2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
237
OZIQ-OVQAT SANOATIDA TADBIRKORLIKNI QO‘LLAB-QUVVATLASH TIZIMI
VA UNI TAKOMILLASHTIRISH
Ibragimov G’anijon G’ayratovich
ТDIU, “Innovatsion Menejment” kafedrasi PhD dotsenti,
Shavkatov Mironshoh Shodmon o’g’li
TDIU, “Menejment” Fakulteti, 3-kurs talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14635259
Annotatsiya. Mazkur maqolada oziq-ovqat sanoatida tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash
tizimi va uni takomillashtirish yo‘llari tahlil qilinadi. Tadbirkorlikni rivojlantirish uchun mavjud
huquqiy asoslar, moliya-kredit yordami, infratuzilma shart-sharoitlari va kadrlar tayyorlash
masalalari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, tizimni takomillashtirish uchun klasterli boshqaruvni
rivojlantirish, xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlikni kengaytirish, innovatsion
texnologiyalarni joriy etish, tadbirkorlarning iqtisodiy va huquqiy savodxonligini oshirish, va
eksport salohiyatini oshirish bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan. Ushbu chora-tadbirlar
oziq-ovqat sanoatining barqaror rivojlanishiga xizmat qiladi.
Kalit so’zlar: oziq-ovqat sanoati, tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash, klasterli boshqaruv,
moliya-kredit yordami, eksport, innovatsion texnologiyalar, iqtisodiy o‘sish, oziq-ovqat
xavfsizligi.
Kirish
Oziq-ovqat sanoati mamlakat iqtisodiyotida muhim o‘rin tutib, aholini sifatli va xavfsiz
mahsulotlar bilan ta’minlashda asosiy rol o‘ynaydi. Ushbu sohada tadbirkorlikni qo‘llab-
quvvatlash tizimini rivojlantirish va takomillashtirish oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, yangi
ish o‘rinlari yaratish va iqtisodiy o‘sishga erishishda muhim ahamiyatga ega.
Oziq-ovqat sanoati har qanday mamlakat iqtisodiyotida muhim ahamiyatga ega sohalardan
biridir. Bu soha nafaqat aholining oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlashda, balki iqtisodiy o‘sishni
ta'minlashda ham muhim rol o‘ynaydi. Tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash tizimi esa oziq-ovqat
sanoatini rivojlantirishning asosiy mexanizmlaridan biri hisoblanadi. Dunyo miqyosida oziq-ovqat
sanoati yangi texnologiyalarni joriy qilish, moliyaviy yordam ko‘rsatish, eksportni rag‘batlantirish
va klasterli boshqaruv tizimlarini rivojlantirish orqali sezilarli yutuqlarga erishmoqda.
O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan mamlakatlarda ham oziq-ovqat sanoatida tadbirkorlikni
qo‘llab-quvvatlash tizimining samaradorligini oshirish muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu tizim
qishloq hududlarida ish o‘rinlari yaratish, innovatsion yechimlarni joriy qilish va xalqaro
2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
238
bozorlarda raqobatbardosh mahsulotlar ishlab chiqarish uchun shart-sharoit yaratadi. Shu
munosabat bilan mazkur maqolada oziq-ovqat sanoatida tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash
tizimining ahamiyati, mavjud muammolar va takomillashtirish yo‘llari keng tahlil qilinadi.
Oziq-ovqat sanoatida tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash tizimi
Oziq-ovqat sanoatida tadbirkorlikni rivojlantirish uchun quyidagi qo‘llab-quvvatlash
mexanizmlari mavjud bo’lib:
Birinchisi, huquqiy qo‘llab-quvvatlash - davlat tomonidan qabul qilingan qonun va qarorlar
tadbirkorlik faoliyatini tartibga soladi va himoya qiladi. Masalan, 2020-yil 10-sentabrdagi PQ-
4821-sonli qaror
1
respublika oziq-ovqat sanoatini jadal rivojlantirishga qaratilgan.
Ikkinchisi, moliya-kredit yordami - tadbirkorlar uchun imtiyozli kreditlar, subsidiyalar va
grantlar taqdim etiladi. Xususan, oziq-ovqat mahsulotlarini yetishtirish va qayta ishlash sohasida
xorijiy ekspertlarni jalb qilish bilan bog‘liq xarajatlarning 50 foizini, lekin har bir loyiha uchun 50
million so‘mdan ko‘p bo‘lmagan miqdorda qoplash ko‘zda tutilgan.
Uchinchisi, infratuzilma qo‘llab-quvvatlashi - transport, aloqa, energetika ta’minoti kabi
infratuzilma obyektlari tadbirkorlik faoliyatini samarali amalga oshirish uchun zarur sharoitlarni
yaratadi. Oziq-ovqat sanoati infratuzilmasi ishlab chiqarishga xizmat qiluvchi infratuzilma,
bozorga xizmat qiluvchi infratuzilma, moliya-kredit munosabatlariga xizmat qiluvchi infratuzilma
va aholiga xizmat qiluvchi infratuzilmalardan iborat.
2
To’rtinchisi, kadrlar tayyorlash – Oliy va o‘rta maxsus ta’lim muassasalarida oziq-ovqat
texnologiyasi va qishloq xo‘jalik mahsulotlarini saqlash va dastlabki ishlash texnologiyasi
bo‘yicha mutaxassislar tayyorlanadi. 2021/2022 o‘quv yilidan boshlab ushbu yo‘nalishlar
bo‘yicha qabul kvotalari oshirilmoqda.
Tizimni takomillashtirish yo‘llari
Oziq-ovqat sanoatida tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash tizimini yanada rivojlantirish
uchun quyidagi chora-tadbirlar amalga oshirilishi lozim:
Birinchidan, klasterli boshqaruv mexanizmlarini joriy etish - oziq-ovqat sanoati
korxonalarida klaster tizimini rivojlantirish orqali ishlab chiqarish samaradorligini oshirish
mumkin. Bu usul korxonalar o‘rtasida hamkorlikni kuchaytiradi va raqobatbardoshlikni oshiradi.
1
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Respublika oziq-ovqat sanoatini jadal rivojlantirish hamda aholini sifatli
oziq-ovqat mahsulotlari bilan to‘laqonli ta’minlashga doir chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori.,
2
Turg‘unov, M. M. (2023). OZIQ-OVQAT SANOATI KORXONALARI FAOLIYATIDA KLASTERLI
BOSHQARUV MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH.
QO ‘QON UNIVERSITETI XABARNOMASI
,
8
,
20-24;
2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
239
Ikkinchidan, xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlikni kengaytirish - oziq-ovqat
mahsulotlarini yetishtirish, qayta ishlash va eksport qilish tizimini moliyaviy qo‘llab-quvvatlash
uchun xalqaro moliya institutlari mablag‘larini jalb qilish zarur.
Uchinchidan, innovatsion texnologiyalarni joriy etish - zamonaviy texnologiyalarni
qo‘llash orqali mahsulot sifatini oshirish va ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirish mumkin. Bu
esa tadbirkorlik subyektlarining raqobatbardoshligini ta’minlaydi.
3
To’rtinchidan, tadbirkorlik subyektlarining iqtisodiy va huquqiy savodxonligini oshirish -
seminarlar, treninglar va boshqa o‘quv dasturlari orqali tadbirkorlarning bilim va ko‘nikmalarini
rivojlantirish lozim. Bu ularning faoliyatini samarali olib borishiga yordam beradi.
Beshinchidan, eksport salohiyatini oshirish - oziq-ovqat mahsulotlarini eksport qilishni
rag‘batlantirish va qo‘llab-quvvatlash orqali tadbirkorlik subyektlarining daromadini oshirish
mumkin. Bu esa iqtisodiyotning barqaror rivojlanishiga xizmat qiladi.
Oziq-ovqat sanoatida tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlashning xorijiy tajribasi
Innovatsion texnologiyalar oziq-ovqat mahsulotlari ishlab chiqarishning samaradorligini
oshirish va sifatini yaxshilashda muhim rol o‘ynaydi. Masalan, 3D oziq-ovqat bosib chiqarish
texnologiyasi turli xil sog‘lom mahsulotlarni yaratishda qo‘llanilmoqda.
4
Yevropa Ittifoqida qabul
qilingan oziq-ovqat xavfsizligi va texnologik innovatsiyalarni rag‘batlantirish dasturlari
tadbirkorlik subyektlarini qo‘llab-quvvatlashda muhim omil hisoblanadi.
5
AQShda "Farm Bill" dasturi qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat sanoati korxonalariga
subsidiyalar ajratishni ko‘zda tutadi.
6
Ushbu tizim qishloq hududlarida oziq-ovqat tadbirkorligini
rivojlantirishga yordam beradi. Xitoyda kichik va o‘rta korxonalar uchun maxsus moliyaviy
yordamlardan foydalanish imkoniyatlari kengaytirilmoqda.
7
Daniyada oziq-ovqat klasterlarini tashkil qilish orqali mahsulot eksporti 30% ga
oshirilgan.
8
Bu usul ishlab chiqaruvchilar, tadqiqotchilar va davlat tashkilotlari o‘rtasida
hamkorlikni kuchaytiradi. Niderlandiyada oziq-ovqat klasterlari texnologik innovatsiyalarni
tezkor joriy etishda o‘z samarasini ko‘rsatgan.
9
Braziliyada oziq-ovqat sanoati eksport bo‘yicha
maxsus dasturlar orqali rag‘batlantiriladi, bu esa iqtisodiyotning boshqa sohalariga ham ijobiy
ta'sir ko‘rsatadi.
10
https://cyberleninka.ru/article/n/o-zbekistonda-oziq-ovqat-sanoatini-rivojlantirish-omillari
4
Smith, J. (2021). Food Technology Innovations: A Global Perspective. Springer;
5
EU Food Safety Policy. (2020). European Commission Publication;
6
Peterson, W., & Orden, D. (2020). The Farm Bill and Food Policy in the United States. University of Chicago Press;
7
Zhang, Y. (2019). China's Food Industry: Policies and Perspectives. Cambridge University Press;
8
Lundvall, B.-A. (2020). National Innovation Systems: The Case of Denmark. Routledge;
9
Porter, M. E. (1998). Clusters and the New Economics of Competition. Harvard Business Review;
10
Figueiredo, P. (2019). Agricultural Policies in Emerging Economies: The Case of Brazil. Oxford University Press;
2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
240
Xulosa
Oziq-ovqat sanoatida tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirish orqali
mamlakatning oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlash, yangi ish o‘rinlari yaratish va iqtisodiy o‘sishga
erishish mumkin. Buning uchun huquqiy, moliyaviy, infratuzilma va kadrlar tayyorlash sohalarida
kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirish zarur.
Oziq-ovqat sanoatida tadbirkorlikni qo‘llab-quvvatlash tizimini takomillashtirish
iqtisodiyotning barqaror rivojlanishi va aholining farovonligini oshirish uchun muhim vosita
hisoblanadi. Mazkur tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, bu sohada innovatsion texnologiyalarni
joriy qilish, moliyaviy yordam tizimlarini kuchaytirish va klasterli boshqaruvni rivojlantirish kabi
omillar asosiy ustuvor yo‘nalishlar bo‘lib qoladi.
Tezisda keltirilgan takliflar, xususan:
xalqaro moliya institutlari bilan hamkorlikni kengaytirish,
eksportga yo‘naltirilgan mahsulotlar ishlab chiqarishni qo‘llab-quvvatlash
tadbirkorlik subyektlari uchun iqtisodiy va huquqiy ko‘makni kuchaytirish kabi chora-
tadbirlar oziq-ovqat sanoatini yangi bosqichga olib chiqadi.
Shu bilan birga, tizimni takomillashtirishda davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi
hamkorlikni mustahkamlash, xalqaro tajribadan o‘rganish va milliy resurslardan oqilona
foydalanish muhimdir. Ushbu yondashuvlar mamlakatning oziq-ovqat xavfsizligini ta'minlash
bilan birga, xalqaro bozorlar uchun raqobatbardosh mahsulotlar yaratishda ham o‘z samarasini
beradi.
REFERENCES
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Respublika oziq-ovqat sanoatini jadal
rivojlantirish hamda aholini sifatli oziq-ovqat mahsulotlari bilan to‘laqonli ta’minlashga
doir chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori., https://lex.uz/docs/-4990322;
2.
Turg‘unov, M. M. (2023). OZIQ-OVQAT SANOATI KORXONALARI FAOLIYATIDA
KLASTERLI BOSHQARUV MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH. QO‘QON
UNIVERSITETI XABARNOMASI, 8, 20-24;
3.
https://cyberleninka.ru/article/n/o-zbekistonda-oziq-ovqat-sanoatini-rivojlantirish-
omillari;
4.
Smith, J. (2021). Food Technology Innovations: A Global Perspective. Springer;
5.
EU Food Safety Policy. (2020). European Commission Publication;
2025
JANUARY
NEW RENAISSANCE
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE
VOLUME 2
|
ISSUE 1
241
6.
Peterson, W., & Orden, D. (2020). The Farm Bill and Food Policy in the United States.
University of Chicago Press;
7.
Zhang, Y. (2019). China's Food Industry: Policies and Perspectives. Cambridge University
Press;
8.
Lundvall, B.-A. (2020). National Innovation Systems: The Case of Denmark. Routledge;
9.
Porter, M. E. (1998). Clusters and the New Economics of Competition. Harvard Business
Review;
10.
Figueiredo, P. (2019). Agricultural Policies in Emerging Economies: The Case of Brazil.
Oxford University Press;
