Yanvar, 2025-Yil
229
QURILISH VA INSHOOTLARNING ATROF-MUHITGA TA`SIRI
Talabasi Bozorova Mahfuza
O`zbekiston Milliy universiteti Ijtimoiy fanlar fakulteti
Sotsiologiya yo`nalishi 1-kurs
https://doi.org/10.5281/zenodo.14737430
Annotatsiya
. Ushbu maqola qurilish va inshootlar atrof-muhitga turli yo'llar bilan ta'sir
ko'rsatadi. Bu ta'sirlar ijobiy va salbiy bo'lishi mumkin. Qurilish jarayonida tabiiy resurslar,
energiya va materiallar iste'mol qilinadi, bu esa ekologik izlarni qoldiradi.
Abstract
: This article discusses how construction and infrastructure impacts the
environment in various ways. These impacts can be both positive and negative. The construction
process consumes natural resources, energy, and materials, leaving an ecological footprint.
Аннотация
: В статье рассматривается, как здания и сооружения различными
способами влияют на окружающую среду. Эти эффекты могут быть положительными и
отрицательными. В процессе строительства потребляются природные ресурсы, энергия
и материалы, что оставляет экологический след.
Kalit so’zlar:
arxitektura, reabilitatsiya, metod, energiya, resus, ekologiya.
Keywords
: architecture, rehabilitation, method, energy, resources, ecology.
Ключевые слова
: архитектура, реабилитация, метод, энергия, ресурсы, экология.
Qurilish va inshootlarning atrof-muhitga ta'siri keng qamrovli va turli omillarni o'z ichiga
oladi. Quyida qurilishning atrof-muhitga ta'sirini turli nuqtai nazardan ko'rib chiqamiz:
1. Tabiatni o'zgartirish
Yer maydonining kamayishi: Qurilishlar va inshootlar, ayniqsa shaharlarda, yerning tabiiy
holatini o'zgartiradi. O'rmonlar, dalalar, bog'lar yoki qishloq joylarida qurilishlar amalga oshirilsa,
bu tabiatning tabiiy muvozanatini buzadi.
Biologik xilma-xillikning kamayishi: Qurilish ishlari ekosistemalarni, hayvonlar va
o'simliklar turlarini xavf ostiga qo'yishi mumkin. Inshootlar yer yuzasini yopib, fauna va flora
uchun yashash muhiti kamayishi mumkin.
2. Resurslar iste'moli
Materiallar iste'moli: Qurilish uchun turli xil tabiiy resurslar, masalan, qum, tosh, temir,
beton va boshqa materiallar ishlatiladi. Bu resurslarning qazib olinishi atrof-muhitga ta'sir qiladi,
masalan, tuproq eroziyasi, suv havzalarining ifloslanishi va ekosistemalarning buzilishi.
Yanvar, 2025-Yil
230
Energiya iste'moli: Qurilish jarayonida energiya iste'mol qilinadi, ayniqsa, og'ir texnikalar
ishlatilganda. Bu ko'pincha energiyaning qayta tiklanadigan manbalardan emas, balki yoqilg'i
qazib olishdan olinadi, bu esa havoni ifloslantirishi mumkin.
3. Havoning ifloslanishi
Qurilish jarayonida ko'plab ifloslantiruvchi moddalar, shu jumladan chang, gazlar va
kimyoviy moddalar havoga chiqarilishi mumkin. Bu atmosferaga ta'sir qilishi va salomatlikka
zarar yetkazishi mumkin. Masalan, beton va asfalt ishlab chiqarishda chiqadigan gazlar, ko'mir va
neft mahsulotlari ishlatilishi havoning ifloslanishiga sabab bo'ladi.
4. Suv resurslariga ta'sir
Suv ta'minoti: Qurilishlar, ayniqsa shaharsozlik va sanoat inshootlari, suv resurslarini
ko'proq iste'mol qilishga olib kelishi mumkin. Bu yer osti suvlarini kamaytirishi yoki yer usti
suvlarini ifloslantirishi mumkin.
Suvni ifloslantirish: Qurilishdan chiqadigan chiqindilar, xususan yog'lar, kimyoviy
moddalar va qurilish materiallari suv manbalarini ifloslantirishi mumkin. Bu, o'z navbatida, atrof-
muhitga, shu jumladan ekosistemalarga zarar etkazadi.
5. Chiqindilar va qattiq materiallar
Qurilish jarayonida juda ko'p chiqindilar hosil bo'ladi. Ular orasida betondan tortib plastik,
yog'lar va boshqa qurilish materiallari bo'lishi mumkin. Bu chiqindilarni qayta ishlash yoki
utilizatsiya qilish muhim ahamiyatga ega, aks holda ular tabiatga zarar etkazadi.
Xulosa
Qurilish va inshootlarning atrof-muhitga ta'siri har tomonlama o'rganilishi va boshqarilishi
kerak. Yangi texnologiyalar va ekologik yondashuvlar orqali bu ta'sirni minimallashtirish
mumkin, ammo har bir qurilish loyihasi muhitga ta'sir qilmasdan amalga oshirilishi uchun puxta
rejalashtirilishi va nazorat qilinishi zarur. Barqaror rivojlanish va ekologik muvozanatni saqlashda
atrof-muhitni himoya qilish bo'yicha mas'uliyatli yondashuv muhimdir.
REFERENCES
1. https://cyberleninka.ru
2. https://stat.uz/uz
