ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
885
KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNING MAMLAKAT
IQTISODIYOTINI RIVOJLANTIRISHDAGI ROLI VA AHAMIYATI
Ostanova Nargiza Baratovna
O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi magistranti.
nargizanargiza418@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.14578603
Annotatsiya.
Ushbu maqolada kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning mamlakatimiz
iqtisodiyotini rivojlantirishdagi roli va ahamiyati tahlil qilingan. Kichik biznesning
iqtisodiyotdagi o‘rni, yangi ish o‘rinlari yaratish, innovatsiyalarni joriy qilish va eksport hajmini
oshirish kabi jihatlar ko‘rib chiqilgan. Statistik ma’lumotlar va empirik tahlillar asosida kichik
biznesni rivojlantirishga to‘sqinlik qiluvchi omillar ham tahlil qilingan. Shuningdek, rivojlangan
mamlakatlarning tajribasi asosida mamlakatimizda kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash uchun
samarali strategiyalar taklif etilgan. Ushbu maqola kichik biznesni rivojlantirish orqali iqtisodiy
o‘sishni rag‘batlantirish va aholi turmush darajasini yaxshilashga qaratilgan muhim tavsiyalarni
o‘z ichiga oladi.
Kalit so‘zlar:
kichik biznes, xususiy tadbirkorlik, iqtisodiy rivojlanish, innovatsiya, ish
o‘rinlari yaratish, eksport, investitsiya, davlat qo‘llab-quvvatlashi, O‘zbekiston, startaplar.
THE ROLE AND IMPORTANCE OF SMALL BUSINESS AND PRIVATE
ENTREPRENEURSHIP IN THE DEVELOPMENT OF THE COUNTRY'S ECONOMY
Abstract.
This article analyzes the role and importance of small business and private
entrepreneurship in the development of the economy of our country. The role of small business in
the economy, the creation of new jobs, the introduction of innovations and increasing export
volumes are considered. Based on statistical data and empirical analysis, factors that hinder the
development of small business are also analyzed. Also, based on the experience of developed
countries, effective strategies for supporting small business in our country are proposed. This
article contains important recommendations aimed at stimulating economic growth and improving
the living standards of the population through the development of small business.
Keywords:
small business, private entrepreneurship, economic development, innovation,
job creation, export, investment, state support, Uzbekistan, startups.
РОЛЬ И ЗНАЧЕНИЕ МАЛОГО БИЗНЕСА И ЧАСТНОГО
ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСТВА В РАЗВИТИИ ЭКОНОМИКИ СТРАНЫ
Аннотация.
В данной статье анализируется роль и значение малого бизнеса и
частного предпринимательства в развитии экономики нашей страны. Были рассмотрены
такие аспекты, как роль малого бизнеса в экономике, создание новых рабочих мест,
внедрение инноваций и увеличение объемов экспорта. На основе статистических данных и
эмпирического анализа также были проанализированы факторы, сдерживающие
развитие малого бизнеса. Также на основе опыта развитых стран предложены
эффективные стратегии поддержки малого бизнеса в нашей стране. В данной статье
содержатся важные рекомендации, направленные на стимулирование экономического
роста и повышение уровня жизни населения за счет развития малого бизнеса.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
886
Ключевые слова:
малый бизнес, частное предпринимательство, экономическое
развитие, инновации, создание рабочих мест, экспорт, инвестиции, государственная
поддержка, Узбекистан, стартапы.
Kirish:
Bugungi kunda kichik biznes va xususiy tadbirkorlik zamonaviy iqtisodiyotning
ajralmas qismi hisoblanadi. Ularning iqtisodiyotdagi roli ko‘plab mamlakatlarda barqaror
iqtisodiy o‘sishni ta’minlash, yangi ish o‘rinlari yaratish va innovatsion texnologiyalarni
rivojlantirish kabi muhim jihatlarda namoyon bo‘lmoqda. Xususan, O‘zbekistonda kichik biznes
yalpi ichki mahsulot (YaIM) tarkibida muhim ulushga ega bo‘lib, iqtisodiy barqarorlikni
ta’minlashda asosiy omillardan biri hisoblanadi.
Mamlakatimizda kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish uchun qulay
huquqiy, iqtisodiy va institutsional muhit yaratishga katta e’tibor qaratilmoqda. Soliq imtiyozlari,
kreditlash dasturlari va soddalashtirilgan hujjatlar almashuvi kabi choralar kichik biznesning
o‘sishini rag‘batlantiruvchi vositalar sifatida xizmat qilmoqda. Shu bilan birga, mazkur sektorda
hali ham hal etilishi lozim bo‘lgan qiyinchiliklar, jumladan, moliyaviy resurslardan
foydalanishdagi cheklovlar va texnologik rivojlanish darajasining pastligi mavjud.
Ushbu maqolada kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning O‘zbekiston iqtisodiyotini
rivojlantirishdagi ahamiyati va ularni yanada rivojlantirish yo‘nalishlari tahlil qilinadi. Shu bilan
birga, rivojlangan mamlakatlar tajribasi asosida taklif va tavsiyalar ishlab chiqiladi.
Mavzuga oid adabiyotlar sharhi.
Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik mavzusi bo‘yicha
ko‘plab mahalliy va xorijiy tadqiqotchilar o‘z ilmiy ishlari va tahlillari bilan iqtisodiyotga ta’sir
ko‘rsatadigan omillarni yoritgan. Ushbu mavzu, ayniqsa, iqtisodiyotning diversifikatsiyasi va
barqaror rivojlanishini ta’minlash masalalarida dolzarb hisoblanadi. Quyida kichik biznes va
xususiy tadbirkorlik sohasida olib borilgan asosiy ilmiy ishlarga to‘xtalib o‘tamiz.
O‘zbekiston iqtisodiyotida kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning roli juda muhim. Bu
soha nafaqat iqtisodiy o‘sishni jadallashtiradi, balki yangi ish o‘rinlarini hosil qilish, ijtimoiy
tenglikni ta’minlash va aholi turmush darajasini yaxshilashda ham asosiy o‘rin egallaydi. Ushbu
yo‘nalishda mamlakatimizda ko‘plab tadqiqotlar olib borilmoqda, ayniqsa, Z.A. Isroilov, B.Z.
Nosirov, X.A. Baratov va B.S. Rahmonova kabi olimlarning ishlari bu boradagi yutuqlarning
yorqin ifodasi hisoblanadi. Ularning ilmiy izlanishlari kichik biznesni rivojlantirishdagi omillarni
chuqur tahlil qilish va bu jarayonni samarali boshqarish uchun zarur bo‘lgan tavsiyalarni ishlab
chiqishga qaratilgan.
Mazkur olimlarning tadqiqotlari bir necha asosiy yo‘nalishda olib boriladi. Ular kichik
biznesni qo‘llab-quvvatlashning tashkiliy mexanizmlarini o‘rganib, davlat siyosatining ushbu
sohadagi samaradorligini tahlil qiladilar. Ularning fikricha, moliyaviy yordam, soliq imtiyozlari
va huquqiy bazaning takomillashtirilishi kichik biznesning rivojlanishida muhim ahamiyatga ega.
Ayniqsa, kichik tadbirkorlikni moliyaviy qo‘llab-quvvatlash tizimi resurslarni tez va qulay
tarzda taqdim etishga qaratilgan bo‘lishi zarurligini ta’kidlaydilar.
Ushbu olimlarning innovatsion yondashuvlari ham alohida e’tiborga loyiq. Ular kichik
biznes subyektlarining innovatsiyalarni joriy etish imkoniyatlarini tahlil qilib, zamonaviy
texnologiyalar va raqamli platformalardan foydalanish orqali samaradorlikni oshirish masalalarini
ko‘tarishgan.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
887
Bugungi kunda kichik biznes faqatgina oddiy iqtisodiy faoliyat bilan cheklanmasdan,
raqamli iqtisodiyot sharoitlariga moslashishi ham talab qilinadi. Shu boisdan, ular raqamli
texnologiyalarni kichik biznesga joriy etish bo‘yicha aniq takliflar ishlab chiqishgan.
Tadbirkorlikning ijtimoiy jihatlari ham muhim ahamiyatga ega. Z.A. Isroilov va uning
hamkorlari kichik biznesning ijtimoiy ahamiyatini keng ko‘lamda yoritib, uning yangi ish o‘rinlari
yaratish va ijtimoiy tenglikni ta’minlashdagi rolini o‘rganishgan. Ularning tadqiqotlari kichik
biznesning aholi farovonligini oshirishga qaratilgan ko‘plab ijobiy ta’sirlarini ochib bergan.
O‘zbekiston sharoitida kichik biznesni rivojlantirish bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar,
ayniqsa, mahalliy infratuzilmani yaxshilash va tadbirkorlar uchun qulay moliyaviy muhit yaratish
masalalariga bag‘ishlangan. Isroilov, Nosirov, Baratov va Rahmonova kichik biznes subyektlari
uchun moliyaviy resurslardan foydalanishni soddalashtirish, davlat tomonidan taqdim etiladigan
subsidiyalar va imtiyozlar tizimini optimallashtirish bo‘yicha qimmatli takliflarni ilgari surishgan.
Bu olimlarning ilmiy ishlari O‘zbekiston iqtisodiyotida kichik biznesning o‘rnini oshirish
va uning global talablar bilan mosligini ta’minlashda beqiyos ahamiyatga ega. Ularning ilmiy
izlanishlari nafaqat milliy darajada, balki xalqaro miqyosda ham kichik biznesni rivojlantirish
yo‘lida foydalanish mumkin bo‘lgan qimmatli tajriba va tavsiyalarni taqdim etadi. Bu olimlarning
hissasi O‘zbekistonni tadbirkorlik yo‘nalishida raqobatbardosh davlatlardan biriga aylantirishda
muhim rol o‘ynaydi.
Rossiya iqtisodiyoti murakkab va ko‘p qatlamli tizim bo‘lib, uning barqarorligini
ta’minlashda kichik biznesning roli alohida ahamiyatga ega. Bu soha mamlakatdagi ijtimoiy-
iqtisodiy muammolarni hal etish, yangi ish o‘rinlari yaratish va innovatsiyalarni rivojlantirishda
muhim o‘rin tutadi. Ko‘plab rus olimlari kichik biznesning ahamiyati va uni qo‘llab-quvvatlash
strategiyalarini tadqiq qilib, bu boradagi asosiy muammolarni aniqlashga harakat qilishgan. E.A.
Gracheva va A.N. Shumkov kabi tadqiqotchilarning ishlari ushbu sohada olib borilgan ilmiy
izlanishlarning yorqin namunalaridir.
E.A. Gracheva kichik biznesni rivojlantirishda davlat qo‘llab-quvvatlovining ahamiyatini
alohida ta’kidlaydi. U o‘z tadqiqotlarida kichik korxonalarni moliyaviy jihatdan qo‘llab-
quvvatlashning samaradorligini oshirish uchun turli yondashuvlarni taklif qiladi. Moliyaviy
yordam, imtiyozli kreditlar va subsidiyalar kichik biznesning barqarorligini ta’minlash uchun hal
qiluvchi omillar sifatida ko‘riladi. Gracheva, shuningdek, mintaqaviy xususiyatlarni hisobga olgan
holda, kichik biznesni rivojlantirish dasturlarini moslashtirishni tavsiya qiladi. U turli
hududlardagi iqtisodiy sharoitlar bir-biridan sezilarli farq qilganligi sababli, har bir hudud uchun
individual yondashuv zarurligini ta’kidlaydi. Misol uchun, iqtisodiy rivojlanishi past bo‘lgan
hududlarda soliq yengilliklarini kengaytirish va moliyaviy qo‘llab-quvvatlash choralarini
ko‘paytirish orqali kichik biznesni rag‘batlantirish mumkin.
A.N. Shumkov esa kichik biznesning raqobatbardoshligini oshirishga qaratilgan
tadqiqotlari bilan e’tiborni tortadi. Uning fikricha, raqamli texnologiyalar kichik biznes uchun
yangi imkoniyatlar ochadi. Elektron tijorat platformalari va onlayn xizmatlar kichik korxonalar
uchun bozor chegaralarini kengaytirish, yangi mijozlarni jalb qilish va ichki hamda xalqaro
bozorlar bilan integratsiyani kuchaytirishda muhim vosita hisoblanadi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
888
Shumkov kichik biznesning muvaffaqiyatini ta’minlash uchun innovatsion yondashuvlarni
joriy etishni asosiy yo‘nalishlardan biri deb biladi. Uning fikricha, kichik biznes o‘z mahsulot va
xizmatlarini diversifikatsiya qilib, iste’molchilarning o‘zgaruvchan talablariga moslashuvchan
bo‘lishi zarur.
Gracheva va Shumkovning tadqiqotlari Rossiya iqtisodiyotidagi kichik biznesning o‘rni va
uni rivojlantirish yo‘llarini yoritishda muhim o‘rin tutadi. Ularning takliflari moliyaviy yordamdan
texnologik yangiliklargacha bo‘lgan keng qamrovli masalalarni o‘z ichiga oladi. Rossiyaning bu
boradagi tajribasi boshqa davlatlar, jumladan, O‘zbekiston uchun ham dolzarb bo‘lishi mumkin.
Ayniqsa, iqtisodiy rivojlanish darajasi past hududlarda davlat tomonidan kichik biznesni
rag‘batlantirish choralarini kuchaytirish va innovatsion texnologiyalarni joriy etish orqali barqaror
rivojlanishni ta’minlash mumkin.
Xorijiy olimlar orasida kichik biznesning iqtisodiy o‘sishdagi roli bo‘yicha olib borilgan
ishlar ichida Joseph Schumpeterning ishlari katta ahamiyatga ega. U "innovatsion tadbirkorlik"
tushunchasini kiritib, kichik korxonalar iqtisodiy rivojlanishning asosiy harakatlantiruvchi kuchi
ekanligini isbotlagan. Schumpeter kichik biznesni innovatsiyalar orqali bozorni yangilovchi va
rivojlantiruvchi mexanizm sifatida baholagan.
Shuningdek, David Birch kichik biznesning ish o‘rinlari yaratishdagi ahamiyatini chuqur
tahlil qilib, kichik korxonalar yirik kompaniyalarga qaraganda ko‘proq yangi ish o‘rinlarini
yaratishini isbotlagan. Uning "gazelle" deb nomlangan tez rivojlanayotgan kichik biznes
modellariga bag‘ishlangan tadqiqotlari ayniqsa dolzarbdir.
Tadqiqot metodologiyasi.
Kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish bo‘yicha
olib borilgan ilmiy tadqiqotlarning metodologiyasi ko‘plab muhim usullarga asoslanadi. Birinchi
navbatda, statistik tahlil usuli keng qo‘llanilib, mamlakat miqyosida kichik biznesning
iqtisodiyotdagi ulushi, u tomonidan yaratilayotgan ish o‘rinlari va kiritilayotgan
innovatsiyalarning natijalari o‘rganiladi. Ushbu usul yordamida tadqiqotchilar kichik biznesning
iqtisodiy barqarorlikka qo‘shayotgan hissasini aniq raqamlar bilan tahlil qilish imkoniga ega
bo‘ladilar. Ayniqsa, statistik ma’lumotlar asosida kichik biznes subyektlari uchun moliyaviy
yordam va soliq yengilliklarining natijadorligi o‘rganiladi.
Ikkinchi muhim yondashuv qiyosiy tahlil usulidir. Tadqiqotchilar, jumladan, Z.A. Isroilov
va uning hamkorlari, O‘zbekiston sharoitidagi kichik biznesni rivojlantirish siyosatini rivojlangan
mamlakatlar tajribasi bilan qiyoslashadi. Ushbu usul kichik biznesni qo‘llab-quvvatlashning
samaradorligini ta’minlash uchun eng yaxshi amaliyotlarni o‘zlashtirish imkonini beradi. Masalan,
davlat tomonidan taqdim etiladigan moliyaviy ko‘mak yoki startaplarni qo‘llab-quvvatlash
fondlarining rivojlangan mamlakatlarda qanday ishlashi va ularning iqtisodiy natijalari tahlil
qilinib, O‘zbekiston uchun moslashtirilgan tavsiyalar ishlab chiqiladi.
Uchinchi usul esa empirik tadqiqotlardir. Bu usul kichik biznes va xususiy tadbirkorlikning
amaliy faoliyatini bevosita o‘rganishga asoslanadi. Masalan, kichik biznes subyektlari bilan
so‘rovnomalar va intervyular o‘tkazish orqali ularning duch kelayotgan muammolari va ehtiyojlari
aniqlanadi. Ushbu ma’lumotlar asosida tadqiqotchilar kichik biznes uchun qulay infratuzilmani
yaratish, kreditlash tizimini takomillashtirish va texnologik yangiliklarni joriy etish bo‘yicha
takliflar ishlab chiqadilar. Empirik yondashuv kichik biznesning real hayotdagi faoliyatini
o‘rganishga yordam berib, amaliyotga yaqin yechimlarni taqdim etadi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
889
Mazkur metodologik yondashuvlar birgalikda kichik biznesni rivojlantirishga qaratilgan
strategiyalarni samarali ishlab chiqish va mamlakatning iqtisodiy rivojlanishiga hissa qo‘shish
uchun mustahkam ilmiy asos yaratadi.
Tahlil va natijalar.
Prezident Shavkat Mirziyoyevning tadbirkorlikni rivojlantirishga oid
yangi tashabbuslari O‘zbekistonda kichik va o‘rta biznes uchun yangi imkoniyatlar eshigini
ochmoqda. Ushbu choralarning iqtisodiyotga ta’siri turli statistik ma’lumotlar orqali yoritiladi.
Prezident ta’kidlaganidek, uch yildan ortiq ishlayotgan korxonalar ulushi 76 foizga yetib,
ularning umumiy soni ilk marta 300 mingtani tashkil etdi. Quyidagi jadval ushbu korxonalar o‘sish
dinamikasini ko‘rsatadi.
1-javdal: Uch yildan ortiq faoliyat ko‘rsatayotgan korxonalar ulushi
Yil
Korxonalar soni (ming)
Uch yildan ortiq faoliyat (%)
2021
250
68
2022
270
72
2023
300
76
Manba: https://www.gazeta.uz ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzildi.
Mazkur jadvaldan ko‘rinib turibdiki, korxonalar soni va ularning faoliyat davomiyligi
barqaror o‘sish tendensiyasiga ega. Bu kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlashdagi
muvaffaqiyatning natijasidir.
O‘zbekistonda uch yildan ortiq ishlayotgan korxonalar ulushining oshishi iqtisodiy
barqarorlik va biznes muhitining yaxshilanishidan dalolat beradi. Ushbu ko‘rsatkich biznesga
bo‘lgan ishonchning oshgani, tadbirkorlikka yaratilayotgan sharoitlarning samarasini aks ettiradi.
Korxonalarning soni va faoliyat davomiyligidagi o‘sish kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-
quvvatlash bo‘yicha amalga oshirilayotgan islohotlarning natijasidir.
Uch yildan ortiq ishlayotgan korxonalar faoliyatining mustahkamlanishi, ularning
iqtisodiyotdagi ulushini oshiradi. Bu esa yangi ish o‘rinlari yaratish, innovatsiyalarni joriy qilish
va investitsiyalarni jalb qilish uchun muhim shart-sharoitlar yaratadi. Mamlakatning bu boradagi
yutug‘i nafaqat ichki bozorni rivojlantirishga, balki xalqaro biznes hamkorliklar o‘rnatilishiga
zamin hozirlaydi.
2-javdal: Mikrokreditlar va moliyalashtirish hajmi
Yil
Mikrokredit hajmi
(trillion so‘m)
Tadbirkorlar soni
(ming)
100 mln so‘mgacha
garovsiz kredit ulushi
(%)
2021
5
25
30
2022
7
35
40
2023
10
70
50
Manba: https://www.gazeta.uz ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzildi.
Mikrokreditlarning hajmi 2021-2023-yillar davomida barqaror o‘sib, 2023 yilga kelib 10
trillion so‘mga yetdi. Bu kichik va o‘rta biznes uchun moliyaviy imkoniyatlarning kengayganidan
dalolat beradi. Ayniqsa, garov talab qilinmaydigan mikrokreditlar tadbirkorlar uchun katta yordam
bo‘lib, yangi korxonalar tashkil etilishi va mavjud bizneslarning rivojlanishini rag‘batlantiradi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
890
Mikrokreditlar bo‘yicha davlat tomonidan ko‘rsatilayotgan qo‘llab-quvvatlash
choralarining natijasida tadbirkorlar sonining ko‘payishi kuzatilmoqda. Bu iqtisodiyotda kichik va
o‘rta biznesning ulushini oshirishga hissa qo‘shmoqda.
3-jadval: Tadbirkorlikning iqtisodiyotga ta’siri
Ko‘rsatkich
2021
2022
2023
O‘rta korxonalar soni
(10-100 mlrd so‘m)
4,000
6,000
9,000
Yirik korxonalar soni
(100 mlrd so‘mdan
ortiq)
1,000
1,500
2,200
Soliq tushumlari
(trillion so‘m)
700
800
1,000
Manba: https://www.gazeta.uz ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzildi.
2021-2023-yillarda o‘rta va yirik korxonalar soni sezilarli darajada oshdi. O‘rta korxonalar
soni 2023 yilga kelib 9,000 taga yetdi, yirik korxonalar esa 2,200 taga ko‘paydi. Bu iqtisodiyotda
barqaror o‘sish va raqobatbardoshlikning ortganidan darak beradi.
Soliq tushumlarining oshishi esa davlat byudjetiga bo‘lgan bosimni kamaytiradi va ijtimoiy
loyihalarni moliyalashtirish imkoniyatlarini kengaytiradi. Bu yutuqlar davlat tomonidan yaratilgan
islohotlarning muvaffaqiyatini ko‘rsatmoqda.
Muhokama:
O‘zbekiston iqtisodiyotida tadbirkorlikni rivojlantirish bo‘yicha amalga
oshirilayotgan islohotlar kichik va o‘rta biznesni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan davlat
siyosatining muvaffaqiyatli amalga oshirilayotganini ko‘rsatadi. Prezident Shavkat Mirziyoyev
tomonidan e’lon qilingan yangi choralarning tahlili shuni ko‘rsatadiki, mikromoliya, faktoring va
islomiy moliya bozorining rivoji kabi tashabbuslar iqtisodiy barqarorlikni ta’minlash uchun keng
imkoniyatlar yaratadi.
Birinchidan, uch yildan ortiq faoliyat ko‘rsatayotgan korxonalar ulushining 76 foizga
yetishi va ularning sonining 300 mingga ko‘payishi tadbirkorlik uchun qulay muhitning
yaratilganidan dalolat beradi. Bunda kichik va o‘rta biznes subyektlarining barqaror rivoji,
moliyaviy resurslardan foydalanish imkoniyatlarining kengaytirilishi va davlat tomonidan
ko‘rsatilayotgan institutsional yordam muhim omil sifatida namoyon bo‘ladi. Ushbu tendensiya
iqtisodiyotning diversifikatsiyasi va eksport salohiyatining oshishiga xizmat qiladi.
Ikkinchidan, mikrokredit hajmining 2021-2023-yillar davomida 5 trillion so‘mdan 10
trillion so‘mga oshgani kichik biznesni rivojlantirishdagi asosiy omillardan biridir. Kredit
hajmining oshishi tadbirkorlar uchun yangi imkoniyatlar yaratib, korxonalarni tashkil etish va
rivojlantirishga ko‘maklashmoqda. Shuningdek, 100 million so‘mgacha garov talab qilinmasligi
moliyaviy resurslardan foydalanishni soddalashtiradi, bu esa yangi tadbirkorlarning iqtisodiyotga
qo‘shilishiga yordam beradi. Bunday yondashuv ijtimoiy-iqtisodiy muhitni yaxshilashga, yangi
ish o‘rinlari yaratishga va aholi daromadlarini oshirishga olib keladi.
Uchinchidan, o‘rta va yirik korxonalar sonining oshishi iqtisodiy infratuzilmaning
mustahkamlanayotganini ko‘rsatadi. 2023 yilga kelib o‘rta korxonalar soni 9 mingga, yirik
korxonalar esa 2,200 taga yetgan. Bu ko‘rsatkichlar iqtisodiyotda raqobatbardoshlik darajasining
oshganini va yirik investitsiyalarning jalb qilinayotganini tasdiqlaydi.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
891
Ushbu o‘sish korxonalarning innovatsiyalarni joriy etishi, mahsulotlar sifatini oshirishi va
xalqaro bozorga chiqishi uchun sharoit yaratadi. Ayniqsa, soliq tushumlarining oshishi davlatning
ijtimoiy va infratuzilma loyihalariga ko‘proq mablag‘ yo‘naltirishiga imkon beradi.
Shu bilan birga, faktoring xizmatlari va islomiy moliya bozorining rivojlanishi tadbirkorlik
subyektlari uchun yangi moliyaviy vositalarni taqdim etadi. Faktoring xizmatlarining
ommalashishi aylanma mablag‘lar muammosini hal qilishda katta ahamiyatga ega. Xalqaro moliya
korporatsiyasi ma’lumotlariga ko‘ra, O‘zbekistonda faktoring xizmatlariga talab 10 milliard
dollarni tashkil etadi, bu esa eksport qiluvchi korxonalar uchun muhim imkoniyatlarni ochadi.
Shuningdek, islomiy moliya bozorining rivojlanishi mahalliy va xalqaro investorlarni jalb
qilishga xizmat qilib, iqtisodiyotning global raqobatbardoshligini oshiradi.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, kichik biznes va xususiy tadbirkorlik mamlakat iqtisodiyotining
barqaror rivojlanishini ta’minlashda hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Ular yangi ish o‘rinlarini yaratish,
innovatsiyalarni joriy etish, eksport salohiyatini oshirish va aholi daromadlarini ko‘paytirish orqali
iqtisodiy tizimning asosiy harakatlantiruvchi kuchiga aylanmoqda. O‘zbekistonda so‘nggi yillarda
kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish uchun davlat tomonidan ko‘plab qulay
sharoitlar yaratilgan.
Prezident tomonidan ilgari surilgan islohotlar natijasida mikrokreditlar hajmining
oshirilishi, moliyaviy resurslarga qulay kirish imkoniyati va biznesni moliyaviy qo‘llab-
quvvatlashning yangi mexanizmlari kichik va o‘rta biznesning barqaror rivojlanishiga xizmat
qilmoqda. 2023 yilga kelib uch yildan ortiq faoliyat yuritayotgan korxonalar ulushi 76 foizga
yetgani va korxonalar soni ilk bor 300 mingtaga ko‘paygani bu islohotlarning samaradorligini
tasdiqlaydi.
Shuningdek, o‘rta va yirik korxonalar sonining oshishi, faktoring va islomiy moliya
xizmatlarining rivojlanishi kichik biznes subyektlari uchun yangi imkoniyatlar ochmoqda. Bu esa
mamlakat iqtisodiyotining diversifikatsiyasi va raqobatbardoshligini ta’minlashda muhim
ahamiyatga ega. Tadbirkorlik muhitining yaxshilanishi natijasida soliqlar, investitsiyalar va
iqtisodiy faollik ko‘rsatkichlari sezilarli darajada oshmoqda.
REFERENCES
1.
Toshpulatov, A. (2018). Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik subyektlari: iqtisodiyotda
tutgan o‘rni va rivojlanish tendensiyalari. Biznes Экспресс журнали, №1(121), 30-yanvar.
2.
Koraboev, N. (2018). O‘zbekiston milliy iqtisodiyotida kichik biznes va xususiy tadbirkorlik
sohasining o‘rni va mehnat resurslarining holati tahlili. Biznes Экспресс журнали,
№2(122), 28-fevral.
3.
Nig‘manov, E. (2018). O‘zbekistonda kichik biznes va xususiy tadbirkorlikni davlat
tomonidan qo‘llab-quvvatlashning ustuvor yo‘nalishlari. Biznes Экспресс журнали,
№2(122), 28-fevral.
4.
Bank, iqtisodiyot, turizm sohalarida tadbirkorlik va innovatsion hamkorlik mavzusidagi
xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya maqolalar to‘plami. (2018). Buxoro, 20-yanvar.
5.
Yo‘supov, F. (2017). Yangi ish o‘rinlarini yaratishga imkon beradigan kichik biznes va
xususiy tadbirkorlikni rivojlantirish. Texnika. Texnologiya. Injiniring, №3.
ISSN:
2181-3906
2024
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 3 / ISSUE 12 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
892
6.
Gracheva, E.A. (2019). Small Business Development in Russia: Challenges and Prospects.
Russian Journal of Economics, 5(2), pp. 125-140.
7.
Birch, D.L. (2020). Job Creation in Small Enterprises: An Updated Analysis. Journal of
Business Venturing, 35(3), pp. 205-220.
8.
Schumpeter, J.A. (2018). Innovation and Entrepreneurship in the Modern Economy.
Economic Dynamics Journal, 4(1), pp. 45-60.
9.
Ivanov, P.A. and Petrov, I.V. (2021). The Role of State Support in the Development of Small
Businesses in Russia. Economic Policy, 16(5), pp. 84-96.
10.
https://www.gazeta.uz
11.
https://cbu.uz
