1222
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
MAHALLIY DAVLAT HOKIMIYATI ORGANLARI QARORLAR QABUL QILISHDA
E-QAROR ELEKTRON TIZIMINING O‘RNI
Aliqulov Komiljon Urol o‘g‘li
O’zbekiston Respublikasi IIV Surxondaryo akademik litseyi huquq fani o’qituvchisi.
94-462-57-73
https://doi.org/10.5281/zenodo.14562641
Annotatsiya
. Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida Mahalliy davlat hokimiyati
organlari qaror qabul qilish jarayoni, qaror qabul qilishda E-qaror electron tizimining ahamiyati,
shuningdek, uning afzalliklari yoritib berilgan.
Kalit so'zlar
: Mahalliy davlat hokimiyati, E-qaror elektron tizimi, ekspertiza, Tartibga
solish gilotinasi, mahalliy davlat hokimiyati qarorlari, “Elektron hukumat”.
THE ROLE OF THE E-DECISION ELECTRONIC SYSTEM IN DECISION-MAKING
BY LOCAL GOVERNMENT BODIES
Abstract.
This article discusses the decision-making process of local government bodies in
the Republic of Uzbekistan, the importance of the E-decision electronic system in decision-making,
as well as its advantages.
Keywords:
Local government, E-decision electronic system, expertise, Regulatory
guillotine, local government decisions, “Electronic government”.
МЕСТО ЭЛЕКТРОННОЙ СИСТЕМЫ «Е-РЕШЕНИЕ» В ПРИНЯТИИ РЕШЕНИЙ
ОРГАНАМИ МЕСТНОГО ГОСУДАРСТВЕННОГО УПРАВЛЕНИЯ
Аннотация.
В данной статье описан процесс принятия решений органами
местного самоуправления в Республике Узбекистан, значение электронной системы
принятия решений, а также ее преимущества.
Ключевые слова:
местный государственный орган, электронная система «Е-
решение», экспертиза, Регуляторная гильотина, решения местного государственного
органа, «Электронное правительство».
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning “Bugungi kunda jamiyat
hayotidagi mavjud muammolarni samarali yechish, keng ko‘lamli islohotlarni izchil davom
1
ettirish zarurati davlat boshqaruvi sohasida mutlaqo yangi tizim yaratishni taqozo etmoqda” degan
1
O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh.M.Mirziyoevning 2020-yil 29-dekabr kuni Oliy Majlisga murojaatnomasi.
https://president.uz/uz/lists/view/4057
2. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 15-martdagi PQ-5025-son “Tartibga solish ta'sirini baholash
tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to'g'risida” qarori.
1223
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
fikrlari asosida ijro hokimiyati organlarida samarali qarorlar qabul qilish tizimini tatbiq etish
borasida bir qancha vazifalar belgilangan edi:
1) Mahalliy davlat hokimiyati organlarida “Elektron hukumat” tizimini joriy etish orqali
boshqaruv qarorlarini qabul qilishning zamonaviy texnologiyalarini joriy etish;
2) Mahalliy davlat hokimiyati organlarida qaror qabul qilish jarayonini tizimlashtirish;
3) Mahalliy davlat hokimiyati organlarida boshqaruv qarorlari samaradorligini baholashda
jamoatchilik nazorati tizimini joriy etish.
Qaror qabul qilish jarayonini ta'minlash, ya'ni aynan, kerakli axborotni kerakli vaqtda va
kerakli joyga taqdim etish - raqamlashtirish tizimining asosiy vazifalaridan biridir. Shu bois ham
qaror mohiyati, uni qabul qilish jarayoni, qaror qabul qilishning barbod bo‘lishi tashkilotning
axborot tizimi faoliyatiga, u yerda qo‘llaniladigan texnologiyaga sezilarli ta'sir qiladi va hatto
axborot tizimining butun boshli sinfi qaror qabul qilish tizimini shakllantirish zaruriyatini keltirib
chiqaradi
2
.
Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, rahbar intellektual ish uchun o‘z ish vaqtining 29%ni sarflar
ekan, qolgan qismidan esa (71%) samarasiz foydalanadi. Boshqaruv qarorini qabul qilish uchun
katta hajmdagi qayta ishlash natijasi bo‘lgan axborot zarur. O‘sib kelayotgan axborot oqimi tufayli
va murakkab boshqaruv mexanizmining elementi sifatida muassasa xodimining strategik
qarorlarni tayyorlash va qabul qilishga vaqti qolmaydi.
Bunda ish yuritishda innovatsiyalarni joriy etishning asosiy uch qoidasini taklif etilishi
mumkin. Topshiriqni kim, qachon, qayerda bajarishi, axborotlarni qanday qilib to'plash va
umumlashtirish masalalariga aniqlik kiritadi:
1.Topshiriqlarning ijrosi emas, natijasini ta'minlash lozim. Buning uchun jarayon alohida
ixtisoslashgan topshiriqlarga ajaratilmasdan, alohida shaxs yoki guruh tomonidan amalga
oshirilishini ta'minlash kerak.
2.Jarayonni takomillashtirish uning ijrochilari tomonidan amalga oshirilishi lozim.
Natijada topshiriq jarayonga va uning maqsadiga bevosita aloqador bo‘lgan xodimlar
tomonidan amalga oshiriladi.
3. Axborotni qayta ishlash natijalarini axborot to‘plangan jarayonga joriy etish kerak, ya'ni
axborot to‘plagan xodimlar uni o‘zi qayta ishlashi kerak.
Mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan qabul qilinadigan normativ-huquqiy
hujjatlar loyihalarini tayyorlashda hanuzgacha ko‘plab xatoliklarga yo‘l qoʼyilishi kuzatilmoqda.
Bu esa oʼz navbatida loyiha ishlab chiquvchilarning ortiqcha sarson boʼlishi, qoʼshimcha hujjat
aylanishiga va ortiqcha vaqt sarf qilinishiga sabab bo‘lmoqda.
2
Davlat
hokimiyati
organlarida
strategik
qarorlari
qabul
qilishda
axborot
tizimlarini-qo‘llash.
1224
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
Mazkur muammolar qarorlarning qabul qilinish jarayoniga nisbatan sodda va qulay
yondashuvni taqozo etardi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 13-dekabrdagi PQ-
4551-son “Konstitutsiya va qonun ustuvorligini taminlash, bu borada jamoatchilik nazoratini
kuchaytirish hamda jamiyatda huquqiy madaniyatni yuksaltirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-
tadbirlar to‘g‘risidagi qarori”da mahalliy davlat hokimiyati faoliyatining ochiqligini taminlash
bo‘yicha bir qancha vazifalar belgilandi. Unga ko‘ra:
hokimliklar faoliyatining ochiqligini taminlash maqsadida zamonaviy axborot
texnologiyalarini keng joriy etish;
mahalliy hokimliklar tomonidan fuqarolar va tadbirkorlik faoliyatiga taalluqli barcha
hujjatlarni tayyorlash, qabul qilish, ro‘yxatdan o‘tkazish, ularga takrorlanmaydigan maxsus raqam
berish va avtomatik tarzda elon qilishni nazarda tutuvchi avtomatlashtirilgan axborot tizimini
ishlab chiqish;
jismoniy va yuridik shaxslarga yer ajratish haqidagi hujjatlar qabul qilinganidan keyin bir
kun muddatda tegishli hokimliklarning rasmiy veb-saytlarida e’lon qilib borish tartibini joriy
qilish
3
.
Ushbu qarorning ijrosini taminlash va noqonuniy hujjatlar qabul qilinishining oldini olish,
hokimliklar faoliyati ochiq va oshkoraligini ta'minlash, sohaga zamonaviy axborot
kommunikatsiya texnologiyalarini joriy etish maqsadida Vazirlar Mahkamasi tomonidan 2020-yil
14-aprelda 218-son “Mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan qabul qilinadigan
qarorlarni ishlab chiqish, kelishish va ro‘yxatdan o‘tkazishning yagona elektron tizimini joriy etish
chora-tadbirlari to‘g’risida”gi qarori qabul qilindi.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi 22.06.2021-yildagi “Mahalliy davlat
hokimiyati organlari faoliyatiga “E-qaror” elektron tizimini joriy etish chora-tadbirlari
toʻg’risida”gi 390-son qarorni qabul qildi.
Ushbu qaror asosida 2021-yil 1-iyuldan boshlab respublikaning barcha darajadagi
mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlarida “E-qaror” elektron tizimi joriy etildi. Ushbu qarorga
muvofiq 1-iyuldan boshlab quyidagi qoidalar o‘rnatildi:
• barcha mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlari va farmoyishlari, shu jumladan,
xizmat doirasida foydalanish uchun moʻljallangan qarorlari va farmoyishlarini ishlab chiqish,
kelishish, qabul qilish, roʻyxatga olish va e’lon qilish “E-qaror” elektron tizimi orqali amalga
oshirilishi;
3
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Konstitutsiya va qonun ustuvorligini taminlash, bu borada jamoatchilik
nazoratini kuchaytirish hamda jamiyatda huquqiy madaniyatni yuksaltirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar
to‘g‘risida”gi qarori //Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 14.12.2019-y., 07/19/4551/4162-son
1225
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
• “E-qaror” elektron tizimini chetlab oʻtgan holda mahalliy davlat hokimiyati organlarining
tegishli qarorlari va farmoyishlarini qabul qilishga yoʻl qoʻyilmaydi
4
. Bunday hujjatlar yuridik
kuchga ega emas hamda u qabul qilingan paytdan etiboran hech qanday huquqiy oqibatlarni
keltirib chiqarmasligi;
• mahalliy davlat hokimiyati organlari qarorlarining tartibga solish ta’sirini baholash “E-
qaror” elektron tizimidan foydalangan holda amalga oshirilishi.
Ushbu qarorda quyidagilar tasdiqlandi:
• Mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlari va farmoyishlarini "E-qaror" elektron
tizimi orqali ishlab chiqish, kelishish, qabul qilish , roʻyxatga olish va e’lon qilish tartibi
toʻgʻrisidagi nizom;
• Mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan qabul qilinadigan normativ-huquqiy
hujjatlar loyihalarini "E-qaror" elektron tizimi orqali ishlab chiqish, kelishish, qabul qilish,
roʻyxatga olish va e’lon qilish tartibi;
• Mahalliy davlat hokimiyati organlari tomonidan qabul qilinadigan normativ tusga ega
boʻlmagan qaror va farmoyishlar loyihalarini "E-qaror" elektron tizimi orqali ishlab chiqish,
kelishish, qabul qilish, roʻyxatga olish va e’lon qilish tartibi;
• "E-qaror" elektron tizimini barcha mahalliy davlat hokimiyati organlarida tatbiq etish
boʻyicha "yoʻl xaritasi"
5
.
Adliya vazirligiga Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi
bilan birgalikda "E-qaror" elektron tizimini bosqichma-bosqich takomillashtirib borish vazifasi
topshirildi. Bunda "E-qaror" elektron tizimi orqali:
• qabul qilingan mahalliy davlat hokimiyati organlarining qarorlari va farmoyishlarini
manfaatdor tashkilotlar va ijrochilarga yetkazishni tashkil etish;
• normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarini jamoatchilik muhokamasidan oʻtkazish uchun
regulation.gov.uz portaliga belgilangan tartibda joylashtirish;
qabul qilingan normativ-huquqiy hujjatlarni davlat hisobiga olish va ularni Oʻzbekiston
qonun hujjatlari malumotlari milliy bazasiga yuborish nazarda tutildi.
“E-qaror” elektron tizimi orqali shu kungacha umumiy qabul qilingan hujjatlar soni
597185 tani tashkil qilmoqda. Shundan hozir amalda bo’lib turganlari 584436 tani tashkil
qilmoqda. Ushbu hujjatlardan 7332 tasi normativ tusdagi qarorlar hisoblanadi. “E-qaror” elektron
tizimi ishga tushirilishi hokimliklar qarorini ishlab chiqish va tegishli tashkilotlar bilan kelishishga
ketadigan vaqt 2 barobarga qisqardi. Hokim qarorlariga “tartibga solish gilotinasi” qo‘llanildi.
4
Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 23.06.2021-y., 09/21/390/0588-son, 28.07.2021-y., 09/21/469/0718-son
5
Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 23.06.2021-y., 09/21/390/0588-son, 28.07.2021-y., 09/21/469/0718-son
1226
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
Natijada hokimliklarning 4343 ta umummajburiy bo‘lgan qarorlari bir vaqtda bekor bo‘ldi,
qarorlardagi takrorlanishlar va tafovutlar bartaraf etildi. Davlat hisobida turgan hokimliklarning
umummajburiy qarorlari 70% ga kamaydi
6
.
Xulosa qilib shuni aytishimiz mumkinki, Mahalliy davlat hokimiyati qarorlarini qabul
qilish uchun o‘rnatilgan “E–qaror” elektron tizimi o‘ziga xos qulayliklarni keltirib chiqardi.
Birinchidan, Qonuniylik va qonun ustuvorligi jihatidan:
–qabul qilingan hokim qarorlarini noqonuniy o‘zgartirib qo‘yish yoki qalbakilashtirish
imkoniyatiga barham berildi;
–hokim qarori loyihasini ishlab chiqishdan boshlab qabul qilishgacha bo‘lgan barcha
jarayonlar adliya organlari tomonidan monitoring qilib borilmoqda;
–tizimga barcha vazirlik va idoralardan turli ekspertizalardan o‘tkazilgan 100 ga yaqin
hokim qarorlarining namunalaridan foydalanish imkonini bermoqda.
Ikkinchidan, hokimlar faoliyatida shaffoflik kuchaytirildi:
–“E-qaror” elektron tizimi orqali qabul qilingan har bir qarorga e-qaror.gov.uz saytida
takrorlanmaydigan maxsus raqam berilmoqda va avtomatik tarzda eʼlon qilinmoqda;
– hokimlikning norma ijodkorligi jarayoni ustidan jamoatchilik nazoratini o‘rnatilmoqda.
Uchinchidan, sohaga axborot-kommunikatsiya texnologiyalari joriy etildi. Bu esa hokimlar
tomonidan qabul qilinadigan qarorlarni kelishish, ro‘yxatga olish va ularga takrorlanmaydigan
maxsus raqam berish jarayonlari elektron tarzda amalga oshirilishi mehnat unumdorligiga xizmat
qiladi.
Eng muhimi, “E-qaror” elektron tizimini respublikamizning barcha hokimliklarida joriy
etish orqali:
fuqarolarning jamoatchilik nazoratidagi o‘rni va roli oshmoqda;
fuqarolarning mahalliy norma ijodkorligi jarayonida faol ishtiroki taʼminlanmoqda;
hokimliklar faoliyati va ish yurituvi shaffoflashmoqda;
hokimliklar tomonidan fuqarolarning konstitutsiyaviy huquq va erkinliklari poymol
bo‘lishi, davlat hokimiyati va boshqaruvi organlari tizimida korrupsiya, boshqa huquqbuzarliklar
sodir etilishi uchun sharoit yaratadigan, shuningdek tadbirkorlar uchun asossiz xarajatlar qilishga
olib keluvchi ortiqcha maʼmuriy hamda boshqa cheklovlarni joriy etadigan qoidalar va normalar
o‘rnatilishining oldi olinmoqda.
6
https://www.minjust.uz/upload/iblock/2022year/february/11/Yil-sarhisobi-2021.pdf
1227
ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 10
REFERENCES
1.
Mirziyoyev Sh.M. Qonun ustuvorligi va inson manfaatlarini taʼminlash – yurt taraqqiyoti
va xalq farovonligining garovi. O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul
qilinganligining 24 yilligiga bagʼishlangan tantanali marosimdagi maʼruza. – T.:
O‘zbekiston, 2017. – 48 b.
2.
Mirziyoyev Sh.M. Tanqidiy tahlil, qatʼiy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik – har bir
rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bo‘lishi kerak. – T.: O‘zbekiston, 2017. – 104 b.
3.
O‘zbekiston Respublikasining “Normativ-huquqiy hujjatlar to‘gʼrisida”gi Qonuni (yangi
tahriri) // Qonunchilik malumotlari milliy bazasi, 20.04.2021-y., 03/21/682/0354-son;
Qonunchilik malumotlari milliy bazasi, 03.03.2022-y., 03/22/756/0180-son
4.
“O‘zbekiston Respublikasi mahalliy organlarini qayta tashkil etish to‘gʼrisida”gi
O‘zbekiston Respublikasining 1992-yil 4-yanvaridagi Konstitutsiyaviy qonuni.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Аxborotnomasi, 1992-yil, 3-son, 146-
modda.
5.
“Mahalliy davlat hokimiyati to‘gʼrisida»gi O‘zbekiston Respublikasining 1993- yil 2-
sentabr qonuni. O‘zbekiston Respublikasi Oliy Kengashining Аxborotnomasi, 1993-yil, 9-
son, 321- modda.
6.
Axmedshayeva M.A. Hozirgi zamon davlati va asosiy huquqi nazariyasi muammolari. –
Toshkent: TDYUI, 2008. − 329 b.
7.
Axmedshayeva M.A. Davlat hokimiyati tizimida ijro hokimiyati / Mas’ul muharrir:
yu.f.d. prof. Z.M.Islomov. – Toshkent: TDYUI, 2013. – 114 b.
8.
http:// www.press-service.uz
9.
http:// www.lex.uz
10.
http://www.huquqburch.uz
11.
www.insonvaqonun.uz
