ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
494
BOSHLANGʻICH SINFLARDA "TARBIYA" FANINI OʻQITISH JARAYONIDA
MILLIY QADRIYATLARNING O'RNI
Karimova Muhayyo Abdumajit qizi
Termiz davlat pedagogika instituti 2-bosqich magistranti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14674778
Annotatsiya. Mazkur maqolada boshlangʻich sinflarda "Tarbiya" fanini oʻqitish
jarayonida oʻzbek milliy qadriyatlarini shakllantirish va ulardan samarali foydalanishning ilmiy-
nazariy asoslari keng yoritilgan. Maqolada milliy qadriyatlarning maʿnosi, tarbiyaviy ahamiyati,
ularni oʻqituvchilarning dars jarayonida qoʻllash metodlari batafsil tahlil qilinadi. Shuningdek,
oʻquvchilarning axloqiy tarbiyasini rivojlantirishda oila va maktab hamkorligining ahamiyati
yoritiladi. Tadqiqot natijalari boshlangʻich sinf oʻquvchilari uchun darslik va qoʻllanmalarni
takomillashtirish boʻyicha amaliy tavsiyalar beradi.
Kalit soʻzlar: milliy qadriyatlar, tarbiya, boshlangʻich sinflar, axloqiy tarbiya, oila-maktab
hamkorligi, pedagogik texnologiyalar.
THE ROLE OF NATIONAL VALUES IN THE PROCESS OF TEACHING THE
SUBJECT "UPGRADE" IN PRIMARY GRADES
Abstract. This article broadly covers the scientific and theoretical foundations of the
formation and effective use of Uzbek national values in the process of teaching the subject
"Upbringing" in primary grades. The article analyzes in detail the meaning, educational
significance of national values, and methods of their application by teachers in the classroom. It
also highlights the importance of family and school cooperation in developing students' moral
education. The results of the study provide practical recommendations for improving textbooks
and manuals for primary school students.
Keywords: national values, education, primary grades, moral education, family-school
cooperation, pedagogical technologies.
РОЛЬ НАЦИОНАЛЬНЫХ ЦЕННОСТЕЙ В ПРОЦЕССЕ ПРЕПОДАВАНИЯ
ПРЕДМЕТА «ОБРАЗОВАНИЕ» В НАЧАЛЬНЫХ КЛАССАХ
Аннотация. В статье широко освещены научно-теоретические основы
формирования и эффективного использования узбекских национальных ценностей в
процессе преподавания предмета «Образование» в начальных классах. В статье подробно
анализируются смысл и воспитательное значение национальных ценностей, а также
методы их применения учителями на уроках. В нем также подчеркивается важность
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
495
сотрудничества семьи и школы в развитии нравственного воспитания учащихся.
Результаты исследования дают практические рекомендации по совершенствованию
учебников и учебных пособий для учащихся начальной школы.
Ключевые слова: национальные ценности, образование, начальные классы,
нравственное воспитание, сотрудничество семьи и школы, педагогические технологии.
Kirish
Milliy qadriyatlar har bir xalqning oʻziga xos madaniyati, anʻanalari va tarixiy tajribasini
aks ettiradi. Oʻzbekiston xalqining buyuk ajdodlari tomonidan shakllantirilgan maʿnan boy
qadriyatlar, jumladan, mehmondoʻlik, kattalarga hurmat, odob-axloq qoidalari yosh avlod
tarbiyasida alohida ahamiyat kasb etadi. Ushbu maqolada boshlangʻich sinflarda "Tarbiya" fanini
oʻqitish jarayonida milliy qadriyatlarni joriy etishning nazariy asoslari va amaliy yoʻllari keng
yoritiladi. Ular yosh avlodni tarbiyalashda quyidagi asosiy ahamiyatga ega:
•
Milliy o‘zlikni shakllantirish:
O‘z tarixini, madaniyatini va qadriyatlarini bilgan bola o‘z
millatiga hurmat bilan qaraydi.
•
Ma’naviy tarbiya:
Milliy qadriyatlar yosh avlodning ma’naviy olamini boyitadi, ularga
yaxshi fazilatlarni singdiradi.
•
Jamoaviylik va birdamlik:
Milliy qadriyatlar jamoaviylik, mehmondo‘stlik va
hamkorlikni tarbiyalashga yordam beradi.
Boshlang‘ich sinflarda "Tarbiya" fanida milliy qadriyatlarni o‘rgatish metodikasi
quyidagicha:
•
Ko‘rgazmali materiallardan foydalanish:
O‘zbek xalqining milliy kiyimlari, madaniy
yodgorliklari va urf-odatlari tasvirlangan materiallardan foydalanish orqali mavzuni qiziqarli va
ta’sirchan qilish mumkin.
•
Rollarni ijro etish:
Bolalar milliy bayramlar va urf-odatlarga bag‘ishlangan sahna
ko‘rinishlarini ijro etish orqali qadriyatlarni o‘zlashtiradi.
•
Hikoya va maqollar bilan boyitish:
Dars davomida o‘zbek xalq ertaklari, hikoyalari va
maqollaridan foydalanish bolalarning bilimini chuqurlashtiradi.
•
Amaliy mashg‘ulotlar:
Milliy hunarmandchilik (gilamdo‘zlik, kashtachilik) bo‘yicha
kichik amaliy mashg‘ulotlar o‘tkazish orqali qadriyatlarni o‘quvchilarga yaqinlashtirish.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
496
Xorijiy tajribani o‘zbek qadriyatlari bilan uyg‘unlashtirish
. Milliy qadriyatlarni
o‘quvchilarga yetkazishda xorijiy tajribani o‘rganish va uni milliy madaniyatimiz bilan
uyg‘unlashtirish muhim ahamiyatga ega:
•
Finlandiya:
Finlandiyaliklar ta’limda o‘quvchining ehtiyojlari va qiziqishlarini markaziy
o‘ringa qo‘yadi. Bu yondashuvni o‘zbek milliy qadriyatlari bilan boyitish orqali darslarni qiziqarli
va mazmunli qilish mumkin.
•
Yaponiya:
Yaponiyada tarbiya jarayonida jamoaviylik va intizom muhim o‘rin tutadi. Bu
jihatlarni o‘zbek xalqining mehmondo‘stlik va birdamlik kabi qadriyatlari bilan uyg‘unlashtirish
mumkin.
•
AQSh:
AQShda ta’lim jarayonida interaktiv texnologiyalardan keng foydalaniladi. Milliy
qadriyatlarni raqamli resurslar orqali targ‘ib qilish samarali usul bo‘lishi mumkin.
•
Germaniya:
Germaniyada amaliyotga asoslangan ta’lim tizimi rivojlangan. Bu tajribani
o‘zbek xalqining hunarmandchilik an’analari bilan boyitish mumkin.
Dars namunasi: milliy qadriyatlar asosida tarbiya
•
Mavzu:
"Navro‘z bayramining ahamiyati."
•
Darsning maqsadi:
O‘quvchilarga Navro‘z bayrami tarixi va uning ahamiyatini
tushuntirish.
•
O‘quv faoliyati:
O‘quvchilar Navro‘z bayramiga oid hikoya tinglaydi va uning asosida
savollarga javob beradi.
•
Amaliy faoliyat:
Har bir o‘quvchi Navro‘z bayramida bajariladigan urf-odatlardan birini
tasvirlaydi yoki taqdimot tayyorlaydi.
•
Yakuniy natija:
Har bir guruh o‘z ishlanmasini sinf oldida taqdim etadi.
Milliy qadriyatlarning tarbiyadagi roli.
Milliy qadriyatlar oʻquvchilarning axloqiy
dunyoqarashini shakllantirishda asosiy manba hisoblanadi. Xususan, "Tarbiya" fanida quyidagi
jihatlar alohida ta fanida quyidagi jihatlar alohida ta’kidlanadi:
1.
Madaniy va tarixiy merosning oʻrganilishi
: Bolalarga xalqimizning buyuk allomalari va
ularning asarlari haqida maʿlumot berish.
2.
Axloqiy qoidalarni shakllantirish
: Dars jarayonida mehr-oqibat, halollik, adolat kabi
tushunchalarni oʻrgatish.
3.
Anʻanalarni davom ettirish
: Bayram va tadbirlarda milliy kiyimlar, urf-odatlar va xalq
oʻyinlarini tanishtirish orqali ularning qadriyatga boʻlgan qiziqishini oshirish.
Boshlangʻich sinflarda milliy qadriyatlarni oʻqitish usullari
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
497
1.
Interaktiv metodlardan foydalanish
:
o
"Aqliy hujum" metodi orqali bolalarning fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish va milliy
qadriyatlar haqidagi bilimlarini oshirish.
o
Rolli oʻyinlar orqali real hayotiy vaziyatlarni modellashtirish.
2.
Vizual darsliklardan foydalanish
:
o
Milliy naqshlar, xalq amaliy sanʿatiga oid rasmlar va videomateriallarni koʻrsatish.
3.
Maktab va oila hamkorligi
:
o
Ota-onalarni dars jarayoniga jalb qilish, oiladagi tarbiyaviy qadriyatlarni muhokama qilish.
Ilmiy-nazariy tahlil
Boshlangʻich taʿlim bosqichida bolalarning qiziqishlari va idrok darajasiga mos metodlarni
qoʻllash muhimdir. Milliy qadriyatlarning oʻzlashtirilishi nafaqat dars jarayonida, balki sinfdan
tashqari faoliyatlar orqali ham amalga oshiriladi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, milliy qadriyatlar
asosida tashkil etilgan tarbiya darslari bolalarning axloqiy fazilatlarini rivojlantiradi va ularning
ijtimoiy moslashuvchanligini oshiradi.
Amaliy tavsiyalar
1.
Boshlangʻich sinflar uchun maxsus "Milliy qadriyatlar asosida tarbiya" mavzusidagi
qoʻshimcha oʻquv qoʻllanmalarni ishlab chiqish.
2.
Dars jarayonida bolalarning faol ishtirokini ta2. Dars jarayonida bolalarning faol ishtirokini
ta\u02bminlash maqsadida interaktiv metod va vositalarni kengroq joriy etish.
3.
Milliy bayram va tadbirlarni darsning tarkibiy qismiga aylantirish orqali oʻquvchilarda
milliy gʻururni shakllantirish.
4.
Oila va maktab hamkorligini mustahkamlash uchun muntazam seminar va suhbatlar tashkil
etish.
Xulosa
Boshlangʻich sinflarda "Tarbiya" fanini oʻqitishda milliy qadriyatlarni oʻrgatish nafaqat
bolalarning axloqiy rivojlanishiga, balki ularda yuksak insoniy fazilatlarning shakllanishiga ham
xizmat qiladi. Ushbu maqolada targatish nafaqat bolalarning axloqiy rivojlanishiga, balki ularda
yuksak insoniy fazilatlarning shakllanishiga ham xizmat qiladi. Ushbu maqolada ta\u02bklif
etilgan yondashuvlar va tavsiyalar taʿlim jarayonini takomillashtirishga qaratilgan boʻlib, milliy
va umuminsoniy qadriyatlarni uygʻunlashtirishga yordam beradi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN
SCIENCE
АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
498
REFERENCES
1.
Hattie, J. (2009). Visible Learning: A Synthesis of Over 800 Meta-Analyses Relating to
Achievement. Routledge.
2.
Finnish National Agency for Education (2020). Education in Finland: Key Policies and
Practices.
3.
Prensky, M. (2001). Digital Game-Based Learning. McGraw-Hill.
4.
Yusupov, M. (2021). O‘zbekistonda ta’lim tizimida innovatsion yondashuvlar. Toshkent.
5.
Abdullaev, Sh. (2019). Pedagogikada zamonaviy usullar. Toshkent: Sharq.
6.
Fullan, M. (2011). Change Leader: Learning to Do What Matters Most. Wiley.
7.
Vahobov, H. (2020). Boshlang‘ich ta’limda innovatsion texnologiyalar. Toshkent.
8.
Mishra, P., & Koehler, M. J. (2006). Technological Pedagogical Content Knowledge: A
Framework for Teacher Knowledge. Teachers College Record.
9.
Darling-Hammond, L. (2010). The Flat World and Education: How America's
Commitment to Equity Will Determine Our Future. Teachers College Press.
10.
Nazarov, Q. (2022). Milliy qadriyatlar va ularning ta’limdagi o‘rni. Toshkent: Fan.
