ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
905
CHET TILINI O’QITISHDA YOZUV KO’NIKMASINI RIVOJLANTIRISH
Israilova Dilorom Shomaxamatovna
Toshkent davlat ozbek tili va adabiyoti universiteti
xorijiy tillar kafedrasi nemis tili o’qituvchisi.
+99893/539-26-55.
Dilorom_76@mail.ru
https://doi.org/10.5281/zenodo.14741638
Annotatsiya.
Ushbu maqolada ijodiy yozuvning chet tilini organishda tutgan orni va uning
oquvchilarning til konikmalarini rivojlantirishdagi ahamiyati tahlil qilingan. Idjodiy yozuv, matn
yaratish jarayonida yangi goyalar va tasavvurlarni ifodalash orqali oquvchilarning soz boyligini,
grammatik bilimlarini va fikrlash qobiliyatlarini oshiradi. Maqolada ijodiy yozuvni orgatishning
turli usullari, jumladan guruh ishlari, muammolarni hal qilish va yozma nutqni rivojlantirishga
qaratilgan misollar keltirilgan. Shuningdek, idjodiy yondashuvning talim jarayoniga qoshgan
xissasi ham muhim ahamiyatga ega. Yozuv jarayonida oquvchilaring idjodiy faoliyatini
ragbatlantirish, ularning tilni organishga bolgan ishtiyoqini oshiradi hamda chet tilida yozuv
konikmalarining shaklanishini samarali tarzda taminlaydi. Maqolada darsda idjodiy yozuv
metodlarini qollash orqali chet tilini organish jarayonini yanada qiziqarli va samarali bolishga
erishish mumkinligi ko’rsatib berilgan.
Kalit sozlar
: ijodiy yozuv, fantaziya, guruhda ishlash, qiziqarli vazifalar, yozuv konikmasi.
DEVELOPING WRITING SKILLS IN FOREIGN LANGUAGE TEACHING
Abstract.
This article analyzes the role of creative writing in foreign language learning
and its importance in developing students' language skills. Creative writing increases students'
vocabulary, grammatical knowledge, and thinking skills by expressing new ideas and imaginations
in the process of creating a text. The article presents examples of various methods of teaching
creative writing, including group work, problem solving, and the development of written speech.
The contribution of the creative approach to the learning process is also important. Stimulating
students' creative activity in the writing process increases their enthusiasm for language learning
and effectively ensures the formation of writing skills in a foreign language. The article shows that
by using creative writing methods in the classroom, the process of learning a foreign language
can be made more interesting and effective.
Keywords:
creative writing, fantasy, group work, interesting tasks, writing skills.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
906
РАЗВИТИЕ НАВЫКОВ ПИСЬМА В ПРОЦЕССЕ ОБУЧЕНИЯ
ИНОСТРАННОМУ ЯЗЫКУ
Аннотация.
В статье анализируется роль творческого письма в изучении
иностранного языка и его значение в развитии языковых навыков студентов. Творческое
письмо расширяет словарный запас учащихся, их знание грамматики и навыки мышления
за счет выражения новых идей и видений в процессе создания текста. В статье
представлены примеры различных методов обучения творческому письму, включая
групповую работу, решение проблем и развитие письменной речи. Также важен вклад
творческого подхода в процесс обучения. Поощрение творческой активности учащихся в
процессе письма повышает их энтузиазм к овладению языком и эффективно обеспечивает
формирование навыков письма на иностранном языке. В статье показано, что процесс
изучения иностранного языка можно сделать более интересным и эффективным,
используя приемы творческого письма на занятиях.
Ключевые слова
: творческое письмо, фантазия, групповая работа, интересные
задания, навыки письма.
Kirish
: Ijodiy yozuv uzoq tarixga ega bolib, u AQShda 19 asr ortalarida paydo bolgan va
universitetlarda asosan adabiyotshunoslik seminarlarida otkazilgan. Germaniya 1970-yillardan
beri bunga etibor qaratmoqda. Ijodiy yozuv (ingl. creative writing) - matn yozishni ijodiy jarayon
sifatida tushunadigan kontseptsiya. Biz yozishni har bir kishi organishi mumkin bolgan
hunarmandchilik deb bilamiz. Ijodiy yozishning koplab usullari mavjud. Bular ijodkorlik texnikasi
bilan chambarchas bogliq. [1] Eng keng manoda, ular ijodiy yondashuvlar bolib, ular matn
yaratishda yordam beradi. Chet tilini organishda oqib va eshitib tushunish, fikrlab yozish va
gapirish bir-birini toldiruvchi, ozaro bogliq bolgan kognitiv jarayonlardir. Ushbu konikmalarni
egallash chet tilini organishda asosiy talimning markaziy jihati hisoblanadi. Ular nafaqat talim
olish jarayonida konikmalarni egallashning muhim sharti, balki oz bilim darajasini yanada
rivojlantirish va institutsional kontekstdan tashqarida ijtimoiy va madaniy hayotda ishtirok etish
uchun ham hal qiluvchi ahamiyatga ega.
Ijodkorlik deganda asta sekinlik bilan, samarali, ijodiy va foydali yutuqlarni amalga
oshirish qobiliyati tushuniladi. Ijodkorlik - bu muammolarga xayoliy, oziga xos yondashuv orqali
yangi goyalarni ishlab chiqishdir. “Ijodiy Yozish oʼquvchining soʼz va muloqot vositalarini
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
907
rivojlantiradi. Yozishga boʼlgan qiziqishni oshirish uchun erkin matnlar yozishni vazifa qilib
berish orqali talabalar yangi narsa yaratadilar va tasavvur, fantaziya kuchlarini faollashtiradilar.
Bu ularning yozish qobiliyatini oshiradi, ijtimoiy koʼnikmalari rivojlanadi. Matnlar tuzish
oʼquvchining soʼz boyligini va grammatik bilimlarini boyitadi, chunki soʼzlar qurilish materiallari
kabi birlashib, jumla va matn hosil qiladi.” [2. 23-bet]
Asosiy qism:
Hozirda chet tilini oʼrganishda ogʼzaki nutq koʼnikmasini rivojlantirish
asosiy oʼrinni egallab, yozuv koʼnikmasini rivojlantirish talabalar uchun biroz zerikarli jarayon
boʼlib, kam ahamiyat berilmoqda. Chet tili didaktikasining umumiy maqsadi kommunikativ
kompetentsiyani rivojlantirish. Bu albatta yozishni qoʼllab -quvvatlashga ham tegishlidir.
“Yozuv konikmasi” atamasi mazmunli, tushunarli va oziga xos matn yozish qobiliyatini
bildiradi. “
Uzoq vaqt davomida til oʻrgatish boʻyicha tadqiqotlarda ham, chet tili didaktikasida
ham ikkinchi til sifatida organuvchilar uchun yozish konikmasinini rivojlantirishga unchalik
eʼtibor berilmadi
.[3
. 228-bet
]
.
Biroq, nemis tilida yaxshi rivojlangan yozish konikmalarini
shakllantirish yuqori malakali ishlarni egallash uchun muhimdir. Yozma til konikmalariga talab
ortib borayotganligi sababli, yozish kundalik ish hayotida asosiy malaka hisoblanadi. Til organish
jarayonida ogzaki nutq, oqish va yozuv bilan kop ishlashga togri keladi. Bunda talabalar ogzaki
va yozma til ortasidagi farqni bilishi va farqlay olishi kerak. Yozish malakalarini rivojlantirish
talablariga javob berish uchun oz matnini yozish, fikrlash va qayta korib chiqishni ozlashtirishlari
kerak. Ular ogzaki nutqdagiga qaraganda oz xatolarini yozmada korib, organib eslab qolishlari
ham oson boladi. Yozish egallangan bilimni ishga solishni talab qiluvchi faoliyatdir. Ogzaki tildan
yozma tilga otishda kopincha muammolar tezda kozga tashlanadi, chunki yozma matnlar yuqori
darajadagi togrilik va aniqlikni talab qiladi.
Tilshunos Bekker-Mrotzek yozishda koproq hamkorlik qilishni va yozishni jamoaviy ish
sifatida korishni taklif qiladi.
“Talabalar birgalikda matnlarni rejalashtirish, shakllantirish va
qayta korib chiqish orqali yoki ular ustida birin-ketin ishlash orqali organadilar . Masalan, yozma
konferentsiyada: Talaba oz matnini yozadi va bu birinchi loyihani boshqalar bilan mazmuni,
uslubi, imlo xatolarini muhokama qiladi. Keyin u oz masuliyati bilan matnni qayta korib chiqadi
va oqituvchiga topshiradi. Bu nafaqat jamoada ishlash qobiliyatini kuchaytiradi, balki yozuvchilar
va uni oquvchilar ortasidagi nuqtai nazarni ozgartirishga yordam beradi.”
[4. 200-bet]
Birgalikda yozish qoʼrquvdan holi boʼlib, yozuvchi toʼsiqni oson olib tashlaydi va bu
talabaga koʼproq oʼziga ishonchini oshiradi. Shuning uchun ham talabalar guruhlarga boʼlinib
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
908
yozishni yaxshi koʼradilar. Ular oʼz fikrlarini ifoda etish uchun qaysi soʼz va qaysi grammatik
shakl eng mos kelishini muhokama qilishadi.
“Guruhda yozish ham hayajonli ham faollikni oshiruvchi qizgʼin jarayon va yozishdagi
toʼsiqni yengillashtiradi. Oʼquvchilar darsda ijodiy yozish imkoniyatiga ega boʼlsalar, har doim
ilhomlanadilar va bundan zavqlanadilar, egallagan soʼz boyliklarini ishlatishga harakat qiladilar,
ijodiy yozish nemis tili darslarini boyitadi va oʼzgartiradi”[2. 24-bet].
Yozuv mahsulotiga emas, balki yozish jarayoniga koproq etibor qaratish kerak. Sinfda
yozish vazifalari hali ham koplab oquvchilar uchun salbiy manoga ega, chunki yozish jarayoni
kopincha tizimlashtirilmagan va "dialog yozing" kabi umumiy korsatmalar bilan qollaniladi.
Sinfda maqsadli yozishni targib qilish, oquvchilarni kommunikativ va kundalik mavzularni
yoritishga undovchi vazifalarini berish, shuningdek, chet tilida yozish konikmalarini
rivojlantirishda mos yozuv vositalari orqali qollab-quvvatlash va ragbatlantirishga harakat qilishi
kerak.
Lekin yozish jarayonini zerikarli holga aylantirib qoymaslik uchun oqituvchi qiziqarli
vazifalarni ishlab chiqishi, izlab topishi kerak boladi. Albatta bu jarayonda oquvchining yoza olish
qobiliyati va osha mavzuga bolgan qiziqishini ham hisobga olishi kerak. Ijodiy yozishning turli
usullari mavjud. Keng maʼnoda, bu miya xujumiga ijodiy yondashuvlar boʼlib, ular matn
yaratishga yordam beradi. Maqsad - yozishdagi toʼsiqlarni yoʼq qilish va matnlarni yozishda
ijodkorlikka erkinlik berishdir. Bunga ayrim vazifalarni misol tarzida taklif qilish mumkin.
Masalan:
-Yozish orqali baxs-munozara boshlashni shakllantirish: Oqituvchi birorta muhim
mavzuda bitta jumla beradi. Guruh 2 ga bolinadi va berilgan gapga doir 1- guruh toʻrttadan osha
gapdagi fikrni qollab-quvvatlovchi dalillar, 2- guruhdagi har biri toʻrtta bunga qarshi dalillar
keltiradilar. Keltirilgan dalillarning xar biri kartochkalarga yozilib doskaga osiladi va ular ikkala
guruh tomonidan oqilib, muhokama boshlanadi.
-tilni shakllantirish jarayoni sifatida: Bunda sozlar, fellar, yoki rasmlar beriladi. Oquvchilar
ular ishtirokida leksik-grammatik jihatdan kichik gaplar, rasmlarga izohlar tuzadilar. Natijada
olingan mahsulot matn bolib, u "ma’no" va "muvofiqlikka" ega bolishi kerak.
-Yozish grammatikani takrorlash va mustahkamlash sifatida: Yani gaplarni bir qismi
beriladi (masalan ergash gaplar), qolgan qismini oquvchilar oylab davom ettiradilar va gapdagi
tartibi, turlanish, tuslanishlarga qatiy rioya qilishlari talab etiladi.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
909
-Muammoni hal qilish sifatida matn yozish: Oquvchilarga muammo qoyilgan tayyor matn
beriladi.
U e-mail, shikoyat xati, yoki gazeta-jurnallardan olingan kundalik hayotda uchragan
muammoli kichik xabarlar, matnlar bolishi mumkin. Oquvchilar yechim topib, unga javob xati
yoki matn yozadilar.
-Yozish fikrlash vositasi sifatida: Shu manoda yozishga ijodiy vazifa yuklanadi. Bunda
biror bir hayotiy mavzuda kichik insho yozishadi, yoki uning salbiy ijobiy taraflarini yoritib oz
fikrlarini bildirgan kichik taqdimot matnlari yozadilar.
“
Talabalarda bir qolipga solingan grammatik va leksik mashqlarni (yaʼni, nuqtalar
oʼrniga qoʼyish, kombinatsiya qilish, sinonim-antonimini topish va hakazolar) bajarishdan koʼra
koʼproq ijodiy fikrlashga undovchi, erkin muloqot va bahslashuvga chorlovchi vazifalarni
bajarishga qiziqish kuzatiladi. Shularni hisobga olgan holda, talabalarga matndagi
qahramonlarga oʼz fikr munosabatlarini bildirish, muammolarini yechishga yordamlashuvchi
maslahatlar berish, berilgan xatlarga javob yozish kabi vazifalar topshirilsa ularning faolliklarini
oshirishga, darsning qiziqarli va jonli oʼtishiga erishish mumkin boʼladi.”
[5.120-bet]
Xulosa
qilib shuni aytish mumkinki, bu kabi vazifalarni berish orqali oquvchilardagi
egallangan soz boyligini ishga tushirishga, ularni bir sidra takrorlanib mustaxkamlanishiga, soz va
jumlalardan togri foydalanishlariga, imlo va grammatik jihatdan etiborli bolishlariga, fikrlash
doiralarini kengaytirishga erishish mumkin. Yozish konikmasi salmoqli kuchga ega. U ijodiy
yozuv orqali amalga oshirilsa organuvchiga koproq quvonch va kayfiyat bagishlaydi. Аgar
oʼqituvchi oquvchilarning egallagan yozuv konikmasini maqsadli mashgʼulotlar bilan
rivojlantirsa, avtomatik ravishda ularning fikrlash qobiliyatlarini ham kengaytiradi. Oquv
jarayonida yangi metodlarni qoʼllash, oʼyinlardan foydalanish, biroz ijodiy yondoshish, darslarni
samarali borishini, oʼquvchilarning chet tilini oʼrganishga boʼlgan qiziqishlarini yanada oshiradi.
REFERENCES
1.
Xalq sozi» gazetasi, № 174 (7373), 24.08.2019. Ozbekiston Respublikasi Prezidenti
Shavkat Mirziyoyev raisligida 23 avgust kuni xalq talimi tizimini rivojlantirish,
pedagoglarning malakasi va jamiyatdagi nufuzini oshirish, yosh avlod manaviyatini
yuksaltirish masalalariga bagishlangan videoselektor yigilishi.
2.
D. Israilova “ Chet tili darsida ijodiy yozuvning ahamiyati”. DaF - Unterricht im digitalen
Zeitalter 2021.
ISSN:
2181-3906
2025
International scientific journal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
910
3.
Grießhaber. “Schreiben in der Zweitsprache Deutsch. Anforderungen und
Besonderheiten.“ 2008
4.
Vivien Lukas „Lese-und Schreibkompetenz. Entwicklung und Förderung“ Term Paper,
2020
5.
“Chet tili darsida yozuv koʼnikmasini rivojlantirish”. D.Sh. Israilova. ToshDShI
6.
“Oʼquv jarayonida innovatsiyalar: hozirgi holat va rivojlanish yoʼllari”. –Toshkent, 2011.
7.
„Schreibkompetenz entwickeln und beurteilen“ 9. Auflage. 2018
8.
https://www.textbroker.de/kreatives-schreiben
