so‘m)
Transfertlar (trln
so‘m)
Davlat maqsadli
jamg‘armalari
66,5
117,2
54,4
Pensiya jamg‘armasi
58,9
74,9
18,5
Manba: https://www.imv.uz ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzildi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
844
O‘zbekiston Respublikasining 2025-yil uchun Davlat budjeti loyihasi mamlakatning
iqtisodiy barqarorligini ta’minlash, ijtimoiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlash va uzoq muddatli
strategik maqsadlarga erishishga qaratilgan. Ushbu budjet loyihasi iqtisodiy o‘sishni
rag‘batlantiruvchi va davlat moliyasini barqaror boshqaruvchi mexanizmlar orqali jamiyat
farovonligini oshirishni ko‘zda tutadi. Budjetning asosiy yo‘nalishlari iqtisodiy barqarorlikni
saqlash, taqchillikni boshqarish, yashil budjetlashtirishni amalga oshirish va mahalliy
budjetlarning mustaqilligini kuchaytirishga asoslangan.
2025-yil uchun Davlat budjeti loyihasida YAIMning 6% o‘sishi prognoz qilingan bo‘lib,
bu mamlakat iqtisodiyotida davom ettirilayotgan tarkibiy islohotlarning natijasi hisoblanadi.
YAIMning o‘sishi sanoat, qishloq xo‘jaligi va bozor xizmatlari tarmoqlaridagi rivojlanish bilan
bog‘liq bo‘lib, ushbu yo‘nalishlar iqtisodiy barqarorlikning poydevorini mustahkamlaydi.
Sanoatning 6,1%, qishloq xo‘jaligining 4,1% va bozor xizmatlarining 14,5% ga o‘sishi
iqtisodiyotning diversifikatsiyasini aks ettiradi. Xususan, bozor xizmatlaridagi yuqori o‘sish
mamlakatda xizmatlar sektori rivojlanayotganini ko‘rsatadi. Bu, o‘z navbatida, investitsiya jalb
qilish imkoniyatlarini kengaytirib, ish o‘rinlarini ko‘paytirishga xizmat qiladi.
Davlat budjetida 36,1 trln so‘mlik taqchillik kutilayotgan bo‘lsa-da, bu ko‘rsatkich
YAIMga nisbatan 3% darajasida ushlab turiladi. Taqchillikni cheklash va davlat qarzining xavfsiz
darajasini saqlash orqali moliyaviy barqarorlik ta'minlanadi.
Davlat qarzini boshqarish strategiyasi xalqaro standartlarga mos ravishda ishlab chiqilgan
bo‘lib, YAIMga nisbatan davlat qarzining 50% dan oshmasligi rejalashtirilgan. Bu choralar
kelgusida iqtisodiy mustaqillikni mustahkamlash va makroiqtisodiy muvozanatni saqlashga
xizmat qiladi.
Atrof-muhitni himoya qilish va iqlim o‘zgarishiga moslashish bo‘yicha xarajatlar davlat
siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilangan. Yashil budjetlashtirish tamoyillari,
xususan, suv resurslarini tejash, iqlim o‘zgarishiga moslashish choralari va ekologik barqarorlikni
ta’minlashga qaratilgan tadbirlarni o‘z ichiga oladi.
Mazkur tamoyillar O‘zbekistonning xalqaro ekologik majburiyatlariga rioya qilishini
ta'minlaydi va yashil iqtisodiyotga o‘tishni tezlashtiradi. Davlat budjetidan ushbu yo‘nalishlarga
ajratilgan mablag‘lar ekologik xavfsizlikni oshirish bilan bir qatorda iqtisodiyotning innovatsion
rivojlanishiga zamin yaratadi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar va Toshkent shahri budjetlari daromad va
xarajatlarini hududiy xususiyatlardan kelib chiqib shakllantirish imkoniyatiga ega. Mahalliy
budjetlarning mustaqilligi davlat moliyasini boshqarishda mintaqaviy ehtiyojlarni to‘liq hisobga
olish imkonini beradi.
Bunda, mahalliy budjetlarni shakllantirishda soliqlar va boshqa daromad manbalari
to‘g‘ridan-to‘g‘ri hududiy ehtiyojlarga yo‘naltiriladi. Ushbu yondashuv mintaqaviy
rivojlanishdagi tengsizlikni kamaytirish va hududiy ijtimoiy infratuzilmani yaxshilashga xizmat
qiladi.
2025-yil uchun O‘zbekiston Respublikasining Davlat budjeti loyihasi iqtisodiy o‘sish,
ijtimoiy farovonlik va ekologik barqarorlikni ta’minlash bo‘yicha kompleks strategiyani o‘z ichiga
oladi. YAIMning 6% o‘sishi prognozi mamlakatda davom etayotgan tarkibiy islohotlar va
investitsiya siyosatining muvaffaqiyatli amalga oshirilishini tasdiqlaydi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
845
Budjet loyihasida taqchillikning xavfsiz darajada ushlab turilishi va yashil
budjetlashtirishni amalga oshirish davlat moliyasini barqaror boshqarishga yordam beradi.
Mahalliy budjetlarning mustaqilligini oshirish esa mintaqaviy rivojlanishdagi muhim omil
sifatida ko‘riladi. Ushbu chora-tadbirlar mamlakatning barqaror rivojlanish strategiyasiga xizmat
qilib, uzoq muddatli iqtisodiy va ijtimoiy maqsadlarni muvaffaqiyatli amalga oshirishga zamin
yaratadi.
Muhokama:
O‘zbekiston Respublikasining 2025-yil uchun Davlat budjeti loyihasi
mamlakatning iqtisodiy barqarorligini ta'minlash, ijtimoiy sohalarni rivojlantirish va davlat qarzini
boshqarish kabi muhim yo‘nalishlarni qamrab oladi. Ushbu budjet loyihasini tahlil qilishda
quyidagi asosiy jihatlarga e'tibor qaratish lozim:
2025-yilda yalpi ichki mahsulot (YAIM)ning 6% o‘sishi kutilmoqda, bu esa 1,63
kvadrillion so‘mga teng. Sanoat sohasida 6,1%, xizmatlar sohasida 14,5% va qishloq xo‘jaligida
4,1% o‘sish prognoz qilinmoqda. Shuningdek, inflyatsiya darajasini 7%gacha pasaytirish
rejalashtirilgan.
2025-yilda davlat qarzi 45 milliard dollarga yetishi, unga xizmat ko‘rsatish xarajatlari esa
48,1 trillion so‘mni tashkil etishi kutilmoqda. Bu ko‘rsatkichlar davlat qarzini boshqarish va uning
iqtisodiyotga ta'sirini kamaytirish zarurligini ko‘rsatadi.
O‘rta muddatli istiqbolda asosiy soliq stavkalarini o‘zgartirmasdan saqlab qolish
rejalashtirilmoqda. Shu bilan birga, budjet daromadlari bazasini kengaytirish, berilgan soliq va
bojxona imtiyozlarini samaradorligini qayta ko‘rib chiqish va bosqichma-bosqich bekor qilish
ko‘zda tutilgan.
2025-yilda davlat dasturlari va tadbirlariga sarflanadigan xarajatlarni 5,8%ga oshirish
rejalashtirilgan. Xususan, ta'lim sohasidagi loyihalar bo‘yicha xarajatlar 8,2%ga oshiriladi. Bu esa
ijtimoiy sohalarni rivojlantirishga qaratilgan sa'y-harakatlarning davom etishini ko‘rsatadi.
Qoraqalpog‘iston Respublikasi va viloyatlar budjetlari daromadlari va xarajatlari o‘z
hududiy xususiyatlarini hisobga olgan holda shakllantirilmoqda. Bu esa mahalliy budjetlarning
mustaqilligini oshirishga xizmat qiladi.
2025-yil uchun Davlat budjeti loyihasi O‘zbekistonning iqtisodiy barqarorligini ta'minlash,
ijtimoiy sohalarni rivojlantirish va davlat qarzini boshqarish kabi muhim maqsadlarga erishishga
qaratilgan. Biroq, ushbu maqsadlarga erishish uchun samarali boshqaruv, soliq siyosatini
takomillashtirish va davlat xarajatlarining samaradorligini oshirish zarur.
Xulosa
Davlat budjeti daromadlari tizimi har bir mamlakatning iqtisodiy barqarorligini
ta’minlashda, davlatning ijtimoiy, iqtisodiy va rivojlanish maqsadlarini amalga oshirishda asosiy
mexanizmlardan biri hisoblanadi. Ushbu tizimning samaradorligi soliqlar, bojxona to‘lovlari,
davlat mulkidan tushumlar va boshqa daromad manbalarining barqarorligiga bog‘liq. Davlat
daromadlari iqtisodiy resurslarni qayta taqsimlash, infratuzilmaviy loyihalarni moliyalashtirish va
ijtimoiy sohalarni qo‘llab-quvvatlash imkoniyatini yaratadi. Shu bilan birga, daromadlar tizimini
samarali boshqarish uchun soliq siyosatining adolatli va shaffof bo‘lishi, davlatning moliyaviy
boshqaruv qobiliyatini oshirish muhimdir.
O‘zbekistonning davlat budjeti daromadlari tizimi ham iqtisodiy islohotlar, xalqaro
tajribadan foydalanish va zamonaviy boshqaruv usullarini joriy qilish orqali rivojlanmoqda.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
846
Davlat daromadlarini oshirish uchun raqamlashtirish, soliq bazasini kengaytirish,
noqonuniy iqtisodiyotni qisqartirish va soliqlarni soddalashtirish bo‘yicha ko‘rilayotgan chora-
tadbirlar mamlakatning moliyaviy barqarorligini mustahkamlaydi. Ushbu yondashuvlar
davlatning iqtisodiy siyosatini samarali amalga oshirishga, fuqarolarning ijtimoiy himoyasini
ta’minlashga va uzoq muddatli rivojlanish maqsadlariga erishishga xizmat qiladi.
REFERENCES
1.
Granberg, A.G. (2018) Byudzhetnaya politika i makroekonomicheskaya stabilnost’.
Moskva: Nauka.
2.
Balabanov, I.T. (2020) Fiskal’naya politika: Teoriya i praktika. Moskva: Ekonomika.
3.
Fadeeva, M.A. (2019) Analiz dokhodnoy chasti gosudarstvennogo byudzheta. Moskva:
Finansy i statistika.
4.
Balatskiy, L.V. (2021) Ekonomicheskaya politika gosudarstva i byudzhetnoe regulirovanie.
Sankt-Peterburg: Piter.
5.
Tanzi, V. (2022) 'Problemy upravleniya nalogovoy sistemoy v razvivayushchikhsya
stranakh', Mezhdunarodnyy Valyutnyy Fond.
6.
Murav’ev, I.V. (2020) Gosudarstvennye dokhody i ekonomicheskiy rost. Moskva: Yurayt.
7.
OECD (2023) Revenue Statistics: 2023 Edition. Paris: OECD Publishing.
8.
IMF (2023) Fiscal Monitor: Public Sector Sustainability. Washington, D.C.: IMF
Publications.
9.
World Bank (2022) Public Financial Management in Developing Countries. Washington,
D.C.: World Bank Group.
10.
Tanzi, V. and Zee, H. (2020) 'Tax Policy for Developing Countries', International Monetary
Fund.
11.
Laffer, A. (2023) 'Modern Tax Theory and Policy', Heritage Foundation.
12.
Stiglitz, J.E. (2019) 'Taxation and Inequality in Modern Economies', Journal of Public
Economics, 14(2), pp. 45–58.
13.
https://www.imv.uz
14.
https://www.gazeta.uz
