836
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
DAVLAT XAVFSIZLIGINI TAʼMINLASHDA IJTIMOIY
QO‘LLAB-QUVVATLASHNING AHAMIYATI
Hamroyev Anvar Abdikarimovich
mustaqil izlanuvchi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14720486
Annotatsiya. Ushbu maqolada mamlakatimizda ijtimoiy sohalarga berilayotgan eʼtibor va
amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar yoritilgan. Yangi Oʻzbekiston sharoitida ayollar, yoshlar,
qariyalar, nogironligi bor shaxslar va ijtimoiy yordamga muhtoj aholiga koʻrsatilayotgan koʻmak,
ularning hayot darajasini yaxshilashga qanday hissa qoʻshayotgani haqida soʻz yuritilgan.
Kalit soʻzlar: ijtimoiy himoya, professional ijtimoiy xizmat, ijtimoiy tibbiy xizmat, bandlik,
ijtimoiy himoya markazlari, ajratilayotgan sarmoyalar, aholi turmush darajasi, ijtimoiy xizmat
darchalari, Mehr daftari, Yoshlar daftari, Ayollar daftari.
THE IMPORTANCE OF SOCIAL SUPPORT IN ENSURING STATE SECURITY
Abstract. This article highlights the attention given to social spheres and the measures
being implemented in our country. It discusses the assistance provided to women, youth, the
elderly, persons with disabilities, and the population in need of social support in the context of
New Uzbekistan, and how this assistance contributes to improving their living standards.
Keywords: social protection, professional social services, social medical services,
employment, social protection centers, allocated investments, population living standards, social
service windows, Mehr notebook, Youth notebook, Women's notebook.
ЗНАЧЕНИЕ СОЦИАЛЬНОЙ ПОДДЕРЖКИ В ОБЕСПЕЧЕНИИ
ГОСУДАРСТВЕННОЙ БЕЗОПАСНОСТИ
Аннотация. B данной статье освещается внимание, уделяемое в нашей стране
социальным сферам, и реализуемые меры. Рассматривается, как оказываемая помощь
женщинам, молодежи, пожилым людям, лицам с инвалидностью и нуждающимся в
социальной поддержке в условиях Нового Узбекистана способствует улучшению уровня их
жизни.
Ключевые слова: социальная защита, профессиональная социальная служба,
социальная медицинская служба, занятость, центры социальной защиты, выделяемые
инвестиции, уровень жизни населения, окна социальных услуг, тетрадь "Мехр," тетрадь
молодежи, тетрадь женщин.
“Ijtimoiy davlat – eng avvalo, jamiyatda ijtimoiy
adolat va hamjihatlik tamoyillari hukm suradigan, inson
kapitalini rivojlantirish va uning imkoniyatlarini yuzaga
837
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
chiqarish uchun sharoitlar yaratilgan, fuqarolar uchun yuqori
hayot va turmush darajasi taʼminlanadigan davlatdir”.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti
Sh.M.Mirziyoyev
"Ijtimoiy" atamasi keng maʼnoda jamiyat va jamoat bilan bogʻliq boʻlgan tushunchalarni
oʻz ichiga oladi. Bu soʻz odamlar hayoti va jamiyat faoliyatining turli jihatlarini qamrab oladi.
"Himoya" soʻzining kelib chiqishi arab tiliga borib taqaladi va u "qoʻllab-quvvatlash",
"himoya qilish", "toʻsiq yaratish" kabi maʼnolarni anglatadi. Ushbu atama turli sohalarda
foydalanilib, bir necha xil mazmunda izohlanadi. Shu asosda "ijtimoiy soha" jamiyatning muhim
ehtiyoj va manfaatlarini qondiruvchi faoliyatlarni oʻz ichiga oladi. Mazkur sohaning asosiy
elementi boʻlgan "ijtimoiy himoya" esa jamiyat aʼzolarining ehtiyojlarini qondirish, ularning
huquq va manfaatlarini himoya qilish vazifasini bajaradi. Bu tushuncha davlat yoki jamoatchilik
tomonidan taqdim etiladigan yordam va qoʻllab-quvvatlash tizimlarini ham qamrab olib,
insonlarning turmush sifatini yaxshilashga qaratilgan chora-tadbirlarni nazarda tutadi
1
.
Hozirgi kunda mamlakatimizda ijtimoiy sohaga katta eʼtibor qaratilmoqda. Ijtimoiy sohani
rivojlantirish – bu jamiyat farovonligini oshirish maqsadida barcha aholi qatlamlari uchun
munosib turmush sharoitlarini yaratish va ularni kelajakka umid ruhida qo‘llab-quvvatlashni
anglatadi. Ijtimoiy ish esa shaxslar, guruhlar va jamiyatga qulay yashash va rivojlanish
imkoniyatlarini taqdim etishga qaratilgan kasbiy faoliyat hisoblanadi. Shu sababli bu faoliyat
bevosita insonlarga ijtimoiy yordam ko‘rsatish sifatida qabul qilinadi.
Yangi tahrirdagi Konstitutsiyada ham ijtimoiy sohaga alohida eʼtibor berilib, davlatning
ijtimoiy yo‘nalishdagi vazifalari aniq belgilab berilgan. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi
Konstitutsiyasining 1-moddasida O‘zbekiston – boshqaruv shakli respublika bo‘lgan mustaqil,
demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat ekani qayd etilgan
2
.
Konstitutsiyamizda mehnatga layoqatsiz, yolgʻiz keksalar, nogironligi bo‘lgan shaxslar va
ijtimoiy yordamga muhtoj boshqa aholi qatlamlarining huquqlari davlat himoyasida bo‘lishi
mustahkamlangan. Ushbu qatʼiy qoida ijtimoiy sohada yagona yondashuv asosida islohotlar
amalga oshirish zaruriyatini keltirib chiqaradi.
2023-yil 1-iyunda O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan "Aholiga sifatli ijtimoiy
xizmat va yordam ko‘rsatish hamda samarali nazorat tizimini yo‘lga qo‘yish bo‘yicha kompleks
chora-tadbirlar to‘g‘risida"gi PF-82-sonli Farmon imzolandi. Ushbu Farmon fuqarolarning
ijtimoiy himoyaga doir huquq va manfaatlarini kafolatlash, shuningdek, aholiga taqdim etiladigan
1
Xusanova X. O‘zbekistonda ijtimoiy himoya tizimining rivojlanish dinamikasi//monografiya 2024.–B.44.
2
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. Rasmiy nashr. – Toshkent: “O‘zbekiston” nashriyoti, 2023. – 128 b.
838
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
ijtimoiy xizmatlar sifatini sezilarli darajada oshirishga qaratilgan chora-tadbirlarni tizimli ravishda
amalga oshirishni ko‘zda tutadi.
Mazkur hujjat asosida O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzurida Ijtimoiy himoya
milliy agentligi tashkil etildi. Ushbu agentlik ijtimoiy himoya va xizmatlar ko‘rsatish sohasida
yagona davlat siyosatini ishlab chiqish va uni hayotga tatbiq etishda vakolatli davlat organi
hisoblanadi. Agentlik o‘z faoliyatini boshqa davlat organlari va tashkilotlaridan mustaqil ravishda
amalga oshiradi
3
.
Agentlik zimmasiga og‘ir sharoitlarda yashayotgan aholining ijtimoiy xizmatlar va
yordamdan samarali foydalanishini taʼminlash, ijtimoiy himoyaga muhtoj fuqarolar sonini
kamaytirish, ularni jamiyat hayotiga moslashishiga ko‘maklashish hamda ularning ijtimoiy
barqarorligini mustahkamlash kabi vazifalar yuklatilgan
4
.
Jamiyatning ijtimoiy hayot sohasi – bu jamiyat tuzilmasining muhim bir qismi bo‘lib, unda
odamlar tarixiy va ijtimoiy guruhlarga ajralgan holda o‘zaro munosabatga kirishadilar. Ushbu soha
ijtimoiy sinflar, qatlamlar, millatlar, jamiyat va shaxs o‘rtasidagi munosabatlarni, shuningdek,
mehnat sharoitlari, sog‘liqni saqlash va dam olish kabi omillarni qamrab oladi. Ijtimoiy hayot
sohasi nisbatan mustaqil tizim bo‘lib, odamlar unda jamiyatdagi o‘z ijtimoiy mavqei va tenglik
yoki tengsizlik tamoyillari asosida aloqalar o‘rnatadilar.
Jamiyatning boshqa jabhalari qatorida ijtimoiy hayot sohasi alohida ahamiyatga ega.
Chunki bu sohada turli ijtimoiy guruhlar o‘rtasida tenglik va tengsizlik mezonlari
amaliyotda namoyon bo‘ladi. Bu jarayon ijtimoiy adolat tamoyillarining hayotga tatbiq etilish
darajasini ko‘rsatadi. Shu sababli, ijtimoiy hayot sohasini rivojlantirish va takomillashtirish
jamiyatimizni jiddiy o‘zgarishlarga olib boruvchi asosiy vazifalardan biri hisoblanadi.
Aholiga ko‘rsatilayotgan tibbiy va ijtimoiy-tibbiy xizmatlar sifatini oshirish, sog‘lom
turmush tarzini targ‘ib etish hamda tibbiyot muassasalarini zarur jihozlar bilan taʼminlash
mamlakat sog‘liqni saqlash tizimini rivojlantirish yo‘lida muhim qadamlar sifatida belgilangan.
Xususan, tibbiyotning birlamchi bo‘g‘inini rivojlantirish va shoshilinch tibbiy yordam
tizimini takomillashtirish bugungi kunning eng muhim vazifalaridan biri hisoblanadi.
Shuni alohida taʼkidlash kerakki, so‘nggi yillarda har bir fuqaro uchun sifatli va malakali
tibbiy xizmat ko‘rsatishni yo‘lga qo‘yish maqsadida amalga oshirilgan keng ko‘lamli tadbirlar bir
qator yutuqlarga olib keldi. Bu yutuqlardan eng asosiysi – aholining o‘rtacha umr davomiyligining
so‘nggi 20 yil ichida 3,5 yilga oshib, 74,7 yoshga yetganidir. 2030-yilga kelib, bu ko‘rsatkichni 78
yoshga yetkazish asosiy maqsad sifatida belgilangan.
3
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 01.06.2023-yildagi PF-82-son Farmoni //
https://lex.uz/uz/docs/-6480342
4
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Ijtimoiy himoya milliy agentligi rasmiy sayti
839
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Oxirgi 7 yil ichida sog‘liqni saqlash tizimiga ajratilayotgan sarmoyalar hajmi 6 barobar
oshib, 5,9 trillion so‘mdan 33,5 trillion so‘mgacha yetkazilgan
5
.
Aholining turmush darajasini oshirish maqsadida bandlikni ko‘paytirish, yangi ish o‘rinlari
yaratish va ishsizlikni kamaytirish borasida tizimli ishlar amalga oshirilmoqda. Xususan, yoshlar,
ayniqsa o‘rta maxsus va oliy o‘quv yurtlari bitiruvchilarini ish bilan ta’minlash hamda mehnat
bozori infratuzilmasini rivojlantirish ustuvor yo‘nalishlardan biri sifatida belgilanmoqda.
Mehnatga layoqatli aholining bandligini ta’minlash uchun ularning kasbiy tayyorgarligini
oshirish, qayta o‘qitish va malakasini yuksaltirishga keng imkoniyatlar yaratilmoqda.
2023-yil yakuni bo‘yicha O‘zbekistonda band aholi soni 312 ming kishiga yoki o‘tgan
yilga nisbatan 2,3 foizga oshdi. O‘tgan yil davomida aholi bandligini ta’minlash maqsadida oilaviy
tadbirkorlik uchun 15 trillion so‘m miqdorida imtiyozli kreditlar, 37 turdagi subsidiyalar ajratildi,
dehqonchilik uchun esa 200 ming gektar yer taqdim etildi.
Aholining turmush darajasini o‘rganish uchun har yili davlat statistika organlari tomonidan
uy xo‘jaliklari kuzatuvlari olib boriladi. Kambag‘allikni kamaytirish va ijtimoiy-iqtisodiy
sharoitlarni yaxshilash yo‘lida “Inson” ijtimoiy himoya markazlari faoliyat yuritmoqda. Ushbu
markazlar yordamga muhtoj fuqarolarni qo‘llab-quvvatlashda muhim rol o‘ynaydi.
Ijtimoiy xizmatlar markazi xodimlari ehtiyojmand aholining holatini o‘rganib, ularga shu
joyning o‘zida ijtimoiy yordam tizimiga kirish imkoniyatini taqdim etadi va ularni tegishli
tashkilotlarga yo‘naltiradi. Endi esa yolg‘iz yashovchi, parvarishga muhtoj keksalar va nogironligi
bo‘lgan shaxslarni ro‘yxatga olish yoki chiqarish jarayonlari ushbu markaz tomonidan amalga
oshiriladi. Sohaga oid murojaatlarni onlayn qabul qilish jarayonni tezlashtirishga xizmat qilmoqda.
2022-yilda 9,5 ming mahallada hokim yordamchilari, yoshlar yetakchilari va xotin-qizlar
faollari ish boshladi. Hokim yordamchilari minglab insonlarni bandlik bilan ta’minlashga
ko‘maklashdi. Agar 2017-yilda 500 ming nafar kam ta’minlangan oilaga ijtimoiy yordam
ko‘rsatilgan bo‘lsa, bugungi kunga kelib bu ko‘rsatkich 2,5 milliondan oshgan. Ajratilayotgan
mablag‘lar hajmi esa 7 baravarga oshib, yiliga 13 trillion so‘mga yetdi
6
.
Aytib o‘tish joizki, ilgari ijtimoiy himoyaga muhtoj bo‘lgan baʼzi fuqarolar bir vaqtning
o‘zida bir nechta tashkilotlardan yordam so‘rab murojaat qilish imkoniga ega edi. Bu esa haqiqatan
yordamga muhtoj insonlarning eʼtibordan chetda qolishiga sabab bo‘lgan. Ushbu muammolarni
hal etish maqsadida ijtimoiy xizmatlarni boshqarish uchun “Yagona milliy ijtimoiy himoya”
elektron tizimi joriy etildi.
Mazkur tizim orqali fuqarolarning arizalari bevosita onlayn tarzda qabul qilinadi,
shuningdek, “Mehr daftari”, “Saxovat va ko‘mak”, “Yoshlar daftari” va “Ayollar daftari” kabi
5
Hozirgi zamon va Yangi O‘zbekiston / Sh.M.Mirziyoyev. – Toshkent: “O‘zbekiston” nashriyoti, 2024. – 181 b.
6
Hozirgi zamon va Yangi O‘zbekiston / Sh.M.Mirziyoyev. – Toshkent: “O‘zbekiston” nashriyoti, 2024. – 185 b.
840
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
axborot bazalari yagona platforma asosida birlashtiriladi. Shu bilan birga, turli vazirlik va idoralar
o‘rtasida 35 turdagi elektron maʼlumotlarni almashish imkoniyati yaratilgan bo‘lib, bu takroriy
maʼlumotlar va noto‘g‘ri tayinlanish holatlarining oldini olishga xizmat qiladi.
Fuqarolarning yordam olgan yoki olmaganligi tizimda elektron shaklda aks ettiriladi, bu
esa boqimandalik holatlarining oldini olishga yordam bermoqda. Ushbu tizim avtomatik ravishda,
inson omilisiz ishlaydi va hujjat aylanishi to‘liq elektron shaklda amalga oshiriladi
7
.
Ijtimoiy yordam tizimida fuqarolarni ro‘yxatdan chiqarishning yangi tartiblari amaliyotga
joriy etildi. Bugungi kunda ijtimoiy yordam oluvchilar jamiyatga to‘liq moslashib, mustaqil hayot
yo‘lini topguniga qadar ularning holati doimiy nazorat qilinmoqda. Ushbu yondashuv yordamning
haqiqatda muhtoj insonlarga yetib borishini va ularning turmush darajasini yaxshilashga xizmat
qilishini taʼminlashni maqsad qilgan.
2024-yil 1-yanvardan boshlab barcha tuman (shahar) davlat xizmatlari markazlarida
maxsus “Ijtimoiy xizmat darchalari” tashkil etildi. Ushbu darchalar yordamida fuqarolar
nogironlikni aniqlash, protez va ortopedik vositalar bilan taʼminlash, sanatoriylarga yo‘llanma
olish, psixologik yordamdan foydalanish va ijtimoiy nafaqalarni tayinlash kabi xizmatlardan
foydalanish imkoniga ega bo‘ldilar. Bu tizim yordamga muhtoj insonlarning zarur xizmatlarni
olish jarayonini ancha oson va qulay qildi.
Mamlakat rahbari hozirda davlat rivojlanishi va jamiyat aʼzolarining hayotini yaxshilash
yo‘lida faol ish olib bormoqda. Ushbu harakatlarning asosiy maqsadi – aholining turmush
farovonligini oshirish va yoshlarni har tomonlama rivojlangan shaxs sifatida tarbiyalashdir.
Ijtimoiy sohani rivojlantirishga qaratilgan saʼy-harakatlar doirasida “Harakatlar
strategiyasining ijtimoiy sohani rivojlantirish” deb nomlangan to‘rtinchi yo‘nalish alohida
ahamiyatga ega. U aholining bandligini oshirish, fuqarolarni ijtimoiy himoya qilish, ularning
sog‘lig‘ini saqlash, yo‘l-transport va muhandislik kommunikatsiyalarini takomillashtirish,
shuningdek, ijtimoiy infratuzilmani modernizatsiya qilish kabi masalalarga qaratilgan
8
.
Xulosa qilib aytganda, aholiga ko‘rsatilayotgan ijtimoiy yordam sifatini yaxshilash va
xotin-qizlarning jamiyatdagi o‘rnini kuchaytirish davlatning eng muhim vazifalaridan biridir.
Mamlakat iqtisodiyotini transformatsiya qilish orqali aholi bandligini taʼminlash nafaqat
ijtimoiy barqarorlikni rivojlantirishga, balki nogironligi bo‘lgan shaxslar va umumiy aholi uchun
malaka oshirish hamda kasbiy tayyorgarlikni qo‘llab-quvvatlash orqali yangi ish o‘rinlarini
yaratishga yordam beradi. Bu esa ijtimoiy himoya darajasini yanada oshirishga xizmat qiladi.
7
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 01.06.2023-yildagi PF-82-son Farmoni //
https://lex.uz/uz/docs/-6480342
8
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 28.01.2022-yildagi PF-60-son Farmoni //
841
ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1
Shu bilan birga, amalga oshirilayotgan barcha chora-tadbirlar ijtimoiy yordamga muhtoj
aholi qatlamlarini himoya qilish, jamiyatda farovonlikni taʼminlash, ijtimoiy adolatni
mustahkamlash va aholining turli qatlamlari o‘rtasidagi keskin farqlarni kamaytirishga qaratilgan.
REFERENCES
1.
Xusanova X. O‘zbekistonda ijtimoiy himoya tizimining rivojlanish dinamikasi//monografiya
2024.–B.44.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. Rasmiy nashr. – Toshkent: “O‘zbekiston”
nashriyoti, 2023. – 128 b.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 01.06.2023-yildagi PF-82-son Farmoni //
https://lex.uz/uz/docs/-6480342
4.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 28.01.2022-yildagi PF-60-son Farmoni //
