Authors

  • Mahfuza Bozorova

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.science-research.85978

Keywords:

nevrotik shaxs sotsiologik yondashuv shaxs va jamiyat sotsial ziddiyat Karen Xorniy.

Abstract

Ushbu maqolada Karen Xorniyning “Zamonamizning nevrotik shaxsi” asariga sotsiologik yondashuv orqali tahlil beriladi. Asarda individual psixologik muammolarning zamonaviy jamiyatdagi sotsial jarayonlar bilan bog‘liqligi ko‘rsatib berilgan. Maqolada shaxs va jamiyat o‘rtasidagi murakkab munosabatlar, nevrozning sotsial ildizlari hamda shaxsiylik inqirozi muhokama qilinadi.

background image

2025

MAY

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 2

|

ISSUE 5

57

ZAMONAMIZDA NEVROTIK SHAXS: KAREN XORNIY ASARI ASOSIDA

SOTSIOLOGIK TAHLIL

Bozorova Mahfuza Ilhom qizi

Toshkent Davlat Milliy Universiteti, Sotsiologiya yo‘nalishi 1-bosqich talabasi

https://doi.org/10.5281/zenodo.15346244

Annotatsiya.

Ushbu maqolada Karen Xorniyning “Zamonamizning nevrotik shaxsi”

asariga sotsiologik yondashuv orqali tahlil beriladi. Asarda individual psixologik muammolarning

zamonaviy jamiyatdagi sotsial jarayonlar bilan bog‘liqligi ko‘rsatib berilgan. Maqolada shaxs va

jamiyat o‘rtasidagi murakkab munosabatlar, nevrozning sotsial ildizlari hamda shaxsiylik inqirozi

muhokama qilinadi.

Kalit so‘zlar:

nevrotik shaxs, sotsiologik yondashuv, shaxs va jamiyat, sotsial ziddiyat,

Karen Xorniy.

Kirish

XX asr psixologiyasi tarixida ayol olimlar orasida yorqin o‘rin tutgan Karen Xorniy

o‘zining “Zamonamizning nevrotik shaxsi” asarida shaxsning ichki ziddiyatlari va xavotirlari

zamonaviy jamiyatdagi sotsial sharoitlar bilan bevosita bog‘liq ekanini ta’kidlaydi. Ushbu g‘oya

sotsiologiya fanida muhim konsepsiyalardan biri — sotsial determinizm, ya’ni inson ruhiyati va

xatti-harakatlarining jamiyat ta’sirida shakllanishi bilan uyg‘unlashadi.

Asarning asosiy g‘oyalari va sotsiologik talqini

Karen Xorniy nevrozni faqat ichki psixologik holat emas, balki shaxsning jamiyatdagi

bosim, raqobat, kutilmalar va ijtimoiy normaga moslashishga urinishi natijasida yuzaga keluvchi

muammo sifatida ko‘radi. Ayniqsa, kapitalistik jamiyatdagi individualizm, muvaffaqiyatga

bo‘lgan bosim, taqqoslash, ijtimoiy rollarning keskinligi — bularning barchasi nevrozga sabab

bo‘luvchi omillardir. Bu shuni ko‘rsatadiki, nevroz ko‘pincha ijtimoiy muammolarning shaxsdagi

aksidir.

Shaxs va jamiyat o‘rtasidagi ziddiyat

Xorniy shaxsni “moslashuvchan emas, balki omon qolishga urinayotgan mavjudot” sifatida

tasvirlaydi. Bu esa sotsiologiyada ko‘p muhokama qilinadigan rol ziddiyatlari masalasiga olib

keladi: bir kishi bir vaqtning o‘zida farzand, ota-ona, xodim, fuqaro kabi ko‘plab sotsial rollarni

bajargan holda, o‘zining haqiqiy “men”ini yo‘qotishi mumkin. Bu yo‘qotish esa nevrozga olib

keladi.


background image

2025

MAY

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 2

|

ISSUE 5

58

Xulosa

Karen Xorniyning g‘oyalari sotsiologik yondashuvda inson ruhiyatining ijtimoiy ildizlarini

ochib beradi. “Zamonamizning nevrotik shaxsi” asari faqat psixologik emas, balki sotsiologik

tahlil uchun ham boy manba hisoblanadi. Unda shaxs va jamiyat o‘rtasidagi murakkab, ziddiyatli

munosabatlar tahlil qilingan. Asar zamonaviy jamiyatda psixologik muammolar ortida yotgan

ijtimoiy bosimlarni anglash uchun muhim nazariy asos bo‘la oladi.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.

Gulnoz J. Sotsiologiya tarixi.–T.: Innovatsiya-Ziyo, 2020.–466 b.

2.

Jiyanmuratova G. Sh. Huquq sotsiologiyasi: O'quv qo'llanma. – Toshkent: "Oltin qalam"

nashriyoti,

2024.

–

180

b.

//

https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAA

AJ&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:QD3KBmkZPeQC

3.

Jiyanmuratova G. Sh. Zamonaviy sotsiologik nazariyalar va maktablar: Darslik. –

Toshkent:

"Oltin

qalam"

nashriyoti,

2024.

–

340

b.

//

https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAA

AJ&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:jL-93Qbq4QoC

4.

Bekmurodov, M.B.; Raximova, N.X.; Jiyanmuratova, G.Sh.; Nurqulov, B.G'.

Jamoatchilik

fikri

sotsiologiyasi:

O'quv

qo'llanma.

– Toshkent, 2025. – 160 b. //

https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAA

AJ&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:48xauSegjOkC

5.

Sh J. G. Gofurov O. Ul. Mehnat bozori. Bandlik va ishsizlik muammolari. Risola.–

Toshkent: O ‘zMU, 2023.–117 b.

6.

Gulnоz J., Bunyоd N. YОSHLАR IJTIMОIY-SIYОSIY FАОLLIGINI ОSHIRISH–

USTUVОR VАZIFА //ZAMONAVIY DUNYONING IJTIMOIY MANZARASI VA

JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. – 2024. – Т. 1. – №. 1.

7.

Sherbutayevna J. G. et al. YOSHLAR HUQUQIY MADANIYATINI YUKSALTIRISH–

DAVLAT SIYOSATINING USTUVOR VAZIFASI //ZAMONAVIY DUNYONING

IJTIMOIY MANZARASI VA JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. –

2024. – Т. 1. – №. 1.

8.

Джиянмуратова Г. YOSHLARNING SIYOSIY INSTITUTLARGA NISBATAN

ISHONCHI MUAMMOSI: NAZARIY ASOSLAR //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ

ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2024. – №. SI-1.


background image

2025

MAY

NEW RENAISSANCE

INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE

VOLUME 2

|

ISSUE 5

59

9.

Sherbutayevna J. G. et al. ABSENTEIZM IJTIMOIY HODISA SIFATIDA //Tafakkur

manzili. – 2023. – Т. 2. – С. 4-10.

10.

Жиянмуратова Г. Ш. Ёш сайловчи электорал хулқ-атворига таъсир кўрсатувчи

омиллар/ЎзМУ хабарлари.–Тошкент, 2022. – № 1/11/1.–Б. 86-89./https://scholar.

google. com/citations.

11.

Джиянмуратова

Г.

Ш.

ELEKTORAL

XULQ-ATVORGA

RATSIONAL-

INSTRUMENTAL YONDASHUVNING PAYDO BO ‘LISHI VA RIVOJLANISHI

TARIXI //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2022. – Т. 5. – №. 3. //

https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAA

AJ&cstart=20&pagesize=80&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:HtEf

BTGE9r8C

12.

Жиянмуратова Г. Ўзбекистон ёшларининг электорал маданияти. Монография.–

Тошкент, 2021.–122 б.

13.

Sh J. G. The Issue Of Youth Trust In Political Institutions In Sociology //Sotsiologiya va

huquq/Sociology and law. – 2024. – Т. 2. – №. 3/1. – С. 1.

14.

Jiyanmuratova G. S. ZAMONAVIY YOSHLARNING SIYOSIY INSTITUTLARGA

ISHONCHI TADQIQOTLARI: XORIJ TAJRIBASI //Academic research in educational

sciences. – 2024. – №. 3. – С. 190-197.

References

Gulnoz J. Sotsiologiya tarixi.–T.: Innovatsiya-Ziyo, 2020.–466 b.

Jiyanmuratova G. Sh. Huquq sotsiologiyasi: O'quv qo'llanma. – Toshkent: "Oltin qalam" nashriyoti, 2024. – 180 b. // https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAAAJ&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:QD3KBmkZPeQC

Jiyanmuratova G. Sh. Zamonaviy sotsiologik nazariyalar va maktablar: Darslik. – Toshkent: "Oltin qalam" nashriyoti, 2024. – 340 b. // https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAAAJ&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:jL-93Qbq4QoC

Bekmurodov, M.B.; Raximova, N.X.; Jiyanmuratova, G.Sh.; Nurqulov, B.G'. Jamoatchilik fikri sotsiologiyasi: O'quv qo'llanma. – Toshkent, 2025. – 160 b. // https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAAAJ&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:48xauSegjOkC

Sh J. G. Gofurov O. Ul. Mehnat bozori. Bandlik va ishsizlik muammolari. Risola.–Toshkent: O ‘zMU, 2023.–117 b.

Gulnоz J., Bunyоd N. YОSHLАR IJTIMОIY-SIYОSIY FАОLLIGINI ОSHIRISH–USTUVОR VАZIFА //ZAMONAVIY DUNYONING IJTIMOIY MANZARASI VA JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. – 2024. – Т. 1. – №. 1.

Sherbutayevna J. G. et al. YOSHLAR HUQUQIY MADANIYATINI YUKSALTIRISH–DAVLAT SIYOSATINING USTUVOR VAZIFASI //ZAMONAVIY DUNYONING IJTIMOIY MANZARASI VA JAMIYAT TUZILMALARI TRANSFORMATSIYASI. – 2024. – Т. 1. – №. 1.

Джиянмуратова Г. YOSHLARNING SIYOSIY INSTITUTLARGA NISBATAN ISHONCHI MUAMMOSI: NAZARIY ASOSLAR //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2024. – №. SI-1.

Sherbutayevna J. G. et al. ABSENTEIZM IJTIMOIY HODISA SIFATIDA //Tafakkur manzili. – 2023. – Т. 2. – С. 4-10.

Жиянмуратова Г. Ш. Ёш сайловчи электорал хулқ-атворига таъсир кўрсатувчи омиллар/ЎзМУ хабарлари.–Тошкент, 2022. – № 1/11/1.–Б. 86-89./https://scholar. google. com/citations.

Джиянмуратова Г. Ш. ELEKTORAL XULQ-ATVORGA RATSIONAL-INSTRUMENTAL YONDASHUVNING PAYDO BO ‘LISHI VA RIVOJLANISHI TARIXI //ЖУРНАЛ СОЦИАЛЬНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ. – 2022. – Т. 5. – №. 3. // https://scholar.google.com/citations?view_op=view_citation&hl=ru&user=fdboTmYAAAAJ&cstart=20&pagesize=80&sortby=pubdate&citation_for_view=fdboTmYAAAAJ:HtEfBTGE9r8C

Жиянмуратова Г. Ўзбекистон ёшларининг электорал маданияти. Монография.–Тошкент, 2021.–122 б.

Sh J. G. The Issue Of Youth Trust In Political Institutions In Sociology //Sotsiologiya va huquq/Sociology and law. – 2024. – Т. 2. – №. 3/1. – С. 1.

Jiyanmuratova G. S. ZAMONAVIY YOSHLARNING SIYOSIY INSTITUTLARGA ISHONCHI TADQIQOTLARI: XORIJ TAJRIBASI //Academic research in educational sciences. – 2024. – №. 3. – С. 190-197.